Suriye ve Türkiye

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, 2009'dan bu yana Şam'a giden ilk BM başkanı olarak 25-26 Temmuz'da Suriye'yi ziyaret etti. Guterres, geçici Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara ile görüşmesinde ülkenin 'dönüm noktasında' olduğunu belirterek yeniden inşa sürecine BM desteği sözü verdi. Ziyaret kapsamında Guterres, Esad döneminde uygulanan tüm yaptırımların derhal kaldırılması çağrısı yaptı; Suriye'nin toprak bütünlüğüne yönelik her türlü ihlalin kabul edilemez olduğunu vurguladı. El-Şara ise ABD yaptırımlarının kaldırılması sürecinde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın arabuluculuk yaptığını dile getirdi. Guterres, istikrarlı ve kapsayıcı bir Suriye'nin bölgesel refaha katkı sağlayacağını ifade ederek uluslararası topluma destek çağrısını yineledi.

Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Ercüment Tatlıoğlu, Türkiye-Suriye askerî iş birliğinin geliştirilmesi ve Suriye Silahlı Kuvvetleri’nin yeniden yapılandırılması çalışmaları kapsamında 13 Temmuz’da TCG İstanbul fırkateyni ile Lazkiye limanını ziyaret etti. Ziyaret, bölgedeki stratejik mesajlaşmanın bir parçası olarak değerlendirildi. Heyetin temaslarında, iki ülke arasında savunma sanayii, eğitim ve ortak tatbikatlar gibi alanlarda iş birliğinin derinleştirilmesi seçenekleri ele alındı. Doğu Akdeniz’deki güç dengeleri açısından dikkat çeken bu hamle, Türkiye’nin Suriye’nin yeniden inşası sürecindeki askerî rolünü pekiştirme niyetini ortaya koyuyor. Uzmanlar, ziyaretin özellikle deniz yetki alanları ve enerji kaynakları bağlamında taraflara verilen bir ‘beyaz mesaj’ niteliği taşıdığını belirtiyor. Aynı zamanda, Suriye’nin ulusal ordusunun profesyonelleştirilmesine yönelik Türkiye’nin teknik desteğinin somut bir göstergesi olarak yorumlanıyor.

Temmuz ayında Ankara'nın ev sahipliğinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, müttefikler arasında en az 50 milyar dolarlık savunma tedarik ve yatırım anlaşmasına sahne oldu. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayii Forumu'nda 40 milyar dolarlık anti-drone programı ve yeni nesil AWACS projesi duyurulurken, Hollanda 3 milyar avroluk savunma anlaşması açıkladı. Kanada öncülüğünde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dokuz ülke, askeri üretim projelerine düşük maliyetli kredi sağlayacak 134 milyar dolarlık savunma bankasını kurdu. Türkiye ve Birleşik Krallık geniş kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalamaya hazırlanırken, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz müttefikler arasındaki savunma sanayii ticaret kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa zirvede birlik mesajı verdi. Buna karşın zirvenin kapanışında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderlere isme özel işlenmiş birer revolver hediye etmesi uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Kimi liderler silahı beraberinde götürürken, İngiltere Başbakanı Starmer hediyeyi Türkiye'de bıraktı, von der Leyen ise askeri müzeye bağışlayacağını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, zirvenin ittifakın çatışmacı tutumunu gösterdiğini öne sürdü. Erdoğan ise zirveye yönelik eleştirilere sert tepki göstererek, "Türkiye'nin müstesna ev sahipliğine kara çalmak için akla hayale gelmedik hezeyanlar üretiyorlar" ifadesini kullandı. Zirvenin Ankara ekonomisine konaklama, yeme içme, ulaşım ve alışveriş harcamalarıyla yaklaşık 900 milyon liralık (19 milyon dolar) katkı sağladığı belirtildi. Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Kabine'de ise F-35 savaş uçağı alımı, terörle mücadele süreci ve enflasyonla mücadele gibi başlıklar ele alındı. Ankara zirvesi, ittifak içi savunma iş birliklerini derinleştirirken, diplomatik semboller üzerinden yaşanan tartışmalarla da dikkat çekti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Edirne’deki açıklamasında ‘Terörsüz Türkiye’ hedefinde tempoyu artıracaklarını belirtirken, TBMM Başkanı Kurtulmuş da örgütün tasfiyesinin ardından Meclis’in gerekli yasal düzenlemeleri kısa sürede yapacağını söyledi. FETÖ’nün 15 Temmuz darbe girişiminin 10. yılındaki anma etkinliğinde Erdoğan, örgütle mücadelede rehavete kapılmayacaklarını vurguladı; milli güvenlikten taviz verilmeyeceğini, savunmada yapay zekâ ve siber tehditlere karşı hazırlıklı olunması gerektiğini kaydetti. NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara’da Slovakya Cumhurbaşkanı, Karadağ ve Arnavutluk başbakanlarıyla ikili görüşmeler yapan Erdoğan, ulaştırma ve enerji iş birliğinin yanı sıra Avrupa güvenlik mimarisi konularını ele aldı. Aynı süreçte İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile telefonla görüşen Erdoğan, İran-ABD mutabakatından memnuniyetini dile getirdi. Pakistan Genelkurmay Başkanı’nın Ankara ziyareti ve Liberya Cumhurbaşkanı ile yapılan kabul, yürütülen yoğun diplomatik trafiği tamamladı. Srebrenitsa soykırımının 31. yılı dolayısıyla yayımlanan anma mesajlarında Erdoğan, ‘Srebrenitsa’yı asla unutmayacağız’ ifadesini kullandı. Ekonomi alanında ise 2026’yı zirveler yılı olarak nitelendirirken, Ankara Havalimanı ve bağlantı yollarının açılışında motivasyonlarını bozmayacaklarını belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, Ankara'daki NATO zirvesinde İran ile geçici ateşkesin bittiğini ilan etti ve ABD ordusuna saldırı emri verdi. Amerikan kuvvetleri İran'da 90 hedefi vururken, İran da Körfez ülkelerine misilleme saldırıları düzenledi. Brent petrol fiyatı yüzde 5,2 yükseldi. Zirve ittifakın gelecek vizyonu ve savunma harcamaları açısından kritik bir eşik olarak değerlendirilirken, MİT Başkanı İbrahim Kalın eşit ortaklık ve tamamlayıcılığın önemine dikkat çekti. Trump, Türkiye'nin ev sahipliğini överek NATO'nun ABD'ye saygı duyduğunu söyledi ve ikili ilişkilerin en iyi dönemini yaşadığını belirtti. Trump'a yakın Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham’ın Ankara temaslarının ardından Kiev'de hayatını kaybetmesi, İran politikasında belirsizlik yarattı. IMF, Orta Doğu'daki savaşın etkisiyle 2026 küresel büyüme tahminini düşürdü ve toparlanmanın 2027'ye kalacağını öngördü. Türkiye için büyüme beklentisi de aşağı çekildi. Zirve, NATO 3.0 tartışmaları eşliğinde ittifakın dönüşüm sinyallerini verirken, İran'la tırmanan gerilim ve ekonomik yansımalar gündemin merkezine oturdu.

NATO’nun Ankara’daki zirvesi, ABD Başkanı Donald Trump’ın müttefiklere yönelik sert çıkışları ve ardından gelen uzlaşmacı tonuyla dikkat çekti. Trump zirvenin ilk saatlerinde İspanya’yı “korkunç ortak” olarak niteledi, Grönland üzerinde hak iddia etti, ancak sonrasında “büyük bir sevgi” ve “büyük birlik” gördüğünü söyledi. Zirvenin en somut sonucu, Ukrayna’ya 2026 için taahhüt edilen 80 milyar dolarlık savunma yardımı oldu. Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, müttefiklerden anti-balistik sistemler ve füzeler isterken, Trump hem Putin hem Zelenski ile görüştüğünü, tarafların anlaşma istediğini ancak liderlerin “zor” olduğunu belirtti. Perde arkasında ise Trump’a yönelik bir İran suikast planının ortaya çıkması, ABD heyetinin planlarını hızla değiştirdi. Bu gelişme, Trump’ın İran’la tam ölçekli bir çatışma yaşanmayacağı yönündeki açıklamasıyla tezat oluşturdu. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, küresel belirsizlik ortamında ittifakın uzlaşıya varmasını “tarihi bir başarı” olarak değerlendirdi.

Ankara'da toplanan NATO Liderler Zirvesi'nde tüm üyelerin eski %2 savunma harcaması hedefine ulaştığı, 2035'e kadar %5'lik yeni hedefin masada olduğu açıklandı. ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna'ya Patriot hava savunma sistemlerinin üretim lisansının verileceğini duyurdu ve Rusya'nın anlaşmaya istekli olduğunu öne sürdü. Zirve, Ukrayna'ya yönelik Uzun Vadeli Taahhütler ve Öncelikli İhtiyaç Listesi programı kapsamında yeni adımlara sahne oldu. Trump, İran savaşını "muazzam bir askeri başarı" olarak nitelerken, İran'ın kendisini hedef aldığı iddialarını yineledi ve "bu gece onları vuracakları" uyarısında bulundu. Basın toplantısında Japonya'yı "İran İslam Cumhuriyeti" diye anarak gaf yaptı. Öte yandan Katar'dan hediye edilen yeni Air Force One uçağının güvenliğiyle ilgili sorular gündeme geldi. Avrupalı müttefikler, Ukrayna'nın Rusya içindeki saldırılarının ardından Trump'ın beklenmedik biçimde Ukrayna yanlısı bir tona büründüğünü gözlemledi. Zirve devam ederken Rusya'nın balistik füze ve İHA saldırılarında en az 7 sivil öldü. ABD Savunma Bakanı'nın Ankara temasları sonrası İsrail ziyareti iptal edilirken, Türkiye'nin KFOR ve Deniz Muhafızı gibi misyonlarla NATO'nun kilit güvenlik aktörü rolü vurgulandı.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelerde önce bir hafta süre tanıyıp Tahran'ın anlaşmaya istekli olduğunu söylerken, son saldırıların ardından sert bir dönüş yaptı. Trump, İran'ın kendisini ortadan kaldırmak istediğini iddia ederek 'Artık benim için bitti' dedi ve İranlı yetkilileri 'aşağılık mahluklar, hasta insanlar' olarak niteledi. Bu açıklama, daha önce Ankara yolunda İran'ın elektrik santrallerini bir saatte imha edebilecekleri tehdidinin ve 'anlaşma olmazsa güzel olmayan bir şekilde kazanırız' sözlerinin hemen ardından geldi. BBC Türkçe'nin analizine göre, taraflar arasındaki ateşkes Trump 'bitti' demeden önce zaten çökmüştü; Tahran ve Washington, savaş sonrası düzeni şekillendirmek için sert bir rekabet içinde kilitlenmiş durumda. Karşılıklı taviz arayışı yerine güç mücadelesinin ağır basması, yıpratıcı çatışmadan çıkışı zorlaştırırken, diplomatik çözüm umutlarını da şimdilik rafa kaldırmış görünüyor.

Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi kapsamında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile ayrı ayrı görüşeceğini duyurdu. Açıklama, Beyaz Saray Baş Basın Sözcü Yardımcısı Anna Kelly tarafından telekonferans yoluyla yapılan basın toplantısında geldi. Görüşmelerin, NATO müttefikleriyle yapılacak istişarelerin hemen ardından gerçekleşmesi planlanıyor. Bu temaslar, Rusya-Ukrayna savaşı ve Suriye'deki siyasi geçiş süreci gibi uluslararası gündemin en sıcak başlıklarında ABD'nin diplomatik angajmanını yansıtıyor. Ankara'da bir araya gelecek liderlerin, bölgesel istikrar ve güvenlik konularını masaya yatırması bekleniyor. Trump'ın Zelenskiy ile görüşmesi, ABD'nin Ukrayna'ya desteğinin seyri açısından önem taşırken, Suriye Cumhurbaşkanı Şara ile yapılacak ilk yüz yüze temas ise Şam yönetimiyle ilişkilerde yeni bir aşamaya işaret edebilir. Ziyaretin zamanlaması, NATO Zirvesi'nin hemen sonrasına denk gelerek ittifakın doğu kanadı ve Orta Doğu'daki meydan okumalara bütüncül bir yaklaşım sunma çabası olarak değerlendiriliyor.

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, Suriye'nin başkenti Şam'da meydana gelen bombalı saldırıları sosyal medya hesabından yaptığı açıklamayla lanetledi. Çelik, 'Kardeş Suriye'nin yanındayız' ifadesini kullanarak Türkiye'nin dayanışmasını vurguladı. Saldırı, Şam'daki Turizm Bakanlığı binası yakınlarında iki patlama şeklinde gerçekleşti. Patlamaların, şehri ziyaret eden Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un kaldığı otelin yakınında meydana geldiği bildirildi. Olayda can kaybı veya yaralanmaya ilişkin henüz resmî bir açıklama yapılmadı. Saldırının zamanlaması, Macron'un ziyaretiyle çakışması nedeniyle dikkat çekti. Sorumluluğu üstlenen bir grup olmazken, Türkiye'den gelen kınama mesajı iki ülke arasındaki ilişkiler bağlamında öne çıktı.