Suriye ve Türkiye

ABD Hazine Bakanlığı, Başkan Donald Trump'ın Suriye politikasına uygun olarak Suriye'yi 'teröre destek veren ülkeler' listesinden resmen çıkardığını açıkladı. Aynı açıklamada Heyet Tahrir Şam'ın (HTŞ) 'Özel Olarak Belirlenmiş Küresel Terörist Örgüt' statüsünden çıkarıldığı da duyuruldu. Bu adım, Suriye'nin ABD'nin teröre destek veren ülkeler listesinden çıkarılması anlamına geliyor. Kararın gerekçesi olarak Trump yönetiminin Suriye politikası gösterildi. Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi'nin de bu kapsamda gerekli düzenlemeleri yaptığı belirtildi.

Suriye'nin kuzeyindeki YPG, Suriye ordusunun baskısı ve Türkiye'nin diplomatik girişimleri sonucunda sözde özerk yapılanmasından vazgeçerek Suriye devletine entegre olma kararı aldı. Bu gelişme İsrail basınında Ankara'nın bölgedeki en dikkat çekici hamlelerinden biri olarak değerlendirildi. Tel Aviv merkezli Maariv, kararı 'Türkiye'den Suriye'de büyük zafer' başlığıyla duyurdu. Karar, YPG'nin ayrılıkçı projesinin sona ermesi ve Suriye'nin toprak bütünlüğüne dönüş olarak yorumlanıyor. Türkiye açısından sınır güvenliği tehdidinin azalması ve bölgedeki diplomatik ağırlığın artması anlamına geliyor. İsrail basınındaki yansıma, gelişmenin bölgesel güç dengeleri üzerindeki etkisini vurguluyor.

YPG, dün kendini feshettiğini duyurdu. Türkiye'nin 'terörsüz Türkiye' ve 'terörsüz bölge' vizyonu doğrultusunda yürüttüğü süreçte gelen bu karar, bölgesel güvenlikte yeni bir dönemin işareti olarak değerlendiriliyor. CNN Türk Ankara Temsilcisi Dicle Canova, gelişmeyi 'tarihi bir dönemeç' olarak nitelendirdi. Canova, fesihe giden süreçte yaşananlara ilişkin ayrıntıları aktarırken, sürecin Türkiye'nin terörsüz bölge hedefiyle bağlantısına dikkat çekti.

İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın girişimiyle 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdı. Karar, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonları nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla yargılandığı bir dönemde alındı. Türkiye, bu adımın tarihî gerçeklerle bağdaşmadığını ve İsrail'in kendi suçlarını örtbas etme çabası olduğunu savundu. Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in Filistin halkına yönelik sistematik zulmünü vurgulayarak kararı siyasi ve geçersiz saydı. Azerbaycan da İsrail'in bu kararını 'ciddi endişe verici' bularak kınadı ve tarihî olguların çarpıtıldığını belirtti. Bakü, bölgesel bölünmeleri derinleştirdiği gerekçesiyle kararın yeniden gözden geçirilmesini istedi. İsrail ile müttefik olmasına rağmen en yakın partneri Türkiye olan Azerbaycan'ın bu çıkışı, iki ülke ilişkilerinde gerilime yol açabileceğinin sinyalini verdi. Karar, diplomatik çevrelerde İsrail'in Türkiye'ye yönelik bir hamlesi olarak da değerlendiriliyor.

Salı sabahı erken saatlerde Suriye'nin kuzeybatısındaki Ebu Duhr hava üssüne sekiz İsrail hava saldırısı düzenlendi. Suriye devlet medyası Ekhbariya, askeri kaynağa dayandırdığı haberinde saldırının pist ve depolama tesislerini vurduğunu aktardı. Ayrı bir askeri kaynak ve üs yakınında yaşayan bir sivil da saldırıyı doğruladı. ABD'nin bölge temsilcisi saldırıyı 'gereksiz tırmanma' olarak nitelendirdi. Suriye devlet medyası can kaybı veya hasarın boyutuna ilişkin ayrıntı vermedi. Saldırı, bölgedeki askeri hareketliliğin sürdüğü bir dönemde gerçekleşti; ABD'li yetkilinin açıklaması, tırmanma riskine ilişkin endişeyi yansıtıyor.

Türkiye Gazetesi'ne konuşan Berhudan, "Silahları gömdük, YPG'yi feshediyoruz" açıklamasını yaptı. Milliyet'in aktardığı röportajda Berhudan, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve MHP lideri Bahçeli'nin başlattığı süreci "belki de bin yılın hamlesi" olarak değerlendirdi. Berhudan, akan kanı durdurmanın yanı sıra açılan yeni sayfanın Suriye, Irak, İran ve yeniden şekillenen Orta Doğu jeopolitiğine çok önemli etkileri olacağını savundu. Bu adımın "dâhiyane bir çözüm yöntemi" olduğunu ifade etti.

İletişim Başkanı Duran, sosyal medya hesabından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Doha merkezli Al Jazeera Arapça televizyonuna verdiği röportaja ilişkin bir paylaşım yaptı. Duran, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın mülakatta Türkiye'nin dış politika gündemine, bölgesel ve küresel gelişmelere dair önemli mesajlar verdiğini belirtti. Paylaşım, Erdoğan'ın Al Jazeera'ye verdiği röportajın resmi kanallarca öne çıkarıldığını gösteriyor. İletişim Başkanlığı'nın bu tür duyuruları, Cumhurbaşkanı'nın dış politika söyleminin uluslararası medyadaki yansımalarını vurgulama amacı taşıyor. Röportajın içeriğine dair ayrıntı verilmezken, Türkiye'nin bölgesel ve küresel konulardaki tutumunun altının çizildiği anlaşılıyor.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, 2009'dan bu yana Şam'a giden ilk BM başkanı olarak 25-26 Temmuz'da Suriye'yi ziyaret etti. Guterres, geçici Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara ile görüşmesinde ülkenin 'dönüm noktasında' olduğunu belirterek yeniden inşa sürecine BM desteği sözü verdi. Ziyaret kapsamında Guterres, Esad döneminde uygulanan tüm yaptırımların derhal kaldırılması çağrısı yaptı; Suriye'nin toprak bütünlüğüne yönelik her türlü ihlalin kabul edilemez olduğunu vurguladı. El-Şara ise ABD yaptırımlarının kaldırılması sürecinde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın arabuluculuk yaptığını dile getirdi. Guterres, istikrarlı ve kapsayıcı bir Suriye'nin bölgesel refaha katkı sağlayacağını ifade ederek uluslararası topluma destek çağrısını yineledi.

Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Ercüment Tatlıoğlu, Türkiye-Suriye askerî iş birliğinin geliştirilmesi ve Suriye Silahlı Kuvvetleri’nin yeniden yapılandırılması çalışmaları kapsamında 13 Temmuz’da TCG İstanbul fırkateyni ile Lazkiye limanını ziyaret etti. Ziyaret, bölgedeki stratejik mesajlaşmanın bir parçası olarak değerlendirildi. Heyetin temaslarında, iki ülke arasında savunma sanayii, eğitim ve ortak tatbikatlar gibi alanlarda iş birliğinin derinleştirilmesi seçenekleri ele alındı. Doğu Akdeniz’deki güç dengeleri açısından dikkat çeken bu hamle, Türkiye’nin Suriye’nin yeniden inşası sürecindeki askerî rolünü pekiştirme niyetini ortaya koyuyor. Uzmanlar, ziyaretin özellikle deniz yetki alanları ve enerji kaynakları bağlamında taraflara verilen bir ‘beyaz mesaj’ niteliği taşıdığını belirtiyor. Aynı zamanda, Suriye’nin ulusal ordusunun profesyonelleştirilmesine yönelik Türkiye’nin teknik desteğinin somut bir göstergesi olarak yorumlanıyor.

Temmuz ayında Ankara'nın ev sahipliğinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, müttefikler arasında en az 50 milyar dolarlık savunma tedarik ve yatırım anlaşmasına sahne oldu. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayii Forumu'nda 40 milyar dolarlık anti-drone programı ve yeni nesil AWACS projesi duyurulurken, Hollanda 3 milyar avroluk savunma anlaşması açıkladı. Kanada öncülüğünde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dokuz ülke, askeri üretim projelerine düşük maliyetli kredi sağlayacak 134 milyar dolarlık savunma bankasını kurdu. Türkiye ve Birleşik Krallık geniş kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalamaya hazırlanırken, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz müttefikler arasındaki savunma sanayii ticaret kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa zirvede birlik mesajı verdi. Buna karşın zirvenin kapanışında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderlere isme özel işlenmiş birer revolver hediye etmesi uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Kimi liderler silahı beraberinde götürürken, İngiltere Başbakanı Starmer hediyeyi Türkiye'de bıraktı, von der Leyen ise askeri müzeye bağışlayacağını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, zirvenin ittifakın çatışmacı tutumunu gösterdiğini öne sürdü. Erdoğan ise zirveye yönelik eleştirilere sert tepki göstererek, "Türkiye'nin müstesna ev sahipliğine kara çalmak için akla hayale gelmedik hezeyanlar üretiyorlar" ifadesini kullandı. Zirvenin Ankara ekonomisine konaklama, yeme içme, ulaşım ve alışveriş harcamalarıyla yaklaşık 900 milyon liralık (19 milyon dolar) katkı sağladığı belirtildi. Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Kabine'de ise F-35 savaş uçağı alımı, terörle mücadele süreci ve enflasyonla mücadele gibi başlıklar ele alındı. Ankara zirvesi, ittifak içi savunma iş birliklerini derinleştirirken, diplomatik semboller üzerinden yaşanan tartışmalarla da dikkat çekti.