Suriye — Diplomatik Gelişmeler

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi, Şam'da düzenlediği basın toplantısında Suriye'de birkaç ton nükleer madde bulunduğunu açıkladı. Grossi, söz konusu maddelerin kötü amaçla kullanılabileceğini belirtti ancak bulunan materyalin menşei, konumu veya mevcut durumu hakkında ayrıntı vermedi. Açıklama, Suriye'deki nükleer malzemenin güvenliği ve denetimi konusundaki endişeleri gündeme getiriyor. IAEA'nın bu bulguya ilişkin saha incelemeleri veya diplomatik girişimler başlatıp başlatmayacağına dair resmi bir bilgi paylaşılmadı. Uzmanlar, denetim dışı nükleer materyalin bölgesel güvenlik ve uluslararası silahların yayılmasını önleme rejimi açısından risk oluşturabileceğini değerlendiriyor.

Yerel kaynaklara göre, İsrail savaş uçakları 23 Mart gecesi yerel saatle 03.00 sıralarında Suriye'nin kuzeybatısındaki Ebu Zuhur Askeri Havaalanı'nı dört kez vurdu. Saldırılarda can kaybı veya yaralanma olup olmadığı konusunda henüz bilgi paylaşılmadı. Suriye makamları olaya ilişkin resmi bir açıklama yapmadı. Ebu Zuhur Havaalanı'nın askeri kullanımı ve İsrail'in Suriye'deki askeri hedeflere yönelik operasyonları, iki ülke arasındaki gerilimin sürdüğünü gösteriyor. Olayın ardından bölgede tansiyonun seyri izleniyor.

İletişim Başkanı Duran, sosyal medya hesabından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Doha merkezli Al Jazeera Arapça televizyonuna verdiği röportaja ilişkin bir paylaşım yaptı. Duran, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın mülakatta Türkiye'nin dış politika gündemine, bölgesel ve küresel gelişmelere dair önemli mesajlar verdiğini belirtti. Paylaşım, Erdoğan'ın Al Jazeera'ye verdiği röportajın resmi kanallarca öne çıkarıldığını gösteriyor. İletişim Başkanlığı'nın bu tür duyuruları, Cumhurbaşkanı'nın dış politika söyleminin uluslararası medyadaki yansımalarını vurgulama amacı taşıyor. Röportajın içeriğine dair ayrıntı verilmezken, Türkiye'nin bölgesel ve küresel konulardaki tutumunun altının çizildiği anlaşılıyor.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, düzensiz göçle mücadele kapsamında göçmen kaçakçılarına yönelik bugüne kadar 4 bin 94 operasyon gerçekleştirildiğini açıkladı. Bakan Çiftçi ayrıca Türkiye'de koruma altında bulunan Suriyeli sayısı, sınır güvenliği, geçici koruma statüsünün geleceği ve gönüllü geri dönüşler konularında da bilgi verdi. Açıklama, Türkiye'nin göç yönetimi ve sınır güvenliği politikalarına ilişkin güncel verileri ortaya koyuyor. Göçmen kaçakçılığına karşı yürütülen operasyonların sayısı, düzensiz göçle mücadelenin kapsamını gösteriyor.

Suriye’de bir mahkeme, devrik lider Beşar Esad’ı gıyabında yargılayarak ölüm cezasına çarptırdı. Salı günü açıklanan karara göre Esad, ülkede yaklaşık 14 yıl süren iç savaş boyunca işlenen öldürme, işkence ve keyfi gözaltı gibi suçlardan mahkûm edildi. Aralık 2024’te muhaliflerin başlattığı saldırı sonucu devrilen Esad, böylece ailesinin onlarca yıllık demir yumruk yönetiminin ardından ilk kez bir mahkûmiyetle karşı karşıya kaldı. Karar, savaş döneminde işlenen ağır insan hakları ihlallerine yönelik hukuki bir adım olarak değerlendiriliyor.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), Suriye'deki gizli 'Site 99' nükleer tesisindeki malzemenin çıkarılması için Şam yönetimiyle anlaştı. Trump yönetiminin aracılık ettiği anlaşma, İsrail'in tesise yönelik askeri operasyon tehditlerinin ardından geldi. IAEA, malzemeyi uluslararası gözetim altına alarak bölgede tırmanan gerilimi düşürmeyi ve nükleer silahlanma riskini ortadan kaldırmayı hedefliyor. Anlaşma, Suriye'nin uzun süredir uluslararası denetimden kaçan nükleer faaliyetlerine ilişkin endişeleri gidermeye yönelik önemli bir diplomatik adım olarak değerlendiriliyor. ABD'nin arabuluculuğu, askeri seçenekler yerine diplomatik çözüm arayışını yansıtırken, İsrail'in tehditleri karşısında bölgesel istikrarın korunması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi açısından kritik bir rol oynuyor. Operasyonun önümüzdeki günlerde başlaması bekleniyor.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, 2009'dan bu yana Şam'a giden ilk BM başkanı olarak 25-26 Temmuz'da Suriye'yi ziyaret etti. Guterres, geçici Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara ile görüşmesinde ülkenin 'dönüm noktasında' olduğunu belirterek yeniden inşa sürecine BM desteği sözü verdi. Ziyaret kapsamında Guterres, Esad döneminde uygulanan tüm yaptırımların derhal kaldırılması çağrısı yaptı; Suriye'nin toprak bütünlüğüne yönelik her türlü ihlalin kabul edilemez olduğunu vurguladı. El-Şara ise ABD yaptırımlarının kaldırılması sürecinde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın arabuluculuk yaptığını dile getirdi. Guterres, istikrarlı ve kapsayıcı bir Suriye'nin bölgesel refaha katkı sağlayacağını ifade ederek uluslararası topluma destek çağrısını yineledi.

Birinci Dünya Savaşı'nın sürdüğü 1915 yılında, İstanbul ve çevresinde görülen dev çekirgeler büyük korkuya yol açtı. O dönemde halk arasında 'Allah'ın ordusu' olarak adlandırılan bu çekirge sürüleri, kentin bazı bölgelerinde evlerin yıkılmasına neden oldu. Uzmanlar, olağanüstü bir artış olmadığını ve durumun doğal bir süreç olduğunu belirtse de, tarihsel kayıtlar Osmanlı'nın son döneminde yaşanan bu istilanın izlerini taşıyor. Son günlerde İstanbul ve Marmara Bölgesi'nde benzer dev çekirgelerin görülmesi, 111 yıl önceki olayları yeniden gündeme getirdi. Ancak günümüzdeki gözlemler, söz konusu çekirgelerin mevsimsel ve doğal döngünün bir parçası olduğunu ortaya koyuyor. Tarihsel bağlam, dönemin zorlu savaş koşullarında gıda güvenliğini tehdit eden bu tür afetlerin nasıl algılandığını göstermesi açısından dikkat çekici. Olayın siyasi ya da ekonomik doğrudan bir yansıması olmasa da, doğa olaylarının toplum psikolojisi üzerindeki etkisini anlamak açısından önemli. Savaşın gölgesinde yaşanan çekirge istilası, kıtlık ve yıkım korkusunu körüklemiş, halkın olayı dini bir yorumla anlamlandırmasına yol açmıştı.

Suriye resmi haber ajansı SANA, İçişleri Bakanlığı kaynaklarına dayandırdığı haberinde, devrik rejim döneminde sarin gazı başta olmak üzere kimyasal silahların üretiminden sorumlu olduğu belirtilen Albay Ahmed Habib Ali’nin Lazkiye’de gözaltına alındığını duyurdu. Kimyasal silah uzmanı olduğu ifade edilen albayın, eski dönemdeki faaliyetlerine ilişkin soruşturmanın sürdüğü bildirildi. Gözaltı, Suriye’nin kimyasal silah programıyla ilgili uluslararası toplumun hassasiyetini yansıtan bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Eski rejimin kimyasal silah kullanımı iddiaları, ülkenin diplomatik ve güvenlik ilişkilerinde uzun süredir tartışma konusu olmuştu. Bu tür tutuklamalar, hesap verebilirlik mekanizmalarının işletilmesine yönelik adımlar olarak görülebilir. Olayın, Suriye’nin iç güvenlik politikaları ve bölgesel dengeler üzerindeki olası etkileri yakından izleniyor.

Suriye'nin kuzeydoğu ve kuzeybatısında, hasat dönemindeki iyileşmeye rağmen yoksul haneler için kriz seviyesinde (IPC 3. Aşama) gıda güvensizliği devam ediyor. Mevsimsel tarımsal kazanımlar, yoksul kesimlere yansımıyor; gelirler büyük ölçüde varlıklı hanelerde yoğunlaşıyor ve borç geri ödemelerine gidiyor. Yerinden edilmiş nüfusun artan ihtiyaçları da durumu ağırlaştırıyor. Ülkedeki makroekonomik çöküş, yüksek enflasyon, para birimindeki değer kaybı ve satın alma gücündeki düşüş, tarımsal üretimdeki sınırlı artışın etkisini sıfırlıyor. FEWS NET'in değerlendirmesine göre, insani yardımların azalmasıyla birleşen bu baskılar, hanelerin temel gıda maddelerine erişimini engelliyor ve bölgedeki krizin sürmesine neden oluyor. Uluslararası toplumun dikkati, Suriye'deki siyasi çözüm arayışlarına odaklanmışken, insani durum ihmal ediliyor. Önümüzdeki aylarda, ekonomik baskıların hafiflememesi halinde, mevcut IPC 3. Aşama krizinin daha da derinleşmesi ve daha fazla insanın akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalması riski bulunuyor.

Suriye'nin başkenti Şam'da iki ayrı bombalı saldırı gerçekleşti. İlk saldırı, Adalet Sarayı yakınındaki bir kafede meydana geldi; en az beş kişi hayatını kaybetti, altısı avukat olmak üzere çok sayıda kişi yaralandı. Saldırının sorumluluğunu üstlenen olmadı. Ardından Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Şam'a yaptığı tarihi ziyaret sırasında, kaldığı otelin yakınında art arda iki bomba patladı. İlk belirlemelere göre 18 kişi yaralanırken, sonraki açıklamalarda bir kişinin öldüğü, 36 kişinin yaralandığı bildirildi. Macron, saldırıya rağmen temaslarına devam etti ve Suriye'nin istikrarsızlaştırılmaması gerektiği uyarısında bulundu. Suriyeli yetkililer, Macron ziyareti sırasındaki bombalı saldırılarla ilgili yürütülen ön soruşturmanın, hücrenin IŞİD bağlantılı olduğuna işaret ettiğini açıkladı. Genel İstihbarat Teşkilatı ve iç güvenlik birimlerinin ortak operasyonuyla eş zamanlı baskınlar düzenlendi ve saldırıları gerçekleştiren teröristler yakalandı. İlk kafe saldırısının faillerine dair ise henüz bir gelişme paylaşılmadı; bazı çevreler saldırıdan eski rejim yanlılarını sorumlu tuttu. Macron'un ziyareti, Beşşar Esad'ın devrilmesinin ardından bir Avrupa Birliği ülkesi liderinin Suriye'ye yaptığı ilk ziyaret olması bakımından sembolik önem taşıyordu. Peş peşe gerçekleşen saldırılar, Ahmed Şara liderliğindeki yeni yönetimin karşı karşıya olduğu ciddi güvenlik sınamalarını ve ülkenin yeniden inşası için uluslararası desteğe duyduğu ihtiyacı gözler önüne serdi. Uluslararası toplum saldırıları kınarken, Suriye'nin istikrarına yönelik taahhütler yinelendi.

ABD Başkanı Trump'ın Suriye'yi 'devlet destekli terörizm' listesinden çıkarma sürecini başlatması, Şam'ın uluslararası sisteme dönüşünde tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Karar, Suriye'nin elli yıllık izolasyonunu sona erdirirken büyük yeniden inşa fonlarının önünü açıyor. Bu adımın, bölgedeki yatırımları hızlandırması ve NATO müttefiki Türkiye'nin stratejik konumunu güçlendirmesi bekleniyor. İsrail ise Türkiye'nin artan etkisinden duyduğu rahatsızlıkla bu gelişmeyi şokla karşıladı.

Suriye'nin başkenti Şam'da, Adalet Sarayı yakınındaki bir kafede şiddetli bir patlama meydana geldi. Patlama sonucu çok sayıda kişinin yaralandığı bildirildi. Olayı ilk olarak Al Jazeera ve Suriye resmi haber ajansı SANA duyurdu. Patlamanın nedeni henüz açıklanmazken, Şam'da benzer saldırılar nadir de olsa güvenlik zafiyetine işaret ediyor. Hükümet güçlerinin kontrolündeki başkent, zaman zaman bombalı eylemlerle sarsılıyor. Bu tür olaylar, Suriye'de yıllardır süren çatışmaların yarattığı istikrarsızlığın bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Uluslararası toplum, saldırıyı kınarken, sivil can kayıpları endişeleri artırıyor.

Avrupa Birliği, Suriye'deki baskıcı rejimle bağlantılı çok sayıda kişi ve kuruluşu konsolide yaptırım listesine ekledi. Listeye, Beşşar Esad, Mahir Esad, Rami Mahluf, Ali Memluk gibi üst düzey rejim yetkililerinin yanı sıra çeşitli istihbarat ve güvenlik birimlerinin komutanları ile rejime finansal destek sağlayan Bena Properties, Al Mashreq Investment Fund, Hamcho International gibi kuruluşlar dahil edildi. AB'nin Suriye yaptırım programı (SYR) kapsamında yapılan bu eklemeler, 2011'den bu yana süregelen sivil halka yönelik şiddet ve insan hakları ihlallerine tepki olarak uygulanan kısıtlayıcı tedbirlerin devamı niteliğinde. Yaptırımlar, belirlenen kişi ve kuruluşların AB üyesi ülkelerdeki mal varlıklarının dondurulmasını ve seyahat yasaklarını içeriyor. Ayrıca Akram Turki Al-Hishan isimli bir kişi de 'TAQA' programı çerçevesinde listeye alındı. Karar, AB'nin Suriye'deki siyasi çözüm sürecine destek verme ve rejime baskıyı artırma stratejisinin bir parçası. Yeni ilavelerle birlikte AB'nin Suriye'ye yönelik yaptırım listesindeki isim sayısı güncellenmiş oldu.

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, İsrail’in Suriye’nin egemenliğini hedef alan saldırılarını en güçlü şekilde kınadıklarını açıkladı. Çelik, İsrail’in bölge barışını ve küresel düzeni tehdit ettiğini belirterek uluslararası topluma bu hukuk tanımaz saldırılara karşı harekete geçme çağrısında bulundu. Açıklama, Türkiye’nin Suriye’deki gelişmelere yönelik hassasiyetini ve İsrail’in askerî eylemlerine karşı diplomatik duruşunu yansıtıyor. Bölgede artan gerilim ortamında yapılan bu kınama, Ankara’nın Şam yönetiminin toprak bütünlüğüne verdiği önemi bir kez daha ortaya koyuyor. Uluslararası toplumun sessizliğine dikkat çeken Çelik, İsrail’in saldırılarının bölgesel istikrarsızlığı derinleştirdiğini ve küresel güvenlik mimarisini sarstığını ifade etti. Türkiye’nin bu tutumu, Suriye krizinin çok boyutlu dinamikleri içinde önemli bir diplomatik çıkış olarak kaydedildi.