Filistin ve Tunus

İsrail ordusu, ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze Şeridi'nde hava saldırılarını sürdürdü. Nusayrat Mülteci Kampı ve Rimal Mahallesi'ne yönelik saldırılarda bir bebekle birlikte aynı aileden üç kişi dahil en az dört Filistinli hayatını kaybetti. Başbakan Binyamin Netanyahu, ordunun Gazze'de kontrol ettiği alanı yüzde 70'e çıkarma talimatı verdi. Uydu görüntüleri, İsrail'in bölgede 40 yeni askeri nokta oluşturduğunu ortaya koydu. Eş zamanlı olarak Lübnan'a yönelik hava saldırıları da yoğunlaştı. BM'nin verdiği bilgiye göre yalnızca hafta sonu 88 kişi hayatını kaybetti. Netanyahu, Beyrut'un Dahiye bölgesine saldırı emri verirken, İsrail ordusu güneydeki Nebatiye dahil birçok beldeye tahliye tehdidinde bulundu. ABD arabuluculuğunda yapılan ateşkes girişimi sonuçsuz kaldı; İsrail'in saldırıları devam etti. İsrail ordusu, İran'dan İsrail'e doğru yeni bir füze dalgası başlatıldığını açıkladı. Hava savunma sistemlerinin devreye girdiği bildirildi. Taraflar arasındaki tansiyon yükselirken, diplomatik çabaların sonuç vermediği görülüyor.

ABD ve İran arasında nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören geçici bir anlaşmaya varılması yönünde yoğun diplomasi sürdürülüyor. Başkan Trump büyük ölçüde taviz kopardıklarını iddia ederken, İran tarafı henüz nihai mutabakat olmadığını belirtiyor. Başkan Yardımcısı Vance yalnızca “birkaç pürüz” kaldığını söyledi. Ancak sahada ateşkes ihlalleri devam ediyor; taraflar son 48 saatte Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı suçlamalarda bulundu. İsrail medyasına göre Tel Aviv yönetimi, anlaşmanın kapsamından duyduğu rahatsızlığı Washington’a iletti. Haaretz ve Kanal 12’nin haberlerinde, İran’ın nükleer programına ilişkin temel meseleleri ileri bir tarihe erteleyecek “sınırlı geçici anlaşma”nın İsrail’in stratejik hedefleriyle uyuşmadığı vurgulanıyor. İsrail’in özellikle İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri üzerindeki etkisinin sınırlandırılmamasından endişe ettiği belirtiliyor. Bu arada ABD istihbaratına dayandırılan uydu görüntüleri, İran’ın ağır bombardımana rağmen yer altı füze altyapısını ve insansız hava aracı üretimini beklenenden hızlı restore ettiğini ortaya koyuyor. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil tüm cepheleri kapsaması gerektiğini söyleyerek ateşkesin genişletilmesi talebini yineledi. Öte yandan ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma planlarını hızlandırması ve Körfez’deki gizli hava saldırılarına dair haberler, bölgesel denklemdeki karmaşık ittifak yapısını gözler önüne seriyor.

Gazze'deki sağlık yetkilileri, İsrail'in Pazar günü Gazze şehrine düzenlediği hava saldırısında en az iki Filistinlinin öldüğünü açıkladı. The Straits Times'ın Kahire merkezli haberinde, olaya ilişkin ayrıntıya yer verilmedi. Saldırının hedefi ve koşulları hakkında resmi bir açıklama yapılmadı. Bu olay, bölgede aylardır süren şiddet sarmalının son örneği olarak kayıtlara geçti.

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar, 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdıklarını açıkladı. Sa'ar, İsrail'in tarihsel gerçeği kabul ederek ahlaki bir görevi yerine getirdiğini belirtti. Bu karar, Türkiye ve Azerbaycan'dan sert yanıt aldı. Türk Dışişleri Bakanlığı, kararın, Gazze'deki Filistinlilere yönelik sistematik zulüm ve Uluslararası Adalet Divanı'ndaki soykırım suçlamalarını örtbas etme amacı taşıdığını savundu. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, İsrail yönetiminin 'ikiyüzlülüğünü' vurgularken, AK Parti Genel Başkanvekili Efkan Ala da Netanyahu hükümetinin dikkatleri kendi suçlarından başka yöne çekmeye çalıştığını ifade etti. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı ise kararı 'ciddi endişe' ile karşıladığını duyurarak bunu 'tarihi gerçeklerin çarpıtılması' olarak nitelendirdi ve İsrail'i kararı yeniden değerlendirmeye çağırdı. İsrail'in müttefiki olan ancak en yakın dış ortağı Türkiye olan Azerbaycan, bu adımın ikili ilişkileri etkileyebileceğine işaret etti. İsrail hükümeti ise söz konusu tanımanın, uzun süredir uluslararası mahkemelerde soykırım suçlaması ile karşı karşıya olan Netanyahu yönetimine yönelik baskıların arttığı bir döneme denk geldiği yorumlarına neden oldu.

ABD ve İran, İsviçre'nin Burgenstock beldesinde Pakistan ve Katar arabuluculuğunda gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, 60 gün içinde nihai barış anlaşmasına varmayı hedefleyen bir yol haritası üzerinde anlaştı. Pazar günü başlayıp Pazartesi gününe uzayan müzakereler, daha önce imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı çerçevesinde yürütüldü. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın katıldığı açılışta tarafların barışa yönelik samimiyetine vurgu yapıldı. Arabulucuların ortak açıklamasında, teknik detayların belirlenmesinin ardından nihai anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasının kararlaştırıldığı duyuruldu. Mutabakat aylardır süren çatışmaları sonlandırma potansiyeli taşırken, İsrail'in "mücadelemiz bitmedi" açıklaması, ABD'deki ara seçimler ve taraflar arasındaki derin güvensizlik ateşkesin kalıcılığını tehdit eden unsurlar olarak öne çıkıyor. Eşzamanlı olarak İran ve ABD, Hürmüz Boğazı'nda askeri çatışmaları önlemek için bir iletişim hattı kurdu. ABD ayrıca Lübnan'daki ateşkesi denetlemek üzere bir mekanizma oluşturdu. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın Pakistan ziyaretinde bölgesel güvenlik yapısı çağrısı ve İslam ülkeleri arasında birlik vurgusu, diplomatik hareketliliğin genişlediğine işaret ediyor. Uzmanlar ise barış sürecinin "bozguncu" aktörlerce sekteye uğratılabileceği uyarısında bulunuyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO zirvesine katılımı, Türkiye’nin onlarca F110 savaş uçağı motoru tedarikini güvence altına almasına yardımcı olabilir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleşecek zirve, ittifakın 32 üye ülkesinin liderlerini bir araya getirecek. Analistler, ziyaretin motor anlaşması için diplomatik bir fırsat penceresi açtığını ancak Türkiye ile ABD arasındaki F-35 krizini çözmeye yetmeyeceğini belirtiyor. F-35 programından çıkarılma nedeniyle gerilen ikili savunma ilişkilerinde, F110 motorlarına yönelik talebin ayrı bir iş birliği kalemi olarak öne çıktığı görülüyor. Uzmanlar, motor tedarikinin gerçekleşmesinin, Türkiye’nin hava kuvvetleri modernizasyon ihtiyacını karşılamada geçici bir rahatlama sağlayabileceğini fakat stratejik ortaklıktaki yapısal sorunları gidermeyeceğini vurguluyor. Zirve sırasında yapılacak ikili görüşmelerde, tarafların savunma iş birliğini dar kapsamlı mutabakatlarla canlı tutma arayışında olması bekleniyor. Trump’ın Ankara teması, Türkiye’nin NATO içindeki konumunu ve ABD ile savunma sanayii bağlarını yeniden tanımlama çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Ancak Kongre kaynaklı yaptırım riski ve CAATSA kapsamındaki kısıtlamaların, motor anlaşmasına rağmen geniş çaplı teknoloji transferinin önünde engel teşkil etmeye devam edeceği ifade ediliyor.

Türkiye'nin başkenti Ankara, Salı günü başlayacak ve aralarında ABD Başkanı Donald Trump'ın da bulunduğu 32 devlet başkanının katılacağı kritik NATO zirvesi öncesinde kapsamlı bir estetik makyajdan geçiyor. Belediye ekipleri, havalimanından şehir merkezine uzanan güzergâh boyunca çiçekler dikiyor ve harap evler ile yoksul mahalleleri gizlemek için dev billboardlar yerleştiriyor. Bu çalışmalar, Türkiye'nin uluslararası arenadaki imajını güçlendirmek ve başkenti zirve için daha modern bir görünüme kavuşturmak amacıyla yürütülüyor.

Gazze'de savaş 1000 günü geride bıraktı. Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırıyla başlayan çatışmalar, 2 milyondan fazla Filistinlinin yerinden edildiği ve büyük yıkımın yaşandığı bir insani krize dönüştü. İsrail güçleri Gazze'nin yarısından fazlasını kontrol altında tutarken, kırılgan ateşkesler kalıcı bir çözüm sağlayamadı. Bölgedeki diğer çatışmalar da durumu karmaşıklaştırıyor. Hem İsrailli hem de Filistinli halk, uzun süren savaşın getirdiği yorgunlukla karşı karşıya. Yerleşim yerlerinin harabeye döndüğü Gazze'de yaşayan Filistinlilerin geleceği belirsizliğini koruyor. Uluslararası toplumun ateşkes çabalarına rağmen, kalıcı barış ihtimali hâlâ uzak görünüyor. Ekonomik ve siyasi istikrarsızlık, temel hizmetlere erişimi neredeyse imkânsız hale getirdi. Yerinden edilmiş nüfus, gıda, su ve sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyuyor. Savaşın 1000'inci günü, çatışmanın bölge üzerindeki derin etkilerini ve acil bir çözüm gerekliliğini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Birleşmiş Milletler İşgal Altındaki Filistin Toprakları Hakkında Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu, yayımladığı yeni raporda İsrail’in Filistinli çocukları kasten hedef aldığını ve bu eylemlerin soykırım ile diğer vahşet suçlarını oluşturduğunu bildirdi. Rapora göre, çocuklara yönelik saldırılar sistematik bir nitelik taşıyor ve soykırım niyetinin temel göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor. Hamas yetkilileri, BM raporunu İsrail’in savaş suçları ve soykırım politikasını kanıtlayan bir belge olarak nitelendirdi. Raporun uluslararası toplum nezdinde İsrail’e karşı hesap verebilirlik sürecine katkı sunması bekleniyor. Komisyon, İsrail’in askeri operasyonları sırasında çocuklara yönelik ağır ihlallerin arttığını vurgularken, bu bulguların Lahey’deki uluslararası mahkemelerde delil olarak kullanılabileceği belirtiliyor. Rapor, Gazze’deki insani krizin derinleştiği bir dönemde tansiyonu daha da yükseltme potansiyeli taşıyor.

Filistinli Mohammad Salameh, Batı Şeria'daki işgal altındaki topraklarda ailesi için iki katlı bir ev inşa ediyordu. Yakın zamanda nişanlanan oğlunun evlilik hayatına burada başlaması planlanmıştı. Ancak inşaat tamamlanamadan, bir grup İsrailli yerleşimci henüz bitmemiş eve el koydu. Reuters tarafından doğrulanan ve hafta içinde çekilen görüntüler, en az altı yerleşimcinin çatıda dolaştığını gösteriyor. Olay, İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'da sürdürdüğü yerleşim politikasının Filistinlilerin mülkiyet hakları üzerindeki doğrudan etkisini gözler önüne seriyor. Uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul edilen yerleşim faaliyetleri, bölgedeki gerilimi tırmandıran temel unsurlardan biri. Filistinliler bu tür el koymalara karşı hukuki yollara başvursa da, sonuç almak çoğu zaman mümkün olmuyor. Bu son baskın, yerleşimci şiddetinin ve toprak gasplarının sıradanlaştığı bir ortamda, sıradan bir ailenin konut hakkının nasıl hiçe sayıldığını örnekliyor. Siyasi çözüm arayışlarının tıkandığı ve uluslararası tepkilerin pratik bir yaptırıma dönüşmediği mevcut konjonktürde, benzer vakaların artarak süreceği öngörülüyor.