Filistin — Diplomatik Gelişmeler

Gazze'de savaş 1000 günü geride bıraktı. Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırıyla başlayan çatışmalar, 2 milyondan fazla Filistinlinin yerinden edildiği ve büyük yıkımın yaşandığı bir insani krize dönüştü. İsrail güçleri Gazze'nin yarısından fazlasını kontrol altında tutarken, kırılgan ateşkesler kalıcı bir çözüm sağlayamadı. Bölgedeki diğer çatışmalar da durumu karmaşıklaştırıyor. Hem İsrailli hem de Filistinli halk, uzun süren savaşın getirdiği yorgunlukla karşı karşıya. Yerleşim yerlerinin harabeye döndüğü Gazze'de yaşayan Filistinlilerin geleceği belirsizliğini koruyor. Uluslararası toplumun ateşkes çabalarına rağmen, kalıcı barış ihtimali hâlâ uzak görünüyor. Ekonomik ve siyasi istikrarsızlık, temel hizmetlere erişimi neredeyse imkânsız hale getirdi. Yerinden edilmiş nüfus, gıda, su ve sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyuyor. Savaşın 1000'inci günü, çatışmanın bölge üzerindeki derin etkilerini ve acil bir çözüm gerekliliğini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Birleşmiş Milletler İşgal Altındaki Filistin Toprakları Hakkında Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu, yayımladığı yeni raporda İsrail’in Filistinli çocukları kasten hedef aldığını ve bu eylemlerin soykırım ile diğer vahşet suçlarını oluşturduğunu bildirdi. Rapora göre, çocuklara yönelik saldırılar sistematik bir nitelik taşıyor ve soykırım niyetinin temel göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor. Hamas yetkilileri, BM raporunu İsrail’in savaş suçları ve soykırım politikasını kanıtlayan bir belge olarak nitelendirdi. Raporun uluslararası toplum nezdinde İsrail’e karşı hesap verebilirlik sürecine katkı sunması bekleniyor. Komisyon, İsrail’in askeri operasyonları sırasında çocuklara yönelik ağır ihlallerin arttığını vurgularken, bu bulguların Lahey’deki uluslararası mahkemelerde delil olarak kullanılabileceği belirtiliyor. Rapor, Gazze’deki insani krizin derinleştiği bir dönemde tansiyonu daha da yükseltme potansiyeli taşıyor.

Gazze savaşının başlangıcından bin gün sonra, eski rehine müzakerecisi ve Uluslararası Topluluklar Örgütü Orta Doğu Direktörü Gershon Baskin, France 24’e verdiği demeçte İsrail’in siyasi ve stratejik gidişatına dair çarpıcı bir değerlendirme yaptı. Baskin, bu dönüm noktasının yalnızca askeri bir kilometre taşı olmadığını, aksine İsrail’in siyasi başarısızlığını gözler önüne serdiğini savundu. Baskin, 'İsrail’in güvenliği Filistin özgürlüğü olmadan, Filistin özgürlüğü de İsrail güvenliği olmadan sağlanamaz' ifadesiyle iki tarafın kaderinin birbirine bağlı olduğunu vurguladı. Mevcut politikaların bu karşılıklı bağımlılığı görmezden geldiğini belirten Baskin, çatışmanın askeri yöntemlerle çözülemeyeceğini, siyasi bir ufka ihtiyaç duyulduğunu dile getirdi. Savaşın uzamasının şiddet döngüsünü derinleştirdiğine dair uluslararası kaygıların arttığı bir dönemde gelen bu açıklamalar, eski bir müzakerecinin perspektifinden diyalog çağrılarını güçlendiriyor. Baskin’in sözleri, bölgede kalıcı barış için karşılıklı güvenlik ve özgürlüğü merkeze alan yeni bir yaklaşımın gerekliliğine işaret ediyor.

Avustralya Federal Polisi (AFP), İsrail Savunma Kuvvetleri'nde (IDF) görev yapan bir Avustralya vatandaşının Gazze'de savaş suçu işlediği yönündeki iddiaları içeren bir dosyayı değerlendiriyor. İddialar, 2023 ve 2024 yıllarında askeri gerekçe olmaksızın konut binalarının kasıtlı olarak hedef alınıp yıkılmasını kapsıyor. AFP, ön incelemenin ardından resmi soruşturma açılıp açılmayacağına karar verecek. Bu gelişme, İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına yönelik uluslararası hukuk ihlali iddialarının arttığı bir dönemde kaydedildi. Avustralya yasaları, vatandaşlarının yabancı ordularda işlediği savaş suçlarını yargılamaya olanak tanırken, dava Canberra üzerinde diplomatik baskı yaratabilir. Ayrıca, İsrail'e silah ihracatı gibi konularda kamuoyu ve siyasi tartışmaları alevlendirme potansiyeli taşıyor. İsrail ordusu ise geçmişte benzer suçlamaları reddederek operasyonlarının uluslararası hukuka uygun olduğunu savunmuştu. Soruşturma, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Filistin'deki durumu incelediği bir sürece denk gelirken, Avustralya'nın müttefikleriyle ilişkileri ve uluslararası yükümlülükleri arasında bir denge gözetmesi gerekiyor.

Filistinli Mohammad Salameh, Batı Şeria'daki işgal altındaki topraklarda ailesi için iki katlı bir ev inşa ediyordu. Yakın zamanda nişanlanan oğlunun evlilik hayatına burada başlaması planlanmıştı. Ancak inşaat tamamlanamadan, bir grup İsrailli yerleşimci henüz bitmemiş eve el koydu. Reuters tarafından doğrulanan ve hafta içinde çekilen görüntüler, en az altı yerleşimcinin çatıda dolaştığını gösteriyor. Olay, İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'da sürdürdüğü yerleşim politikasının Filistinlilerin mülkiyet hakları üzerindeki doğrudan etkisini gözler önüne seriyor. Uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul edilen yerleşim faaliyetleri, bölgedeki gerilimi tırmandıran temel unsurlardan biri. Filistinliler bu tür el koymalara karşı hukuki yollara başvursa da, sonuç almak çoğu zaman mümkün olmuyor. Bu son baskın, yerleşimci şiddetinin ve toprak gasplarının sıradanlaştığı bir ortamda, sıradan bir ailenin konut hakkının nasıl hiçe sayıldığını örnekliyor. Siyasi çözüm arayışlarının tıkandığı ve uluslararası tepkilerin pratik bir yaptırıma dönüşmediği mevcut konjonktürde, benzer vakaların artarak süreceği öngörülüyor.

Birleşmiş Milletler İşgal Altındaki Filistin Toprakları Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu Başkanı Srinivasan Muralidhar, Gazze’deki yaşam koşullarını “cehennem gibi” olarak tanımladı. Muralidhar, Ekim 2023’ten bu yana İsrail’in bölgede yürüttüğü askerî operasyonları soykırım olarak nitelendirdi. Bu açıklama, BM’nin Gazze’deki insani krize ilişkin eleştirilerinin dozunun arttığı bir dönemde geldi. Komisyon daha önce de tarafları uluslararası hukuka uymaya çağırmıştı. Muralidhar’ın sözleri, sivil kayıplar ve altyapı tahribatına dair küresel tepkileri güçlendirebilir. İsrail ise soykırım suçlamasını reddetmeye devam ediyor.

Eski Birleşmiş Milletler Filistin Özel Raportörü Michael Lynk, Gazze'deki yıkımı durdurma kapasitesine sahip Batılı güçlerin bilinçli olarak harekete geçmemeyi seçtiğini açıkladı. Lynk, yaşananları 'ikinci bir Nekbe ya da Nekbe'nin devamı' olarak nitelendirerek durumun tarihsel önemine dikkat çekti. Lynk'ın bu çıkışı, uluslararası toplumun etkili aktörlerinin Gazze'deki insani krize müdahalede yetersiz kaldığı yönündeki eleştirileri pekiştiriyor. Eski raportörün Nekbe referansı, 1948'deki Filistinlilerin yerinden edilmesini hatırlatarak mevcut yıkımın uzun vadeli sonuçlarına işaret ediyor. Bu açıklamalar, güçlü devletlerin uluslararası hukuku uygulama ve sivilleri koruma konusundaki sorumluluklarını yeniden gündeme getiriyor.

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, İsrail ile imzalanan ve ABD destekli çerçeve anlaşmasını savundu. Aoun, müzakereleri 'diplomatik bir savaş' olarak nitelendirip ihanet olmadığını vurgulayarak, Lübnan topraklarından 'tek bir karış bile' ödün verilmeyeceğini söyledi. Açıklamalar, Suriye Dışişleri Bakanı'nın Beyrut'ta herhangi bir askeri harekâtta bulunmayacaklarını duyurduğu sırada geldi. Bu, bölgesel gerilimlerin ortasında Suriye'nin Lübnan'ın başkentine yönelik askeri müdahale endişelerini gidermeye yönelik bir adım olarak değerlendirildi. ABD arabuluculuğunda yürütülen İsrail-Lübnan müzakereleri bölgedeki sınır ve egemenlik meselelerine odaklanıyor. Aoun'un çıkışı, ülke içindeki eleştirilere rağmen sürecin diplomatik yöntemlerle sürdürüleceğini ve ulusal egemenliğin korunacağını vurguluyor. Suriye'nin Beyrut konusundaki tutumu da istikrar arayışına katkı sağlıyor.

Malezya Başbakanı Enver İbrahim, Norveç'in bir füze anlaşmasını iptal etmesinin, daha geniş çaplı Batı ikiyüzlülüğünün bir göstergesi olduğunu söyledi. Bu açıklama, uluslararası normlara saygının azaldığı yönündeki eleştirilerin bir parçası olarak geldi. İbrahim, Gazze'deki durumu, İsrail'in Lübnan'ı 'aralıksız bombalamasını', Rusya-Ukrayna savaşını ve Sudan'daki iç savaşı, uluslararası hukukun değer kaybettiğinin işaretleri olarak gösterdi. Norveç'in kararının ardındaki spesifik nedenlere değinilmezken, İbrahim'in yorumları, Batılı ülkelerin farklı krizlere yönelik tutarsız yaklaşımlarına dair uzun süredir devam eden tartışmaları alevlendiriyor.

ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasındaki ilişki, İran’a yönelik savaş ve bunun nasıl sonlandırılacağı konusundaki anlaşmazlıklar yüzünden gerginleşti. Netanyahu, Trump yönetiminin baskıları ile yaklaşan kritik seçimler öncesinde İsrail iç kamuoyunun beklentileri arasında sıkışmış durumda. İsrail Başbakanı, ABD’nin İran stratejisine uyum sağlama zorunluluğu ile seçmen tabanının hassasiyetlerini dengelemek zorunda. Bu diplomatik sıkışma, iki ülke arasındaki ittifakın geleceğini ve Orta Doğu’daki güç dengelerini doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor.

ABD yönetiminin İsrail’e, Gazze Şeridi’nin yeniden inşasına dair yeni talepler içeren bir belge sunduğu öne sürüldü. İsrail devlet televizyonu KAN’ın haberine göre, belgede Hamas’ın silahsızlandırılmaması durumunda dahi yeniden yapılanma sürecinin sürdürülmesi gerektiği ifade ediliyor. Talepler arasında yer aldığı belirtilen bu yaklaşım, ABD Başkanı Donald Trump’ın bölge politikaları çerçevesinde değerlendiriliyor. Belgenin ayrıntılarına yer verilmezken, Washington’un bu çıkışı ateşkes ve çözüm arayışlarının sürdüğü bir dönemde dikkat çekiyor. Daha önce Hamas’ın silahsızlandırılmasını ön koşul olarak gören ABD’nin tutumunda olası bir esneme olarak yorumlanabilecek bu iddia, İsrail tarafında nasıl yankı bulacağı sorusunu gündeme getiriyor. Gazze’de insani durumun ağırlaştığı ve yeniden inşa ihtiyacının aciliyet kazandığı bir aşamada gelen bu haber, yeni bir diplomatik müzakere zemininin oluşabileceğine işaret ediyor. Ancak belgenin resmiyet kazanıp kazanmadığı ve İsrail hükümetinin resmî tepkisi henüz netleşmiş değil.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Salı günü yaptığı açıklamada, Filistinli mültecilere yardım kuruluşu UNRWA'nın mali durumunun 'giderek daha kırılgan' hale geldiğini ve milyonlarca insanın geçim kaynağının risk altında olduğunu bildirdi. Daha fazla fon kesintisinin 'koşulları kırılma noktasının ötesine itebileceği' uyarısında bulundu. İsrail'in siyasi önyargılı olmakla eleştirdiği UNRWA, bağışçı desteğindeki azalma nedeniyle temel hizmetlerini sürdürmekte zorlanıyor. Kuruluşun bütçe açığının büyümesi, bölgedeki insani durumu daha da kötüleştirme riski taşıyor. Guterres'in çağrısı, jeopolitik gerilimlerin insani yardım çalışmaları üzerindeki etkisini bir kez daha gündeme getirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki Kabine Toplantısı sonrası yaptığı açıklamada, 32 yıllık siyasi mücadelesini inanç, azim ve emekle örülü bir başarı hikayesi olarak niteledi. Erdoğan, bu sürecin ülkede eser ve hizmet siyasetinin hâkim olduğu bir dönem olduğunu belirtti. Erdoğan'ın bu çıkışı, hükümetin icraat temelli siyaset anlayışını öne çıkaran ve uzun dönemli vizyonunu yansıtan bir söylem olarak değerlendirildi. Açıklamada somut yeni bir icraat detayı yer almazken, mevcut politik çizginin altı çizildi.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), Filistin İslami Cihad - Şikaki Fraksiyonu, Filistin Kurtuluş Cephesi - Ebu Abbas Fraksiyonu, Filistin Halk Kurtuluş Cephesi, Filistin Halk Kurtuluş Cephesi - Genel Komutanlık ve Filistin Demokratik Kurtuluş Cephesi - Havatme Fraksiyonu'nu Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesine ekledi. Bu gruplar, Yabancı Terör Örgütleri (FTO) ve/veya Küresel Terörizm Yaptırımları (SDGT) programları kapsamında yaptırıma tabi tutuldu. Söz konusu adım, ABD'nin Filistinli silahlı gruplara yönelik mali baskıyı artırma politikasının bir parçası olarak görülüyor. Listeye alınan kuruluşların ABD'deki varlıkları dondurulacak ve ABD vatandaşlarının bu gruplarla işlem yapması yasaklanacak. Yaptırımlar, bölgedeki mevcut gerilimlerin ve diplomatik çabaların gölgesinde, uluslararası toplumun terörle mücadele yaklaşımına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirebilir.

San José Eyalet Üniversitesi'nde adalet çalışmaları profesörü olan Sang Hea Kil, geçen Kasım ayında Gazze yanlısı aktivizmi gerekçe gösterilerek kadrolu pozisyonundan çıkarılmıştı. Bir hakem, California Eyalet Üniversitesi sisteminin işten çıkarma kararıyla yasayı ihlal ettiğine hükmetti. Kil'in görevine iade edilmesi beklenirken, kendisi de üniversiteye karşı dava açmaya hazırlanıyor. Karar, ABD üniversitelerinde Filistin yanlısı protestolara yönelik disiplin uygulamalarının hukuki sınırlarını belirlemesi açısından dikkate değer. Kadrolu bir öğretim üyesinin bu tür politik ifadeler nedeniyle işten atılması nadir görülüyor. Hakem kararı, akademik özgürlük ile kampüs düzeni arasındaki gerilimde benzer davalar için emsal oluşturabilir. İsrail-Gazze savaşının başlamasından bu yana Amerikan kampüslerinde protestolar yoğunlaştı ve üniversite yönetimleri hem ifade özgürlüğü savunucuları hem de dış baskılar arasında kaldı. Kil olayı, bu tartışmanın hukuki boyutlarını gözler önüne seriyor.