Filistin — Diplomatik Gelişmeler

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Başkanı Tomoko Akane ile Gazze'deki savaş sırasında İsrail'in işlediği iddia edilen suçları soruşturan savcı Abdoulaye Seye'ye yaptırım uygulanacağını açıkladı. Yaptırım kararları, Lahey merkezli mahkemenin üst düzey iki ismini hedef alıyor. Washington, UCM'nin İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarına ilişkin yürüttüğü soruşturmayı uzun süredir eleştiriyor. ABD'nin bu adımı, mahkemenin bağımsızlığı ve uluslararası ceza adaleti açısından yeni bir gerilim hattı oluşturuyor. Rubio'nun açıklaması, UCM'nin İsrail'e yönelik soruşturmasına karşı ABD'nin sert tepkisini ortaya koyuyor.

Amerikalı doktor Mark Perlmutter, 30 ülkede çatışma bölgelerinde yaralıları tedavi ettiğini ancak Gazze'de İsrail bombardımanı altında tanık olduğu manzaraların kendisini hazırlıksız yakaladığını söyledi. Free Malaysia Today'ın aktardığına göre Perlmutter, daha önce benzeri görülmemiş bir vahşetle karşılaştığını ifade etti. Perlmutter'in uluslararası sahadaki uzun deneyimine rağmen Gazze'de gördüklerinden etkilenmesi, bölgedeki insani durumun ciddiyetine dair birinci elden bir tanıklık sunuyor. Doktorun ifadeleri, çatışmanın sağlık çalışanları ve siviller üzerindeki yıkıcı etkisini ortaya koyuyor. Bu açıklamalar, Gazze'deki çatışmanın uluslararası toplum açısından taşıdığı insani boyutu yeniden gündeme getiriyor. Perlmutter'in tanıklığı, sahadaki sağlık hizmetlerinin zorluğunu ve çatışmanın sivil nüfusa yansıyan ağır sonuçlarını gözler önüne seriyor.

Hamas lideri Halil el-Hayya, Pazar günü Kahire'de ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı ve elçisi Jared Kushner ile bir araya geldi. The Straits Times'ın haberine göre el-Hayya, İsrail'in diğer üst düzey isimlerini öldürdüğü Gazze savaşı sırasında örgüt içinde kilit bir figür olarak öne çıktı. El-Hayya'nın Kushner ile görüşmesi, Hamas'ın üst düzey bir temsilcisi ile ABD başkanına yakın bir isim arasındaki doğrudan teması göstermesi bakımından dikkat çekiyor. Diğer liderlerin ölümü sonrası el-Hayya'nın giderek merkezi bir rol üstlendiği belirtilirken, bu görüşme diplomatik kanalların çeşitlendiğine işaret ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın danışmanı ve damadı Jared Kushner, Hamas'ı Gazze barış planı kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde, ABD ve uluslararası toplumun yenilenen İsrail askeri harekâtına daha geniş destek verebileceği konusunda uyardı. AzerNews'in aktardığına göre Kushner, bu uyarıyı Hamas'ın taahhütlerine uymamasının olası sonuçlarına dikkat çekerek yaptı. Bu açıklama, ABD yönetiminin Gazze'deki barış planının uygulanmasını yakından izlediğini ve Hamas'ın anlaşma şartlarını ihlal etmesi durumunda İsrail'e askeri destek seçeneğinin masada olduğunu gösteriyor. Bölgede tansiyonun yeniden yükselme ihtimali, diplomatik ve güvenlik dengeleri açısından önem taşıyor.

Al Jazeera, İsrail'in Gazze'ye yönelik savaş ve ablukasının meme kanseri hastası kadınlar üzerindeki yıkıcı etkisini ele aldı. Haberde, savaşın ve kuşatmanın sağlık sistemini felç ettiği ve kanser tedavisi gören kadınların hayatını tehdit ettiği belirtiliyor. Çatışma ortamı ve kuşatma koşulları, bölgedeki kadınların ilaç, ekipman ve uzman desteğine erişimini ciddi şekilde kesintiye uğratıyor. Bu durum, meme kanseriyle mücadele eden hastaların tedavi süreçlerini olumsuz etkileyerek insani krizi derinleştiriyor.

Birleşmiş Milletler, 2025 yılında dünya genelinde 350 yardım görevlisinin öldürüldüğünü açıkladı. En fazla can kaybı Gazze ve Sudan'da yaşandı. BM, insani yardım çalışanlarına yönelik saldırıları "kabul edilemez" olarak nitelendirdi. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi'nin (OCHA) aktardığı verilere göre, bu sayı 2024'te kaydedilen 377 ölümden bir miktar daha düşük. Ancak yardım görevlilerinin çatışma bölgelerinde karşı karşıya kaldığı risklerin sürdüğüne işaret ediyor. Gazze ve Sudan'daki çatışmaların yoğunluğu, insani yardım operasyonlarını ve çalışanların güvenliğini doğrudan etkiliyor. BM'nin tepkisi, uluslararası toplumun yardım personeline yönelik koruma yükümlülüklerini ve insani erişimin önemini bir kez daha gündeme getiriyor.

The Guardian'ın pazartesi bülteninde, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez'in Haziran 2018'den bu yana görevde kalarak ve kendisini Avrupa'nın önde gelen solcu lideri olarak yeniden konumlandırarak diğer Avrupalı sol eğilimli hükûmet başkanlarının aksine siyasi dayanıklılık gösterdiği belirtiliyor. Bülten, Sánchez'in bu başarısının Birleşik Krallık'ta Andy Burnham için bir model oluşturup oluşturamayacağını sorguluyor. Yazıda, Sánchez'in diğer Avrupalı sol veya merkez sol liderlerin zorlandığı bir dönemde ayakta kalmasının altı çiziliyor ve bu örneğin Birleşik Krallık'taki siyasi tartışmalara, özellikle yerel yönetimden ulusal siyasete uzanan bir rota arayan isimler için referans oluşturabileceği ifade ediliyor. Değerlendirme, Sánchez'in yeniden konumlanma stratejisinin sol siyasetin geleceği açısından incelenmeye değer olduğunu aktarıyor.

Hanover Kamu Politikası Enstitüsü adlı oluşum, ilk bakışta İsrail-Filistin konusuna odaklanan bir düşünce kuruluşu gibi görünüyor. Kuruluş, 'AIPAC Seçimlerde Karanlık Para mı Kullanıyor?' ve 'İsrail Gazze'de Kasıtlı Bir Açlık Kampanyası mı Yürütüyor?' gibi başlıklarla raporlar yayımlıyor; ancak yazarları belirtilmiyor ve gerçek bir düşünce kuruluşu olmadığı ortaya çıkıyor. Responsible Statecraft'ın haberine göre bu sahte kuruluşun, yapay zeka sohbet robotlarını yanıltmak için oluşturulduğu değerlendiriliyor. Amaç, içeriklerin yapay zeka modelleri veya arama sonuçlarına sızması yoluyla İsrail-Filistin tartışmalarına dair üretilen bilgileri etkilemek olabilir. Bu tür bir girişimin, yapay zeka araçlarının giderek daha fazla bilgi kaynağı olarak kullanıldığı bir dönemde, kamuoyu söylemini şekillendirme potansiyeli taşıdığı belirtiliyor.

Gazze'de devam eden askeri operasyonlar ve Batı Şeria'da Filistinlilere yönelik yerleşimci saldırıları İsrail'i küresel ölçekte büyük ölçüde izole ederken, Latin Amerika'daki otoriter sağ bu durumu stratejik bir ittifak için fırsat olarak görüyor. Donald Trump'ın Latin Amerika'daki müttefikleri olarak bilinen bu çevreler, İsrail'e kapılarını açıyor. Söz konusu aktörler, İsrail'in diplomatik yalnızlığına rağmen bu ülkeyle stratejik bir yakınlaşma arayışında. Bu yönelim, Latin Amerika'daki otoriter sağın dış politikasında İsrail ile ilişkileri güçlendirme eğilimini ortaya koyuyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 2018'den bu yana 29 ülke ve bölgede sağlık hizmetlerine yönelik 10 binden fazla saldırı kaydedildiğini açıkladı. Bu saldırılar sonucunda yaklaşık 5 bin 700 kişi hayatını kaybetti, 8 bin 500 kişi yaralandı. DSÖ, saldırılarla ilgili bugüne kadar hiç kimsenin adalete teslim edilmediğini vurguladı. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, sağlık hizmetlerinin asla hedef olmaması gerektiğini yineledi. Sağlık tesislerine ve çalışanlarına yönelik saldırıların cezasız kalması, uluslararası insancıl hukukun uygulanmasındaki boşlukları gündeme getiriyor. Kaydedilen yüksek ölüm ve yaralanma sayıları, çatışma bölgelerinde sağlık hizmetlerine erişimin giderek daha riskli hale geldiğini ortaya koyuyor.

Filistin Devlet Başkanlığı, Batı Şeria'nın Kusra beldesinde Filistinli ailelerin abluka altına alındığını ve topraklarına el konulmaya çalışıldığını açıkladı. Yapılan yazılı açıklamada bölgenin patlama noktasına geldiği uyarısında bulunuldu ve yaşananlar zorla göç ettirmeyi amaçlayan planlı bir terör olarak nitelendirildi. Filistin yönetimi, olaylardan İsrail'i sorumlu tutarak uluslararası topluma İsrail'in bölgedeki eylemlerini durdurma çağrısı yaptı. Batı Şeria'da tansiyonun yükselmesi, bölgede yeni bir gerilim dalgası riskini artırıyor; Filistin yönetiminin bu uyarısı, uluslararası aktörlerin sürece müdahil olması gerektiği yönündeki çağrıyı güçlendiriyor.

Binlerce davacı, Filistin Yönetimi'ni (FY) mahkemeye taşıyarak, hüküm giymiş kişilere yönelik maaş ve istihdam politikalarının 7 Ekim Hamas saldırısıyla bağlantılı olduğunu savunuyor. Jerusalem Post'un haberine göre davacılar, 'saldırı başına ödeme' olarak bilinen uygulamanın saldırıları teşvik ettiğini ve bu nedenle FY'nin hukuki sorumluluk taşıdığını iddia ediyor. Dava, Filistin Yönetimi'nin mahkumlara ve ailelerine yaptığı düzenli ödemelerin, Hamas'ın 7 Ekim'de düzenlediği saldırıya dolaylı katkı sağladığı iddiasına dayanıyor. Hukuki sürecin hangi mahkemede ilerlediği haberde belirtilmezken, binlerce kişinin taraf olduğu başvuru, Filistin Yönetimi'nin ödeme politikalarının yargı önünde tartışılmasını sağlıyor.

İsrail ordusu, işgal altındaki Batı Şeria'da yerleşimcilerin Filistinlilerin evlerine yönelik ablukasını sona erdiremeyince Çarşamba günü ek asker göndereceğini açıkladı. Abluka, Pazar günü bir grup yerleşimcinin Nablus'un güneyindeki Qusra köyünde evlerin yakınına çadır kurmasıyla başladı ve yerleşimciler temel malzemelerin girişini engelledi. Ordu, ablukayı sürdüren yerleşimcilere karşı düzeni sağlamak amacıyla takviye birlikler göndereceğini belirtti. Açıklamada, yerleşimcilerin ablukasının sürdüğü ve ordunun müdahalesinin henüz sonuç vermediği kaydedildi.

İsrail'in Gazze'deki yıkıntıları kamyonlarla bölgeden çıkardığı bildiriliyor. Hak örgütleri, bu uygulamanın savaş suçlarına ilişkin kanıtları ortadan kaldırmayı ve bölgeyi yaşanmaz hale getirmeyi amaçladığını iddia ediyor. Al Jazeera'nın aktardığına göre, enkazın taşınması 'haritayı yeniden çizmek' olarak da yorumlanıyor. Enkaz kaldırma süreci, uluslararası hukuk açısından delillerin korunması ve hesap verebilirlik tartışmalarını gündeme getiriyor. Hak örgütleri, bu tür faaliyetlerin gelecekteki olası soruşturmaları zayıflatabileceğini ve Gazze'nin yeniden inşası önünde insani ve hukuki engeller oluşturabileceğini belirtiyor. Bölgedeki yıkımın boyutları göz önüne alındığında, enkazın akıbeti aynı zamanda yerinden edilenlerin geri dönüşü ve altyapının restorasyonu açısından kritik bir mesele olarak öne çıkıyor.

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, Hatimoğulları'nın bir televizyon programında Türkiye'nin Terörsüz Türkiye sürecine ilişkin değerlendirmelerinde Netanyahu'nun sözlerine atıf yapmasına tepki gösterdi. Çelik, Hatimoğulları'nın açıklamasını düzeltmesi gerektiğini belirterek, 'Soykırımcı Netanyahu'nun sözlerini sahiplenen bir yaklaşım, bir siyasetçinin siciline düşülecek en utanç verici kayıttır' ifadesini kullandı. Hatimoğulları'nın önceki gün katıldığı programda Terörsüz Türkiye sürecinin bölgesel ve küresel gelişmelerin etkisiyle gündeme geldiğini söylediği ve bu çerçevede Netanyahu'nun sözlerine atıfta bulunduğu aktarıldı.