İsrail ve Tunus

İsrail ordusu, ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze Şeridi'nde hava saldırılarını sürdürdü. Nusayrat Mülteci Kampı ve Rimal Mahallesi'ne yönelik saldırılarda bir bebekle birlikte aynı aileden üç kişi dahil en az dört Filistinli hayatını kaybetti. Başbakan Binyamin Netanyahu, ordunun Gazze'de kontrol ettiği alanı yüzde 70'e çıkarma talimatı verdi. Uydu görüntüleri, İsrail'in bölgede 40 yeni askeri nokta oluşturduğunu ortaya koydu. Eş zamanlı olarak Lübnan'a yönelik hava saldırıları da yoğunlaştı. BM'nin verdiği bilgiye göre yalnızca hafta sonu 88 kişi hayatını kaybetti. Netanyahu, Beyrut'un Dahiye bölgesine saldırı emri verirken, İsrail ordusu güneydeki Nebatiye dahil birçok beldeye tahliye tehdidinde bulundu. ABD arabuluculuğunda yapılan ateşkes girişimi sonuçsuz kaldı; İsrail'in saldırıları devam etti. İsrail ordusu, İran'dan İsrail'e doğru yeni bir füze dalgası başlatıldığını açıkladı. Hava savunma sistemlerinin devreye girdiği bildirildi. Taraflar arasındaki tansiyon yükselirken, diplomatik çabaların sonuç vermediği görülüyor.

ABD ve İran arasında nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören geçici bir anlaşmaya varılması yönünde yoğun diplomasi sürdürülüyor. Başkan Trump büyük ölçüde taviz kopardıklarını iddia ederken, İran tarafı henüz nihai mutabakat olmadığını belirtiyor. Başkan Yardımcısı Vance yalnızca “birkaç pürüz” kaldığını söyledi. Ancak sahada ateşkes ihlalleri devam ediyor; taraflar son 48 saatte Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı suçlamalarda bulundu. İsrail medyasına göre Tel Aviv yönetimi, anlaşmanın kapsamından duyduğu rahatsızlığı Washington’a iletti. Haaretz ve Kanal 12’nin haberlerinde, İran’ın nükleer programına ilişkin temel meseleleri ileri bir tarihe erteleyecek “sınırlı geçici anlaşma”nın İsrail’in stratejik hedefleriyle uyuşmadığı vurgulanıyor. İsrail’in özellikle İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri üzerindeki etkisinin sınırlandırılmamasından endişe ettiği belirtiliyor. Bu arada ABD istihbaratına dayandırılan uydu görüntüleri, İran’ın ağır bombardımana rağmen yer altı füze altyapısını ve insansız hava aracı üretimini beklenenden hızlı restore ettiğini ortaya koyuyor. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil tüm cepheleri kapsaması gerektiğini söyleyerek ateşkesin genişletilmesi talebini yineledi. Öte yandan ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma planlarını hızlandırması ve Körfez’deki gizli hava saldırılarına dair haberler, bölgesel denklemdeki karmaşık ittifak yapısını gözler önüne seriyor.

ABD ile İran arasında ateşkesi uzatma ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma yönünde bir anlayışa varıldığı duyurulurken, İsrail ordusu Lübnan’ın güneyinde insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılarda 4 kişiyi öldürdü. Saldırılar, Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı hedef aldı. ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer anlaşma sağlanamaması halinde saldırıları yeniden başlatmakla tehdit ederken, anlaşmanın bölge genelinde şiddeti azaltması bekleniyordu. BM, mutabakat duyurusunun ardından Lübnan’daki çatışmalarda düşüş gözlemlediğini açıklasa da İsrail’in ateşkes sürecine rağmen sürdürdüğü operasyonlar dikkat çekti. Avrupa Birliği, Lübnan’ın da ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgulayarak Lübnan ordusuna 100 milyon avroluk yardım paketini onayladı. İsrail’in saldırıları, ABD-İran mutabakatının kâğıt üzerinde kalabileceğine dair kaygıları artırırken, İran Devrim Muhafızları’nın “eller tetikte” açıklaması gerilimin sürebileceğini gösteriyor. Uzmanlar, ateşkesin kalıcı olması için tüm tarafların sahada itidal göstermesi gerektiğini belirtiyor.

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar, 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdıklarını açıkladı. Sa'ar, İsrail'in tarihsel gerçeği kabul ederek ahlaki bir görevi yerine getirdiğini belirtti. Bu karar, Türkiye ve Azerbaycan'dan sert yanıt aldı. Türk Dışişleri Bakanlığı, kararın, Gazze'deki Filistinlilere yönelik sistematik zulüm ve Uluslararası Adalet Divanı'ndaki soykırım suçlamalarını örtbas etme amacı taşıdığını savundu. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, İsrail yönetiminin 'ikiyüzlülüğünü' vurgularken, AK Parti Genel Başkanvekili Efkan Ala da Netanyahu hükümetinin dikkatleri kendi suçlarından başka yöne çekmeye çalıştığını ifade etti. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı ise kararı 'ciddi endişe' ile karşıladığını duyurarak bunu 'tarihi gerçeklerin çarpıtılması' olarak nitelendirdi ve İsrail'i kararı yeniden değerlendirmeye çağırdı. İsrail'in müttefiki olan ancak en yakın dış ortağı Türkiye olan Azerbaycan, bu adımın ikili ilişkileri etkileyebileceğine işaret etti. İsrail hükümeti ise söz konusu tanımanın, uzun süredir uluslararası mahkemelerde soykırım suçlaması ile karşı karşıya olan Netanyahu yönetimine yönelik baskıların arttığı bir döneme denk geldiği yorumlarına neden oldu.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Lübnan'ın güneyindeki bazı Hristiyan köylerinin Hizbullah'tan korunmak amacıyla İsrail'e ilhak edilmeyi talep ettiğini öne sürdü. Netanyahu, Hizbullah'ın bu köyleri tehdit ettiğini ve İsrail'in onları koruduğunu iddia etti. Bu açıklama, İsrail ile Lübnan arasındaki gerginliklerin sürdüğü bir dönemde geldi. Netanyahu'nun iddiası bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı ve Lübnanlı yetkililerden herhangi bir yanıt alınmadı. Bölgedeki Hristiyan toplulukların siyasi duruşu karmaşık olup, İsrail'in bu tür ifadeleri Lübnan'ın egemenliği ve iç dinamikleri üzerinde tartışmalara yol açabilir.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Salı günü İsrail ordusunun işgal altında tuttuğu güney Lübnan'daki birlikleri ziyaret etti. Askerlere hitaben, Hizbullah'ın tehdit oluşturmaya devam etmesi durumunda İsrail'in bu bölgeden çekilmeyeceğini ifade etti. Ziyaret, İsrail ile Lübnan hükümetleri arasında geçen Cuma günü bir güvenlik anlaşması imzalanmasının hemen ardından gerçekleşti. Netanyahu'nun bu sözleri, güvenlik anlaşmasının uygulanmasına yönelik belirsizlik işaretleri olarak yorumlandı. Anlaşmanın detayları tam olarak bilinmezken, İsrail'in çekilme takvimini Hizbullah'ın askeri varlığının sonlanmasına bağlaması, diplomatik sürecin kırılganlığını ortaya koyuyor.

Pakistan Halk Partisi (PPP) Pencap teşkilatı, Lahor'da düzenlediği '5 Temmuz ve Bugünün Pakistan'ı' başlıklı seminerde, 1977 askeri darbesinin ve sonrasındaki sıkıyönetimin ülkenin sosyoekonomik yapısını halen etkilediğini savundu. Konuşmacılar, Zülfikar Ali Butto'nun idamının Pakistan'ın küresel bir süper güç olma potansiyelini yok ettiğini iddia etti. PPP'nin geleneksel olarak her yıl düzenlediği bu anma etkinliği, partinin kurucu liderinin mirasını ve askeri müdahaleye karşı demokrasi mücadelesini gündemde tutmayı hedefliyor. Ziya ül Hak döneminde atılan siyasi ve ekonomik adımların bugünkü istikrarsızlık ve aşırılık sorunlarının temelini oluşturduğu öne sürüldü. Seminer, Pakistan'da sivil-asker ilişkilerine dair tarihsel hesaplaşmaların canlılığını gösterirken, PPP'nin özellikle genç nesillere Butto'nun fikirlerini aktarma çabası olarak yorumlandı. Etkinlikte, partinin yaklaşan seçimler öncesinde tarihsel mağduriyet söylemini güçlendirme arayışı dikkat çekti.

ABD ve İran, İsviçre'nin Burgenstock beldesinde Pakistan ve Katar arabuluculuğunda gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, 60 gün içinde nihai barış anlaşmasına varmayı hedefleyen bir yol haritası üzerinde anlaştı. Pazar günü başlayıp Pazartesi gününe uzayan müzakereler, daha önce imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı çerçevesinde yürütüldü. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın katıldığı açılışta tarafların barışa yönelik samimiyetine vurgu yapıldı. Arabulucuların ortak açıklamasında, teknik detayların belirlenmesinin ardından nihai anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasının kararlaştırıldığı duyuruldu. Mutabakat aylardır süren çatışmaları sonlandırma potansiyeli taşırken, İsrail'in "mücadelemiz bitmedi" açıklaması, ABD'deki ara seçimler ve taraflar arasındaki derin güvensizlik ateşkesin kalıcılığını tehdit eden unsurlar olarak öne çıkıyor. Eşzamanlı olarak İran ve ABD, Hürmüz Boğazı'nda askeri çatışmaları önlemek için bir iletişim hattı kurdu. ABD ayrıca Lübnan'daki ateşkesi denetlemek üzere bir mekanizma oluşturdu. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın Pakistan ziyaretinde bölgesel güvenlik yapısı çağrısı ve İslam ülkeleri arasında birlik vurgusu, diplomatik hareketliliğin genişlediğine işaret ediyor. Uzmanlar ise barış sürecinin "bozguncu" aktörlerce sekteye uğratılabileceği uyarısında bulunuyor.

Amerika Birleşik Devletleri, Çarşamba günü Kudüs'te yeni bir büyükelçilik yerleşkesi inşa etmek üzere bir anlaşma imzaladı. İsrail, bu adımı iki ülke arasındaki 'sarsılmaz ittifakın' bir yansıması olarak değerlendirdi. ABD Başkanı Donald Trump, ilk döneminde Aralık 2017'de Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanımış ve Tel Aviv'deki diplomatik misyonun taşınması talimatını vermişti. Mevcut hizmetler birden fazla geçici mekâna yayılmış durumdaydı; yeni yerleşke ile kalıcı bir yapıya kavuşulacak. Anlaşma, ABD'nin Kudüs'teki diplomatik varlığını kurumsallaştırma yönündeki somut bir adım olarak öne çıkıyor. Trump yönetiminin kararı, uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından tartışmalı bulunmuş ve İsrail-Filistin gerilimlerini artırmıştı. Birçok ülke, Kudüs'ün nihai statüsünün müzakerelerle belirlenmesi gerektiği görüşünü korurken, ABD'nin bu hamlesi İsrail'in başkent iddiasına verilen en üst düzey destek olarak yorumlanıyor. Yeni büyükelçilik kompleksinin inşası, iki ülke ilişkilerindeki stratejik yakınlaşmanın sembolik ve pratik bir ifadesi. Proje, ABD'nin bölgedeki diplomatik duruşunu pekiştirirken, Filistin yönetimi ve Arap dünyasında tepkiyle karşılanması bekleniyor. Anlaşmanın zamanlaması ve kapsamı, Ortadoğu'daki mevcut dengeler açısından dikkatle izlenecek.

Gazze'de savaş 1000 günü geride bıraktı. Hamas'ın İsrail'e düzenlediği saldırıyla başlayan çatışmalar, 2 milyondan fazla Filistinlinin yerinden edildiği ve büyük yıkımın yaşandığı bir insani krize dönüştü. İsrail güçleri Gazze'nin yarısından fazlasını kontrol altında tutarken, kırılgan ateşkesler kalıcı bir çözüm sağlayamadı. Bölgedeki diğer çatışmalar da durumu karmaşıklaştırıyor. Hem İsrailli hem de Filistinli halk, uzun süren savaşın getirdiği yorgunlukla karşı karşıya. Yerleşim yerlerinin harabeye döndüğü Gazze'de yaşayan Filistinlilerin geleceği belirsizliğini koruyor. Uluslararası toplumun ateşkes çabalarına rağmen, kalıcı barış ihtimali hâlâ uzak görünüyor. Ekonomik ve siyasi istikrarsızlık, temel hizmetlere erişimi neredeyse imkânsız hale getirdi. Yerinden edilmiş nüfus, gıda, su ve sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyuyor. Savaşın 1000'inci günü, çatışmanın bölge üzerindeki derin etkilerini ve acil bir çözüm gerekliliğini bir kez daha gözler önüne seriyor.