İsrail — Diplomatik Gelişmeler

İsrail Meclisi (Knesset), aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in partisi Yahudi Gücü'nden milletvekili Zvika Fogel tarafından sunulan ve Filistin ile Doğu Kudüs'te ezanın sesini kısıtlamayı öngören yasa tasarısını ön oylamada onayladı. 50 evet oyuna karşı 36 hayır oyuyla kabul edilen tasarı, yasalaşma sürecinin henüz başında bulunuyor. Tasarının, ilgili meclis komisyonunda görüşüldükten sonra Knesset Genel Kurulu'nda üç aşamalı oylamadan geçmesi gerekiyor. Yasa teklifinin yürürlüğe girmesi halinde, özellikle Mescid-i Aksa çevresi başta olmak üzere Kudüs ve Batı Şeria'daki camilerde hoparlörle okunan ezanın ses düzeyine sınırlama getirilmesi bekleniyor. Dini özgürlükler ve ibadet hakkı açısından hassas bir konu olan ezanın kısıtlanması, İsrail-Filistin gerilimini tırmandırma potansiyeli taşıyor. Uluslararası toplumdan ve İslam ülkelerinden eleştirel tepkiler gelmesi muhtemel olan girişim, Başbakan Netanyahu liderliğindeki koalisyon hükümetinin radikal kanadının etkisini yansıtıyor.

Pakistan merkezli Dawn gazetesi, Gazze'de devam eden çatışmalarda İsrail güçlerinin Filistinli çocukları kasıtlı olarak hedef aldığını ve son 32 ayda 60 binden fazla çocuğun öldüğünü veya yaralandığını iddia etti. Gazete, ateşkese rağmen bu kayıpların sürdüğünü ve uluslararası medyanın ABD-İran gerilimi nedeniyle konuyu görmezden geldiğini yazdı. Editöryelde UNICEF verilerine atıf yapılarak, yaşananlar 'soykırım' olarak tanımlandı.

İsrail'den bir kurtarma delegasyonu, Venezuela'da meydana gelen yıkıcı depremlerin ardından enkaz altındaki kişilere ulaşmak için çalışmalarını sürdürüyor. Delegasyon başkanı Eran Magen, çöken binalarla ilgili bilgi alınan her bölgeye gidildiğini ifade etti. Uluslararası yardım çağrıları üzerine bölgeye intikal eden ekipler arasında yer alan İsrail kurtarma ekibi, arama kurtarma operasyonlarına odaklanmış durumda. Depremler Venezuela'da ciddi hasara yol açarken, İsrail'in gönderdiği uzman ekip hayatta kalanları bulmayı hedefliyor. İsrail'in afet bölgelerine hızlı müdahale kabiliyeti daha önceki uluslararası felaketlerde de kendini göstermişti. Bu tür insani yardım operasyonları, küresel dayanışmanın bir parçası olarak değerlendiriliyor.

İsrail'de, Hamas'ın 7 Ekim 2023'te gerçekleştirdiği ve ülke tarihinin en ölümcül saldırısı olarak kaydedilen olayın 1000'inci gününde, vatandaşlar olayla ilgili bir devlet soruşturma komisyonu kurulması için çağrıda bulundu. Bu saldırı, Gazze'de süregelen savaşı tetiklemişti. France 24 muhabiri Noga Tarnopolsky, Kudüs'ten bildirdiğine göre, İsrail'de savaşın bininci gününde, İsrail'in hiçbir şey kazanamadığına dair net bir his hakim. Bu algı, uzun süren çatışmanın ardından ülkede artan hayal kırıklığını ve siyasi baskıyı yansıtıyor. Soruşturma talepleri, saldırının ve sonrasındaki askeri harekâtın yönetimine ilişkin hesap verme beklentisini ortaya koyuyor. Net bir zafer algısının olmaması, savaşın hedefleri ve sonuçları hakkındaki tartışmaları alevlendirirken, iç siyaset üzerindeki etkisini de artırıyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Salı günü İsrail ordusunun işgal altında tuttuğu güney Lübnan'daki birlikleri ziyaret etti. Askerlere hitaben, Hizbullah'ın tehdit oluşturmaya devam etmesi durumunda İsrail'in bu bölgeden çekilmeyeceğini ifade etti. Ziyaret, İsrail ile Lübnan hükümetleri arasında geçen Cuma günü bir güvenlik anlaşması imzalanmasının hemen ardından gerçekleşti. Netanyahu'nun bu sözleri, güvenlik anlaşmasının uygulanmasına yönelik belirsizlik işaretleri olarak yorumlandı. Anlaşmanın detayları tam olarak bilinmezken, İsrail'in çekilme takvimini Hizbullah'ın askeri varlığının sonlanmasına bağlaması, diplomatik sürecin kırılganlığını ortaya koyuyor.

Kudüs Postası'na konuşan Prof. Yossi Shain, Türkiye'nin bölgesel gücünün arttığını ve İsrail'e yönelik düşmanlığın yükseldiğini belirtti. İsrail'in Ermeni soykırımını tanımasının siyasi bir mesele haline geldiğine işaret eden Shain, bu gelişmeyi Türkiye'nin artan nüfuzunun bir sonucu olarak değerlendirdi. Shain'in açıklamaları, iki ülke arasında son dönemde tırmanan gerilimin bir yansıması olarak öne çıkıyor. Ermeni soykırımı tartışmaları, uluslararası alanda diplomatik koz olarak kullanılırken, Ankara'nın askeri ve ekonomik kapasitesindeki genişleme İsrail'de güvenlik kaygılarını artırıyor. Akademisyenin uyarısı, bölgesel dengelerin değişmekte olduğuna dikkat çekiyor.

Birleşmiş Milletler Sözcüsü Stephane Dujarric, İsrail saldırıları nedeniyle Lübnan'da yerinden edilen 1 milyondan fazla kişiden yaklaşık yüzde 40'ının evlerine döndüğünü açıkladı. Uluslararası Göç Örgütü verilerine dayandırılan bu oran, geri dönüşlerin kısmi bir toparlanmaya işaret ettiğini gösterirken, yerinden edilme krizinin boyutunu da ortaya koyuyor. Ancak Dujarric, hâlâ binlerce kişinin insani yardıma bağımlı olduğu uyarısında bulundu. Geri dönenlerin karşılaştığı barınma, altyapı ve temel hizmetlere erişim sorunları, insani yardım kuruluşlarının bölgedeki varlığını sürdürmesini gerektiriyor. Bu durum, Lübnan'daki istikrar ve yeniden inşa sürecinin önündeki engellerin devam ettiğine işaret ediyor.

İtalya'da bir Microsoft veri merkezi teknisyeni, şirketin bulut altyapısı ve Avrupa'daki veri merkezleri aracılığıyla İsrail'in askeri operasyonlarına destek verdiğini öne sürerek istifa etti. Eski çalışan, kitlesel bir e-posta göndererek Microsoft'u 'Microsoft Destekli Soykırım' ifadesiyle suçladı. Bu iddialar, teknoloji şirketlerinin çatışma bölgelerindeki rolüne yönelik etik kaygıları yeniden gündeme getirdi. Microsoft'un Azure bulut hizmetlerinin askeri amaçlarla kullanılması, şirket içi muhalefeti ve kurumsal sorumluluk tartışmalarını alevlendirme potansiyeli taşıyor.

Türkiye'nin Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi, Salı günü yaptığı açıklamada, BM Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı'nın (UNRWA) artan siyasi saldırılar ve kronik fon eksikliğiyle karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu. Ajansa yönelik siyasi baskıların benzeri görülmemiş düzeyde olduğunu belirten büyükelçi, aynı zamanda 10 milyon dolarlık yeni bir mali katkıyı duyurdu. Açıklamada, İsrail'in ajans personeline yönelik eylemleri kınanırken, UNRWA'nın Filistinli mültecilere temel hizmetleri sunmadaki hayati rolüne dikkat çekildi. Türkiye'nin bu katkısı, ajansın yaşadığı mali darboğazda önemli bir destek olarak öne çıkarken, aynı zamanda uluslararası topluma ajansa yönelik siyasi ve mali saldırılara karşı durma çağrısı niteliği taşıdı. UNRWA, özellikle son yıllarda bazı bağışçı ülkelerin fonlarını kesmesi ve siyasi tartışmaların odağı haline gelmesiyle ciddi zorluklarla mücadele ediyor. Türkiye'nin hem mali destek hem de siyasi duruş sergileyerek yaptığı bu çıkış, ajansın faaliyetlerinin sürdürülebilirliği açısından kritik bir dönemde gerçekleşti ve bölgesel dengeleri etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Polonya merkezli LOT Havayolları'na ait Varşova-Tel Aviv seferini yapan yolcu uçağının Bulgaristan hava sahasındayken 7500 kodu yayınladığını açıkladı. Bu kod, uluslararası havacılıkta uçak kaçırma veya yasa dışı müdahale anlamına geliyor. Açıklamaya göre uçak alarm sonrası Türk hava sahasına giriş yaptı. Olayın niteliği ve uçaktaki yolcuların durumuyla ilgili henüz resmi bir bilgi paylaşılmadı. Türk sivil havacılık otoriteleri gelişmeyi takip ederken, gerekli güvenlik prosedürlerinin uygulandığı belirtildi.

Ekonomi ve Barış Enstitüsü (IEP) tarafından açıklanan 2026 Küresel Barış Endeksi (GPI) raporunda, Nijerya, Rusya, İsrail, ABD ve Sudan'ın da yer aldığı 119 ülke en az barışçıl ülkeler arasında sıralandı. Endeks, ülkelerin iç ve dış barış düzeylerini ölçerek küresel bir değerlendirme sunuyor. Sıralamada alt sıralarda kalan bu ülkelerin, güvenlik sorunları, siyasi istikrarsızlık veya silahlı çatışmalar gibi yapısal zorluklarla karşı karşıya olduğu belirtiliyor. GPI, hükümetler ve uluslararası kuruluşlar için barış politikalarına yön veren temel veri kaynaklarından biri olarak kabul ediliyor.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) Pazartesi günü işgal altındaki Filistin topraklarında İsrail yerleşimlerinin genişletilmesinin durdurulması yönünde yenilenen çağrılara sahne oldu. Delegeler, artan şiddet ve sürekli toprak gaspının iki devletli çözüm beklentilerini hızla yok ettiği uyarısında bulundu. BM Orta Doğu Barış Süreci Koordinatör Yardımcısı Vekili Ramiz Alakbarov, konseye verdiği brifingde bu kaygıları dile getirdi. Toplantıda, yerleşim faaliyetlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğu ve gelecekteki bir Filistin devletinin coğrafi bütünlüğünü imkansız hale getirdiği vurgulandı. BM yetkilileri ve üye ülkeler, tarafları gerilimi tırmandıracak adımlardan kaçınmaya ve müzakerelere dönmeye çağırdı. Bu uyarılar, iki devletli çözümün uygulanabilirliğine yönelik uluslararası toplumda büyüyen endişeleri yansıtıyor.

ABD Temsilciler Meclisi, Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası (NDAA) kapsamında ABD ve İsrail savunma sanayilerini birleştirecek bir hükmü hedef alan değişiklik önergesinin oylanmasına izin vermedi. Temsilciler Massie ve Khanna tarafından sunulan önerge, Meclis Kurallar Komitesi sürecinde engellenerek, iki ülke arasında benzeri görülmemiş bir askeri endüstri entegrasyonunun önü açıldı. Karar, ABD-İsrail savunma işbirliğini derinleştiren stratejik bir adım olarak yorumlanıyor. NDAA içinde kalan ilgili hüküm, ortak üretim, teknoloji paylaşımı ve tedarik zinciri bütünleşmesi gibi alanları kapsayarak iki ülkenin askeri yeteneklerini daha sıkı şekilde kenetlemeyi öngörüyor. Engelleme, dış politika ve ulusal egemenlik tartışmalarını alevlendirdi. Eleştirmenler, düzenlemenin ABD savunma politikasını İsrail’in çıkarlarıyla gereksiz ölçüde bağlayabileceğini savunurken, destekçiler ortak tehditlere karşı caydırıcılığı artıracağını belirtiyor. Süreç, Kongre’nin artan güvenlik entegrasyonlarına yaklaşımındaki hassas dengeyi yansıtıyor.

İsrail ile Hizbullah arasında nisan ortasında yürürlüğe giren ateşkese karşın çatışmalar devam ediyor. Hizbullah, güney Lübnan'daki İsrail askerlerine ve kuzey İsrail'e yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarını yoğunlaştırdı; bu saldırılarda bir tugay komutanı dahil çok sayıda İsrail askeri yaralandı veya öldü. İsrail ordusu, Hizbullah'ın silahlı İHA'larını durdurmakta zorlandığını bildiriyor. Buna karşılık İsrail, Lübnan'ın güneyine ve doğusuna düzenlediği hava saldırılarında çok sayıda kişiyi öldürdü; hedefler arasında acil müdahale merkezleri, evler ve motosikletli siviller yer aldı. Mart başından bu yana İsrail saldırılarında en az 3 bin 89 kişi hayatını kaybetti, 9 binden fazlası yaralandı. Katar ve Türkiye, İsrail'in Lübnan'daki saldırılarını kınayarak uluslararası topluma ve BM Güvenlik Konseyi'ne somut adım atma çağrısında bulundu. Hizbullah'tan bir milletvekili, İsrail askerlerinin Lübnan'dan çekilmesi koşuluyla tam ateşkesi desteklediklerini açıkladı ancak grup lideri Naim Qassem silahsızlanmaya karşı çıktı ve Beyrut yönetimini protestoya çağırdı. Bu söylemler, Lübnan hükümeti üzerindeki baskıyı artırırken ABD'nin tepkisini çekti. Bölgedeki kırılgan denge, karşılıklı ihlallerle sarsılıyor. Hizbullah'ın İHA saldırıları İsrail savunmasını aşarken, İsrail'in hava operasyonları Lübnan'da sivil kayıplara yol açarak insani durumu ağırlaştırıyor. Diplomatik girişimler ateşkesi kalıcı kılmakta yetersiz kalırken, çatışmaların yayılma riski ve uluslararası müdahale çağrıları gündemdeki yerini koruyor.

İsrail hükümeti, Birinci Dünya Savaşı sırasında Ermenilere yönelik şiddeti 'soykırım' olarak tanımlama kararını oy birliğiyle kabul etti. Karar, uzun süredir Türkiye ile ilişkilerinde hassas bir konu olan Ermeni meselesinde İsrail'in resmi pozisyonunu netleştiriyor. Kararın zamanlaması, İsrail-Türkiye ilişkilerindeki mevcut gerilim bağlamında dikkat çekiyor. Son dönemde Ankara ile Kudüs arasında yaşanan diplomatik sürtüşmeler, Ermeni soykırımı tanıma tartışmalarını yeniden alevlendirmişti. İsrail hükümetinin bu adımı iki ülke arasındaki bağları daha da gerebilir. Uluslararası toplumun birçok üyesi 1915 olaylarını soykırım olarak tanırken, İsrail bugüne kadar bu tanımlamadan kaçınmıştı. Yeni karar, İsrail'in Batılı müttefikleriyle duruşunu hizalama eğilimini gösteriyor ve bölgesel diplomatik stratejilerinde yeni bir denge arayışına işaret edebilir.