İsrail ve Lübnan

İsrail ordusu, ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze Şeridi'nde hava saldırılarını sürdürdü. Nusayrat Mülteci Kampı ve Rimal Mahallesi'ne yönelik saldırılarda bir bebekle birlikte aynı aileden üç kişi dahil en az dört Filistinli hayatını kaybetti. Başbakan Binyamin Netanyahu, ordunun Gazze'de kontrol ettiği alanı yüzde 70'e çıkarma talimatı verdi. Uydu görüntüleri, İsrail'in bölgede 40 yeni askeri nokta oluşturduğunu ortaya koydu. Eş zamanlı olarak Lübnan'a yönelik hava saldırıları da yoğunlaştı. BM'nin verdiği bilgiye göre yalnızca hafta sonu 88 kişi hayatını kaybetti. Netanyahu, Beyrut'un Dahiye bölgesine saldırı emri verirken, İsrail ordusu güneydeki Nebatiye dahil birçok beldeye tahliye tehdidinde bulundu. ABD arabuluculuğunda yapılan ateşkes girişimi sonuçsuz kaldı; İsrail'in saldırıları devam etti. İsrail ordusu, İran'dan İsrail'e doğru yeni bir füze dalgası başlatıldığını açıkladı. Hava savunma sistemlerinin devreye girdiği bildirildi. Taraflar arasındaki tansiyon yükselirken, diplomatik çabaların sonuç vermediği görülüyor.

ABD ve İran arasında nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören geçici bir anlaşmaya varılması yönünde yoğun diplomasi sürdürülüyor. Başkan Trump büyük ölçüde taviz kopardıklarını iddia ederken, İran tarafı henüz nihai mutabakat olmadığını belirtiyor. Başkan Yardımcısı Vance yalnızca “birkaç pürüz” kaldığını söyledi. Ancak sahada ateşkes ihlalleri devam ediyor; taraflar son 48 saatte Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı suçlamalarda bulundu. İsrail medyasına göre Tel Aviv yönetimi, anlaşmanın kapsamından duyduğu rahatsızlığı Washington’a iletti. Haaretz ve Kanal 12’nin haberlerinde, İran’ın nükleer programına ilişkin temel meseleleri ileri bir tarihe erteleyecek “sınırlı geçici anlaşma”nın İsrail’in stratejik hedefleriyle uyuşmadığı vurgulanıyor. İsrail’in özellikle İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri üzerindeki etkisinin sınırlandırılmamasından endişe ettiği belirtiliyor. Bu arada ABD istihbaratına dayandırılan uydu görüntüleri, İran’ın ağır bombardımana rağmen yer altı füze altyapısını ve insansız hava aracı üretimini beklenenden hızlı restore ettiğini ortaya koyuyor. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil tüm cepheleri kapsaması gerektiğini söyleyerek ateşkesin genişletilmesi talebini yineledi. Öte yandan ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma planlarını hızlandırması ve Körfez’deki gizli hava saldırılarına dair haberler, bölgesel denklemdeki karmaşık ittifak yapısını gözler önüne seriyor.

ABD ile İran arasında ateşkesi uzatma ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma yönünde bir anlayışa varıldığı duyurulurken, İsrail ordusu Lübnan’ın güneyinde insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılarda 4 kişiyi öldürdü. Saldırılar, Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı hedef aldı. ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer anlaşma sağlanamaması halinde saldırıları yeniden başlatmakla tehdit ederken, anlaşmanın bölge genelinde şiddeti azaltması bekleniyordu. BM, mutabakat duyurusunun ardından Lübnan’daki çatışmalarda düşüş gözlemlediğini açıklasa da İsrail’in ateşkes sürecine rağmen sürdürdüğü operasyonlar dikkat çekti. Avrupa Birliği, Lübnan’ın da ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgulayarak Lübnan ordusuna 100 milyon avroluk yardım paketini onayladı. İsrail’in saldırıları, ABD-İran mutabakatının kâğıt üzerinde kalabileceğine dair kaygıları artırırken, İran Devrim Muhafızları’nın “eller tetikte” açıklaması gerilimin sürebileceğini gösteriyor. Uzmanlar, ateşkesin kalıcı olması için tüm tarafların sahada itidal göstermesi gerektiğini belirtiyor.

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, İsrail ile imzalanan ve ABD destekli çerçeve anlaşmasını savundu. Aoun, müzakereleri 'diplomatik bir savaş' olarak nitelendirip ihanet olmadığını vurgulayarak, Lübnan topraklarından 'tek bir karış bile' ödün verilmeyeceğini söyledi. Açıklamalar, Suriye Dışişleri Bakanı'nın Beyrut'ta herhangi bir askeri harekâtta bulunmayacaklarını duyurduğu sırada geldi. Bu, bölgesel gerilimlerin ortasında Suriye'nin Lübnan'ın başkentine yönelik askeri müdahale endişelerini gidermeye yönelik bir adım olarak değerlendirildi. ABD arabuluculuğunda yürütülen İsrail-Lübnan müzakereleri bölgedeki sınır ve egemenlik meselelerine odaklanıyor. Aoun'un çıkışı, ülke içindeki eleştirilere rağmen sürecin diplomatik yöntemlerle sürdürüleceğini ve ulusal egemenliğin korunacağını vurguluyor. Suriye'nin Beyrut konusundaki tutumu da istikrar arayışına katkı sağlıyor.

Lübnan Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre 2 Mart'tan bu yana İsrail saldırılarında ölü sayısı 3,111'e yaralı sayısı 9,397'ye ulaştı. Hizbullah ile varılan ateşkes anlaşmasına rağmen bombardıman güney bölgeleri, doğu vilayetleri ve başkent Beyrut'u hedef almaya devam ediyor. Son saldırılarda kadın ve çocuklar dahil siviller hayatını kaybederken, bir milyondan fazla kişi yerinden edildi. Lübnan ordusuna ait bir aracın da İsrail insansız hava aracıyla vurulması sonucu iki asker yaralandı. Gazze'de 7 Ekim 2023'ten beri süren saldırılarda Filistin Sağlık Bakanlığı ölü sayısını 72,938, yaralı sayısını 172,919 olarak açıkladı. 11 Ekim'de ilan edilen ateşkesten sonra dahi 932 kişi yaşamını yitirdi. Deyr el-Balah'ta evleri hedef alınan bir aile tamamen yok oldu; anne, baba ve altı aylık bebekleri uykuda öldürüldü. Mayıs ayı Gazze'de bu yılın en ölümcül dönemi olarak kayıtlara geçti. Diplomatik temaslarda ise Lübnan ve İsrail heyetleri Washington'da askeri görüşmeler gerçekleştirdi. ABD'de 2027 savunma tasarısı, iki ülkenin silah endüstrilerini entegre edecek bir maddeyi içeriyor. Sahadaki sivil kayıplar artarken, ateşkesin kırılganlığı uluslararası kamuoyunun dikkatini bölgeye çekiyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbetine ilişkin nihai kararını vermek üzere ulusal güvenlik ekibiyle Beyaz Saray Durum Odası'nda bir araya geldi. Trump, uranyumun ABD'ye teslim edilmesini ya da uluslararası denetimde imha edilmesini talep ederken, İran'ın nükleer silah geliştirmeyeceğini taahhüt etmesi, Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine açılması ve bölgedeki mayınların temizlenmesi gibi koşulları sıraladı. İran liderinden gelen 'uranyumun ülkede kalması' yönündeki direktif ve Meclis Başkanı Galibaf'ın sert ifadeleri, müzakere sürecinde belirleyici oluyor. Rusya arabuluculuk önerirken, Kazakistan uranyuma ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu bildirdi. İsrail Başbakanı Netanyahu'nun Trump'ı daha sert bir tutuma yönlendirme çabalarının şimdilik etkili olamadığı belirtiliyor. Türkiye Dışişleri Bakanı Fidan ise tarafların anlaşmaya yakın olduğu değerlendirmesinde bulundu. Uzmanlar, uranyum sorununun çözümünün bölgesel istikrar ve nükleer silahlanmanın önlenmesi bakımından hayati önem taşıdığına işaret ediyor.

Bloomberg'in üst düzey yetkililere dayandırdığı haberde, ABD ve İran arasında bir mutabakat zaptının 14 Haziran Pazar günü Cenevre'de imzalanabileceği öne sürüldü. Yetkililer, belgenin nihai bir anlaşmadan ziyade taraflar arasındaki mutabakatı kayda geçireceğini belirtti. G7 liderlerinin 15-17 Haziran'da Fransa'da bir araya gelecek olması, diplomatik zamanlamanın dikkat çekici bir arka planı olarak sunuldu. Haberde, İran tarafının henüz resmî bir açıklama yapmadığına işaret ediliyor. Mutabakatın ayrıntıları netleşmemiş olsa da, uzun süredir gergin seyreden Washington-Tahran hattında yumuşama beklentisi yarattı. Diplomatik kaynaklar, bu adımın bölgesel gerilimlerin düşürülmesi ve nükleer programa ilişkin müzakerelerin canlandırılması için bir zemin oluşturabileceğini değerlendiriyor. Gelişme, özellikle Avrupa başkentlerinin yoğun diplomasi yürüttüğü bir dönemde geldi. G7 zirvesi öncesinde atılacak böyle bir imza, küresel aktörlerin İran meselesindeki tutumlarını da etkileyebilir. Ancak tarafların henüz doğrulama yapmaması, sürecin kırılganlığını koruyor.

İsrail’de askeri sansür mekanizması, geçen yıl 5 binden fazla haberin yayımlanmasını engelledi veya içeriğini değiştirdi. +972 Magazine’in aktardığı verilere göre özellikle İran’la gerilimin tırmandığı dönemlerde askeri istihbarat günde ortalama 15 habere müdahale etti. İsrail yasaları, medya kuruluşlarının güvenlikle ilgili tüm haberleri yayın öncesinde orduya sunmasını zorunlu kılıyor. Bu uygulama, İsrail’in uluslararası basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 116. sıraya gerilemesine yol açtı. Askeri sansür, özellikle dış politika ve güvenlik konularında kamuoyunun bilgiye erişimini sınırlandırarak demokratik denetim işlevini zayıflatıyor. İran’la yaşanan örtülü çatışma sürecinde haber akışının bu denli kısıtlanması, İsrail içinde ve uluslararası alanda şeffaflık tartışmalarını alevlendiriyor.

ABD basını, Başkan Trump'ın İsrail Başbakanı Netanyahu'ya yönelik artan bıkkınlığını gündeme taşıdı. Wall Street Journal'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre, ABD ile İran arasında varılan mutabakat zaptı sonrası Trump ve Netanyahu arasındaki görüşmeler dostane olmaktan çıktı; Trump'ın Netanyahu'ya sık sık sert ifadeler kullandığı belirtiliyor. Haberde, Trump'ı en çok sinirlendiren olayın bir saldırı olduğu vurgulanıyor. Trump'ın, ABD ekonomisini zorlayan İsrail-İran gerilimini sona erdirmek istediği, ancak Netanyahu'nun izlediği politikaların bu çabaları sekteye uğrattığı ifade ediliyor. İki lider arasındaki gerginliğin, ABD-İsrail ilişkilerinde yeni bir döneme işaret edebileceği ve Orta Doğu'daki diplomatik dengeleri etkileyebileceği yorumları yapılıyor.

Suudi merkezli El Arabiya, ABD ile İran arasında varıldığı iddia edilen 14 maddelik bir mutabakat metnini yayımladı. Belgenin ayrıntıları doğrulanmazken, tarafların 19 Haziran’da İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında resmî imza töreni düzenlemeyi planladığı öne sürüldü. İran ve Arap medyasında geniş yankı bulan sızıntı, diplomatik bir atılım ihtimalini gündeme taşıdı. Washington ve Tahran’dan henüz resmî bir doğrulama gelmedi. İddia edilen anlaşma, özellikle nükleer müzakereler ve yaptırımlar bağlamında Orta Doğu’daki dengeleri etkileyebilecek potansiyele sahip. Ancak mutabakatın statüsü netleşmeden, bölgesel yansımaları belirsizliğini koruyor.