İsrail ve Lübnan

İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın girişimiyle 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdı. Karar, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonları nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla yargılandığı bir dönemde alındı. Türkiye, bu adımın tarihî gerçeklerle bağdaşmadığını ve İsrail'in kendi suçlarını örtbas etme çabası olduğunu savundu. Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in Filistin halkına yönelik sistematik zulmünü vurgulayarak kararı siyasi ve geçersiz saydı. Azerbaycan da İsrail'in bu kararını 'ciddi endişe verici' bularak kınadı ve tarihî olguların çarpıtıldığını belirtti. Bakü, bölgesel bölünmeleri derinleştirdiği gerekçesiyle kararın yeniden gözden geçirilmesini istedi. İsrail ile müttefik olmasına rağmen en yakın partneri Türkiye olan Azerbaycan'ın bu çıkışı, iki ülke ilişkilerinde gerilime yol açabileceğinin sinyalini verdi. Karar, diplomatik çevrelerde İsrail'in Türkiye'ye yönelik bir hamlesi olarak da değerlendiriliyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılmaya çalışılan anlaşmanın taslağını İsrail dahil müttefiklere iletti. Nihai metnin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngördüğü, ancak nükleer meseleleri erteleyen geçici bir çerçeve olabileceği belirtiliyor. İsrail basını, Tel Aviv yönetiminin bu olasılıktan rahatsız olduğunu aktardı. İran ise ABD güçlerini Hürmüzgan bölgesinde son 48 saatte ateşkesi ihlal etmekle suçladı ve Trump'ın Umman'ı 'havaya uçurma' tehdidini kınadı. ABD istihbaratına göre İran, altı haftalık ateşkes sırasında insansız hava aracı üretiminin bir bölümüne yeniden başladı ve ordusunu beklenenden hızlı toparladı. Moskova, ikinci gece üst üste geniş çaplı insansız hava aracı saldırısına hedef oldu. Rus yetkililer, başkente yönelik 620 İHA'nın tespit edildiğini, 20'den fazlasının engellendiğini ve havalimanlarında kısıtlamalar uygulandığını bildirdi. Aynı süreçte Rus güçleri Jitomir'de polis binasını vurdu; can kaybına ilişkin bilgiler netleşmedi. Trump, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile bu yıl, muhtemelen Kasım'da Çin'in Şıncın kentindeki APEC Zirvesi sırasında yüz yüze görüşmeyi planladığını açıkladı ve Pyongyang'ın 57 'çok güçlü' nükleer silahı olduğunu söyledi. Güney Kore Savunma Bakanı ise Kuzey'in 80 ila 120 savaş başlığına sahip olabileceğini tahmin ederek Trump'ın rakamının çok üzerinde bir değerlendirme paylaştı. Kim'in kız kardeşi, Zelenskiy'in Kuzey Kore'nin Rusya'ya ek asker gönderdiği iddiasını yalanladı.

İsrail ordusu, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkes mutabakatına ve mevcut ateşkese rağmen, Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı insansız hava aracıyla vurdu. Saldırıda dört kişi hayatını kaybetti. ABD Başkanı Donald Trump, İran'la bir ateşkes anlaşmasına varıldığını ve Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın sona erdiğini açıklamış, Tahran ise teklifi incelediğini bildirmişti. Buna karşın İsrail, Lübnan'ın güneyindeki 29 belde için tahliye uyarıları yaparak Beyrut'un Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenledi. AB, Lübnan'ın ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgularken BM çatışmalarda düşüş gözlendiğini belirtti. Saldırı, ABD-İran hattında ilerleyen diplomatik sürecin sahadaki kırılganlığını ortaya koyuyor. İsrail'in operasyonlarına devam etmesi, varılan mutabakatın kapsayıcılığına yönelik soru işaretlerini artırırken, Lübnan'da sivil kayıplar ve altyapı hasarı derinleşiyor. Uluslararası aktörler, kalıcı bir ateşkes için Lübnan'ın da sürece dahil edilmesi çağrısında bulunuyor.

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yu eleştirdi. Çelik, Netanyahu'nun 'soykırım şebekesi' olarak nitelendirdiği yönetimin bölge için daha fazla kaos ve katliamdan başka bir şey ifade etmediğini söyledi. Çelik, Netanyahu şebekesine karşı durmanın tüm insanlığın haysiyetini savunmak anlamına geldiğini belirtti. Açıklama, AK Parti'nin İsrail yönetimine yönelik sert eleştirilerini yansıtıyor.

İsrail ordusu, Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkese rağmen Gazze Şeridi'ne yönelik hava saldırılarını sürdürüyor. Nusayrat Mülteci Kampı'nda bir aileyi hedef alan saldırıda biri bebek üç kişi hayatını kaybetti; Cibaliya ve Rimal Mahallesi'ne düzenlenen saldırılarda da can kayıpları yaşandı. Başbakan Netanyahu, Gazze'de işgal altındaki bölgelerin yüzde 70'e çıkarılması talimatı verirken, uydu görüntüleri ateşkes sonrası inşa edilen en az 40 yeni askeri noktayla işgalin genişlediğini ortaya koydu. Eş zamanlı olarak Lübnan'a yönelik saldırılar da yoğunlaştı. BM, bir hafta sonunda 88 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi; İsrail ordusu Lübnan'ın güneyindeki çok sayıda belde için tahliye tehdidinde bulundu. ABD arabuluculuğundaki ateşkes girişimi başarısızlıkla sonuçlanırken, İsrail'in Beyrut'un Dahiye bölgesini bombalayacağını duyurması gerilimi artırdı. Bu gelişmeler üzerine İran, İsrail'e doğru yeni bir füze dalgası başlattı; İsrail hava savunma sistemleri devreye girdi. Netanyahu'nun 'İran'ın ödediği bedel çok ağır' açıklaması, taraflar arasındaki dolaylı çatışmanın derinleştiğine işaret ediyor. Bölgedeki insani durum ağırlaşırken, diplomasi çabaları şimdilik sonuçsuz kalmış görünüyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelerde önce bir hafta süre tanıyıp Tahran'ın anlaşmaya istekli olduğunu söylerken, son saldırıların ardından sert bir dönüş yaptı. Trump, İran'ın kendisini ortadan kaldırmak istediğini iddia ederek 'Artık benim için bitti' dedi ve İranlı yetkilileri 'aşağılık mahluklar, hasta insanlar' olarak niteledi. Bu açıklama, daha önce Ankara yolunda İran'ın elektrik santrallerini bir saatte imha edebilecekleri tehdidinin ve 'anlaşma olmazsa güzel olmayan bir şekilde kazanırız' sözlerinin hemen ardından geldi. BBC Türkçe'nin analizine göre, taraflar arasındaki ateşkes Trump 'bitti' demeden önce zaten çökmüştü; Tahran ve Washington, savaş sonrası düzeni şekillendirmek için sert bir rekabet içinde kilitlenmiş durumda. Karşılıklı taviz arayışı yerine güç mücadelesinin ağır basması, yıpratıcı çatışmadan çıkışı zorlaştırırken, diplomatik çözüm umutlarını da şimdilik rafa kaldırmış görünüyor.

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, İsrail ile imzalanan ve ABD destekli çerçeve anlaşmasını savundu. Aoun, müzakereleri 'diplomatik bir savaş' olarak nitelendirip ihanet olmadığını vurgulayarak, Lübnan topraklarından 'tek bir karış bile' ödün verilmeyeceğini söyledi. Açıklamalar, Suriye Dışişleri Bakanı'nın Beyrut'ta herhangi bir askeri harekâtta bulunmayacaklarını duyurduğu sırada geldi. Bu, bölgesel gerilimlerin ortasında Suriye'nin Lübnan'ın başkentine yönelik askeri müdahale endişelerini gidermeye yönelik bir adım olarak değerlendirildi. ABD arabuluculuğunda yürütülen İsrail-Lübnan müzakereleri bölgedeki sınır ve egemenlik meselelerine odaklanıyor. Aoun'un çıkışı, ülke içindeki eleştirilere rağmen sürecin diplomatik yöntemlerle sürdürüleceğini ve ulusal egemenliğin korunacağını vurguluyor. Suriye'nin Beyrut konusundaki tutumu da istikrar arayışına katkı sağlıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum stokunun ya ABD’ye teslim edilmesi ya da yerinde imha edilmesi gerektiğini yineledi. Tahran yönetimine yakın kaynaklar ise İran dini liderinin uranyumun ülke dışına çıkarılmaması talimatı verdiğini bildirdi. Trump, müzakerelerin düzenli ilerlediğini ancak anlaşma imzalanana kadar ablukanın süreceğini vurgularken, Rusya’nın arabuluculuk teklifi ve İsrail’in Washington’ı etkileme çabaları süreci karmaşıklaştırıyor. ABD’nin Basra Körfezi’ndeki askeri varlığını bir süre daha koruyacağı ve Körfez ülkeleriyle İran’ın balistik füzeleri ile vekil güçlerini de görüşeceği belirtiliyor. Öte yandan Batılı müttefikler, Ukrayna’ya yönelik askeri yardımlarını önemli ölçüde artırdı. İngiltere, dondurulan Rus varlıklarından elde edilen gelirlerle 150 bin insansız hava aracı ve 350’den fazla hava savunma füzesi tedarik edeceğini duyurdu. Ramstein formatındaki toplantıda müttefikler toplam 4 milyar dolarlık askeri yardım sözü verirken, Avustralya 100 milyon dolar ek katkı sağlayacağını açıkladı. ABD Senatosu’nda ise dondurulan Rus varlıklarının doğrudan Ukrayna’ya silah alımında kullanılmasını öngören yasa teklifi sunuldu. Almanya Savunma Bakanı, Ukrayna’nın İHA savaşındaki teknolojik ilerlemesinden ders çıkarılması gerektiğini söyledi. Bu gelişmeler, ABD’nin İran’a yönelik baskısı ile Ukrayna’ya akan askeri yardımların eş zamanlı olarak uluslararası gündemi şekillendirdiğine işaret ediyor. Trump yönetimi, diplomatik kanallarla İran’ın nükleer kapasitesini sınırlamayı hedeflerken, Batı bloğu Rusya’nın Ukrayna’daki lojistik hatlarını hedef alan insansız sistemlerin kullanımını yaygınlaştırıyor. Dondurulan Rus varlıklarının silah alımına tahsisi, Ukrayna’nın savunma bütçesinde yeni bir finansman modeli olarak öne çıkıyor.

İsrail’de askeri sansür mekanizması, geçen yıl 5 binden fazla haberin yayımlanmasını engelledi veya içeriğini değiştirdi. +972 Magazine’in aktardığı verilere göre özellikle İran’la gerilimin tırmandığı dönemlerde askeri istihbarat günde ortalama 15 habere müdahale etti. İsrail yasaları, medya kuruluşlarının güvenlikle ilgili tüm haberleri yayın öncesinde orduya sunmasını zorunlu kılıyor. Bu uygulama, İsrail’in uluslararası basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 116. sıraya gerilemesine yol açtı. Askeri sansür, özellikle dış politika ve güvenlik konularında kamuoyunun bilgiye erişimini sınırlandırarak demokratik denetim işlevini zayıflatıyor. İran’la yaşanan örtülü çatışma sürecinde haber akışının bu denli kısıtlanması, İsrail içinde ve uluslararası alanda şeffaflık tartışmalarını alevlendiriyor.

ABD basını, Başkan Trump'ın İsrail Başbakanı Netanyahu'ya yönelik artan bıkkınlığını gündeme taşıdı. Wall Street Journal'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre, ABD ile İran arasında varılan mutabakat zaptı sonrası Trump ve Netanyahu arasındaki görüşmeler dostane olmaktan çıktı; Trump'ın Netanyahu'ya sık sık sert ifadeler kullandığı belirtiliyor. Haberde, Trump'ı en çok sinirlendiren olayın bir saldırı olduğu vurgulanıyor. Trump'ın, ABD ekonomisini zorlayan İsrail-İran gerilimini sona erdirmek istediği, ancak Netanyahu'nun izlediği politikaların bu çabaları sekteye uğrattığı ifade ediliyor. İki lider arasındaki gerginliğin, ABD-İsrail ilişkilerinde yeni bir döneme işaret edebileceği ve Orta Doğu'daki diplomatik dengeleri etkileyebileceği yorumları yapılıyor.