Lübnan — Diplomatik Gelişmeler

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul'da Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile düzenlediği ortak basın toplantısında İsrail hükümetini 'savaş bağımlısı' olarak nitelendirerek, bölgedeki tahriklerini yakından takip ettiklerini söyledi. Görüşmede ikili ilişkilerin yanı sıra bölgesel gelişmeler ele alınırken, Erdoğan Pakistan'ın Belucistan eyaletinde meydana gelen otobüs kazasında hayatını kaybedenler için taziyelerini iletti. Erdoğan'ın bu açıklamaları, Türkiye'nin İsrail'e yönelik son dönemdeki sert söyleminin sürdüğünü gösterdi. Türkiye-İsrail hattındaki diplomatik gerilim, özellikle Gazze'deki çatışmaların ardından tırmanışa geçmişti. Erdoğan'ın 'tahrikleri takip ediyoruz' ifadesi, Ankara'nın gelişmeleri yakından izlediğine işaret etti.

Batı Şeria'nın Ramallah yakınlarındaki Deyr Dibvan köyünde, bir grup Yahudi yerleşimci bir Filistinli aileye ait evi ateşe verdi. Görüntülerde, yerleşimcilerin evi birden fazla noktadan tutuşturduğu ve alevlerin kısa sürede yapıyı sardığı görülüyor. Saldırıda can kaybı bildirilmezken, maddi hasar meydana geldi. Olay, işgal altındaki Batı Şeria'da Yahudi yerleşimcilerin Filistinli sivillere yönelik şiddet eylemlerinin bir parçası olarak kayda geçti. Bölgede son aylarda benzer saldırılarda artış yaşanırken, insan hakları örgütleri yerleşimci şiddetinin çoğu zaman cezasız kaldığına dikkat çekiyor. Filistinli yetkililer olayı kınayarak uluslararası toplumu müdahaleye çağırdı. İsrail makamları genellikle bu tür olaylarla ilgili soruşturma başlatsa da, yargı süreçleri nadiren mahkumiyetle sonuçlanıyor. Olay, İsrail-Filistin geriliminin tırmandığı ve Batı Şeria'da yerleşimci saldırılarının diplomatik gündemi meşgul ettiği bir dönemde meydana geldi. Uzmanlar, bu tip eylemlerin bölgedeki istikrarı daha da bozabileceği uyarısında bulunuyor.

Birleşmiş Milletler, Lübnan'da çatışmalar nedeniyle yerinden edilen bir milyondan fazla insanın yaklaşık yüzde 40'ının kendi bölgelerine geri döndüğünü açıkladı. Bu hareketlilik, ateşkes sonrası insani durumun kısmen normale döndüğüne işaret ediyor. Ancak geri dönenlerin karşılaştığı altyapı hasarı ve hizmet eksikliği, sürdürülebilir çözüm ihtiyacını ortaya koyuyor. Uluslararası yardım kuruluşları, yerinden edilmiş kişilerin tamamının güvenli ve gönüllü geri dönüşü için destek çağrısında bulunuyor.

FEWS NET'in son raporuna göre, Lübnan'da devam eden güvensizlik, büyük ölçekli yerinden edilme, azalan gelir fırsatları ve yüksek gıda fiyatları, ülke genelinde IPC 3. Aşama (Kriz) düzeyinde akut gıda güvensizliğine neden oluyor. Bu durumun Ocak ayına kadar Güney, El-Nebatiye, Beyrut, Baalbek-El Hermel, Bekaa, Akkar ile Kuzey ve Lübnan Dağı'nın bazı kesimlerinde sürmesi öngörülüyor. Belirtilen bölgelerdeki haneler, gıda tüketim açıklarıyla karşı karşıya kalırken, insani yardım erişimindeki kısıtlar ve ekonomik darboğaz nedeniyle geçim kaynakları uzun süredir baskı altında. Kriz seviyesindeki gıda güvensizliğinin yaygınlaşması, halk sağlığı ve beslenme göstergeleri üzerinde olumsuz etkiler yaratıyor.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), Lübnan ile bağlantılı iki kuruluş ve üç kişiyi yaptırım listesine ekledi. Yaptırım kapsamına alınan kuruluşlar Lübnan Medya Grubu ve Lübnan'daki Şehitler Vakfı olurken, Assaad Halim Hardan, Wi'am Wahhab ve Hafiz Makhluf da listede yer aldı. Bu adımlar, terörizmle mücadele (SDGT) ve Lübnan'a özgü programlar çerçevesinde atıldı. Yaptırımlar, ABD'nin Lübnan'daki siyasi ve ekonomik istikrarsızlığa katkıda bulunduğu değerlendirilen aktörlere yönelik baskıyı artırma politikasının bir parçası. Özellikle Hizbullah ve müttefikleriyle ilişkili olduğu bilinen kişi ve yapılar hedef alınıyor. Lübnan derin bir ekonomik kriz ve siyasi çıkmaz içindeyken, bu tür yaptırımlar uluslararası toplumun ülkedeki nüfuz araçlarından biri olarak dikkat çekiyor. Yeni eklemeler, Washington yönetiminin Lübnan'daki belirli çevrelere yönelik kısıtlayıcı tedbirlerini genişlettiğini gösteriyor.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Sözcüsü Thameen Al-Kheetan, İsrail’in ateşkese rağmen saldırılarını sürdürdüğü Lübnan’da devam eden ateşkes sürecinin kalıcı barışın temeline dönüştürülmesi çağrısında bulundu. Al-Kheetan, saldırıların ateşkesi baltaladığını belirterek tarafları gerilimi tırmandırmaktan kaçınmaya davet etti. Lübnan’da İsrail ile Hizbullah arasında sağlanan ateşkes, bölgede şiddeti sona erdirmeyi hedeflerken, ihlal iddiaları süreci tehdit ediyor. BM yetkilisi, ateşkesin sadece geçici bir soluklanma değil, sürdürülebilir bir barış için zemin oluşturması gerektiğini vurguladı. Çağrı, diplomatik girişimlerin ateşkesi kalıcı bir çözüme evriltecek adımlara odaklanması gerektiğini ortaya koyuyor. Bölgede insani durumun hassasiyeti ve çatışmaların yeniden başlama riski, uluslararası toplumun çabalarının hızlandırılmasını zorunlu kılıyor.

Suriye Haber Ajansı SANA'nın bildirdiğine göre, İsrail güçleri Suriye'nin Abidin köyünden çekilirken sivillere ateş açtı. Olayın ardından köy sakinleri, İsrail güçlerinin yeniden köye sızmasını engellemek amacıyla yolları taşlarla kapattı. Bu gelişme, İsrail'in Lübnan ve Gazze'deki askeri operasyonlarının yanı sıra Suriye sınırında zaman zaman yaşanan ihlaller bağlamında meydana geldi. Bölgede tansiyonun yükseldiği bir dönemde gerçekleşen olay, İsrail-Suriye hattındaki kırılganlığı ortaya koyuyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın serbest bırakılacak dondurulmuş varlıklarını yalnızca ABD ürünleri satın almak için kullanabileceğini öne sürdü. İranlı yetkililer bu iddiayı reddederken, iki ülke arasında olası bir ateşkes anlaşmasına yönelik belirsizlik arttı. Hürmüz Boğazı'nda bir kargo gemisine düzenlenen saldırı sonrası Uluslararası Denizcilik Örgütü, bölgede mahsur kalan 11 bin denizcinin kurtarma çalışmalarını durdurdu. Saldırının sorumlusu netleşmezken, boğazdaki deniz trafiğinin güvenliği uluslararası ticaret açısından ciddi endişe yaratıyor. Bu gelişmeler, Hizbullah'ın İsrail'e yönelik açıklamalarıyla birleşerek Lübnan sınırındaki tansiyonu canlı tutuyor ve bölgedeki geniş çaplı bir ateşkes ihtimalini zayıflatıyor.

Lübnan'da sağlanan ateşkes, görece bir sükunet getirse de, ülkenin güneyindeki çatışmalardan etkilenen on binlerce kişi için kalıcı bir çözüm sunmuyor. Yerinden edilenlerin önemli bir bölümü, İsrail hava saldırılarında evlerinin yıkılması ya da yaşadıkları kasabaların İsrail ordusunca işgal edilmiş olması nedeniyle geri dönemiyor. Beyrut'ta konuşan Hüseyin Merhi, hem evi yıkılan hem de kasabası işgal altında kalan on binlerce kişiden sadece biri. Ateşkes, bölgede tansiyonu düşürse de, özellikle güney Lübnan'daki yıkım ve işgal koşulları, yerel halkın günlük yaşamına dönmesini engelliyor. Uluslararası toplumun ateşkesi memnuniyetle karşılamasına rağmen, sahadaki gerçeklikler insani dramın sürdüğünü gösteriyor. Evsiz kalan ve geçim kaynaklarından mahrum kalan bu insanlar için barış, henüz soyut bir kavram olarak kalmaya devam ediyor. Uzmanlar, kalıcı bir çözüm için sadece silahların susmasının yeterli olmadığını, işgal altındaki bölgelerin durumu ve yeniden inşa sürecinin ele alınması gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, ateşkesin getirdiği sükunet, yerinden edilmiş nüfus için anlamlı bir değişiklik yaratmayacaktır.

İsrail merkezli Maariv gazetesine göre, Lübnan’ın güneyinde güvenlik sorumluluğunun Lübnan ordusuna devredilmesini ve Hizbullah’ın bölgeye dönüşünün engellenmesini öngören bir plan üzerinde çalışılıyor. Plana karşılık İsrail’in işgal altında tuttuğu bazı bölgelerden sınırlı şekilde çekilmesi değerlendiriliyor. Haberde, “pilot bölgeler” olarak belirlenecek alanlarda planın uygulanmasına yönelik bir mekanizma kurulmasının ele alındığı belirtiliyor. Hizbullah’ın bu girişime ilişkin tutumuna dair ise aynı haberde bilgi yer almadı.

Birleşmiş Milletler’e bağlı bir kurum ve bir Lübnan araştırma merkezi, son İsrail-Hizbullah savaşının güney Lübnan’da yaklaşık 1,38 milyar dolarlık hasara yol açtığını tahmin ediyor. FRANCE 24’ün Beyrut’tan aktardığına göre, yıkım büyük ölçüde altyapı ve konutlarda yoğunlaştı. ABD-İran anlaşmasında İran için 300 milyar dolarlık yeniden yapılandırma fonu öngörülmesine rağmen, 14 maddelik mutabakat Lübnan’ın yeniden inşasına değinmedi. Bu durum, zaten derin bir ekonomik kriz içindeki Lübnan’ın savaş sonrası toparlanmasının nasıl finanse edileceği sorusunu gündeme getiriyor. Uluslararası toplumun dikkati İran’a yönelmişken, Lübnan’daki yıkımın onarımı için kaynak bulunup bulunamayacağı belirsizliğini koruyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ateşkes süresince 60 gün boyunca ücret alınmayacağını duyurdu. Bu sürenin ardından kalıcı bir anlaşmaya varılması durumunda ücret uygulamasından tamamen vazgeçileceği, aksi takdirde geçmiş ve gelecekteki güvenlik harcamalarını karşılamak üzere ücretlendirmeye yalnızca ABD'nin başvurabileceği belirtildi. Açıklama, İran Devrim Muhafızları'nın 'Hürmüz'e yaklaşmayın' uyarısıyla eş zamanlı geldi. Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir geçiş noktası. Trump yönetiminin bu hamlesi, İran'la yürütülen müzakereler çerçevesinde bir pazarlık unsuru ya da bölgedeki ABD askeri varlığının maliyetini karşılama girişimi olarak yorumlanabilir. İran'ın boğazda seyrüsefer serbestisini tehdit etmesi ve ABD'nin ücret sinyali, taraflar arasındaki gerilimin ekonomik ve askeri boyutlarını öne çıkarıyor. Gelişme, diplomasi trafiğinin yoğunlaştığı bir dönemde, Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinin masadaki başlıklardan biri olduğunu gösteriyor.

İran, Hürmüz Boğazı'nın yeniden kapatıldığını duyurdu. Hatemü'l-Enbiya Karargâhı Merkez Komutanlığı'ndan yapılan açıklamada, ABD'nin taahhütlerini ihlal etmesi ve savaşın sona erdirilmesine dair mutabakatın birinci maddesini uygulamaması gerekçe gösterildi. Ayrıca İsrail'in Güney Lübnan'da ateşkesi sürekli ihlal ettiği ve bunun yüz binlerce insanın yerinden edilmesine yol açtığı belirtildi. Karar, bölgedeki tansiyonu yükseltirken, küresel enerji piyasalarında tedirginlik yarattı. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. İran'ın bu hamlesi, nükleer müzakereler ve bölgesel güç dengeleri açısından kritik bir döneme denk geldi. Uzmanlar, Tahran'ın bu çıkışını, hem ABD'ye baskıyı artırma hem de İsrail'in Lübnan'daki operasyonlarına tepki olarak değerlendiriyor. Açıklamada ateşkese ve taahhütlere atıf yapılması, diplomatik girişimlerin kırılganlığını ortaya koyuyor. Gelişmelerin önümüzdeki günlerde enerji fiyatları ve bölgesel güvenlik üzerindeki etkileri yakından izlenecek.

İsrail’de askeri sansür mekanizması, geçen yıl 5 binden fazla haberin yayımlanmasını engelledi veya içeriğini değiştirdi. +972 Magazine’in aktardığı verilere göre özellikle İran’la gerilimin tırmandığı dönemlerde askeri istihbarat günde ortalama 15 habere müdahale etti. İsrail yasaları, medya kuruluşlarının güvenlikle ilgili tüm haberleri yayın öncesinde orduya sunmasını zorunlu kılıyor. Bu uygulama, İsrail’in uluslararası basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 116. sıraya gerilemesine yol açtı. Askeri sansür, özellikle dış politika ve güvenlik konularında kamuoyunun bilgiye erişimini sınırlandırarak demokratik denetim işlevini zayıflatıyor. İran’la yaşanan örtülü çatışma sürecinde haber akışının bu denli kısıtlanması, İsrail içinde ve uluslararası alanda şeffaflık tartışmalarını alevlendiriyor.

ABD basını, Başkan Trump'ın İsrail Başbakanı Netanyahu'ya yönelik artan bıkkınlığını gündeme taşıdı. Wall Street Journal'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre, ABD ile İran arasında varılan mutabakat zaptı sonrası Trump ve Netanyahu arasındaki görüşmeler dostane olmaktan çıktı; Trump'ın Netanyahu'ya sık sık sert ifadeler kullandığı belirtiliyor. Haberde, Trump'ı en çok sinirlendiren olayın bir saldırı olduğu vurgulanıyor. Trump'ın, ABD ekonomisini zorlayan İsrail-İran gerilimini sona erdirmek istediği, ancak Netanyahu'nun izlediği politikaların bu çabaları sekteye uğrattığı ifade ediliyor. İki lider arasındaki gerginliğin, ABD-İsrail ilişkilerinde yeni bir döneme işaret edebileceği ve Orta Doğu'daki diplomatik dengeleri etkileyebileceği yorumları yapılıyor.