Türkiye ve Ukrayna

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Ukrayna ve Rusya'nın Starlink uydu sistemine kendi alternatiflerini geliştirme konusunda yarıştığını açıkladı. Zelenski, 'Sadece oturup Rusya'yı bekleyecek değiliz' diyerek Ukrayna'nın bu alandaki tutumunu ortaya koydu. Starlink, savaş alanlarında iletişim için kullanılıyor ve erişimi Elon Musk tarafından kontrol ediliyor. Zelenski'nin açıklaması, Ukrayna'nın savaş koşullarında iletişim altyapısını dışa bağımlılıktan kurtarma çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. İki ülkenin de kendi uydu sistemlerini geliştirme yarışı, askeri iletişimde teknolojik egemenliğin önemini gösteriyor. Bu gelişme, bölgedeki güç dengesi ve teknoloji rekabeti açısından dikkat çekiyor.

2-4 Temmuz tarihlerinde Rusya’nın Ukrayna’nın Dnipropetrovsk, Herson, Mikolayiv ve Zaporijya bölgelerine düzenlediği saldırılarda en az 11 sivil öldü, 30’dan fazla kişi yaralandı. Saldırılarda süpermarket, benzin istasyonu, mayın ofisi ve kargo merkezi gibi sivil altyapı hedef alındı; Herson’da bir gönüllünün daha önceki saldırıda aldığı yaralarla hayatını kaybettiği bildirildi. Ukrayna hava kuvvetleri, Rusya’nın bir gecede 125 Şahid tipi drone ve füzeler fırlattığını açıkladı. Rus kaynakları ise aynı dönemde Ukrayna’ya ait İHA’ların Kırım ve Yaroslavl’da birer kişinin ölümüne, Kaluga’da bir tesiste yangına yol açtığını duyurdu. Saldırılar, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy’nin ABD Başkanı Trump ile görüşmeden önce tırmanış uyarısı yaptığı NATO zirvesi arefesinde yoğunlaştı. Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna’yı zirve öncesi provokasyonla suçlarken, karşılıklı saldırılar diplomatik gerilimin gölgesinde sivil can kayıplarının arttığını gösterdi.

Emine Erdoğan, Kiev'de düzenlenen 6. Lider Eşleri Zirvesi'ne video mesajla katıldı. Zirveye ev sahipliği yapan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin eşi Olena Zelenska'ya teşekkür etti. Mesajında zirvenin hayırlara vesile olmasını dileyen Erdoğan, "Tüm çetin sınamaları güçlü toplumsal bağlarla göğüsledik" ifadesini kullandı.

İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın girişimiyle 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdı. Karar, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonları nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla yargılandığı bir dönemde alındı. Türkiye, bu adımın tarihî gerçeklerle bağdaşmadığını ve İsrail'in kendi suçlarını örtbas etme çabası olduğunu savundu. Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in Filistin halkına yönelik sistematik zulmünü vurgulayarak kararı siyasi ve geçersiz saydı. Azerbaycan da İsrail'in bu kararını 'ciddi endişe verici' bularak kınadı ve tarihî olguların çarpıtıldığını belirtti. Bakü, bölgesel bölünmeleri derinleştirdiği gerekçesiyle kararın yeniden gözden geçirilmesini istedi. İsrail ile müttefik olmasına rağmen en yakın partneri Türkiye olan Azerbaycan'ın bu çıkışı, iki ülke ilişkilerinde gerilime yol açabileceğinin sinyalini verdi. Karar, diplomatik çevrelerde İsrail'in Türkiye'ye yönelik bir hamlesi olarak da değerlendiriliyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, ülkesinin hava savunma sistemlerinde ciddi füze sıkıntısı yaşadığını açıkladı. Zelenski'ye göre Ukrayna'nın elinde Rus füzelerini engelleyecek kadar Patriot savunma füzesi kalmadı; bu nedenle bazı geceler savunma sistemleri devreye sokulamıyor. Zelenski, ABD'nin elindeki Patriot füzelerinin yüzde 10'unu Ukrayna'ya vermesi durumunda Rus füzelerinin tamamının yok edilebileceğini ifade etti. Açıklama, Ukrayna'nın hava savunma kapasitesindeki açığı ve ABD'den gelecek askeri desteğin savaşın seyrine etkisini gündeme getiriyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Avrupa Birliği (AB) ülkelerine ait gemileri hedef alacaklarını açıkladı. Lavrov, Rusya Devlet Televizyon ve Radyo Kurumuna verdiği röportajda, AB'nin Rus ticari gemilerini denetleme kararını değerlendirdi. Lavrov, Brüksel'in Rusya'nın küresel pazarlarda gelir elde etme imkanlarını sınırlandırmaya çalıştığını belirtti. AB'nin denetim kararı sonrası yapılan bu uyarı, taraflar arasındaki deniz ticareti ve güvenlik gerilimini yansıtıyor.

ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik müzakereler, Trump yönetiminin Tahran'dan savaş tazminatı talep etmesiyle kilitlendi. İran'ın da ABD'den tazminat istemesi üzerine Trump, "asıl İran'ın ödemesi gerektiğini" söyleyerek anlaşma umutlarını azalttı. ABD Dışişleri Bakanı Rubio, "oldukça sağlam" bir teklifin masada olduğunu belirtse de, Trump'ın çıkışı diplomatik süreci baltaladı. Petrol fiyatları ilk etapta düşüşe geçse de, gerilimin sürmesiyle yeniden yükseldi. Bu arada, şubat ayında ABD-İsrail ortak saldırısında İran'ın dini lideri Hamaney dahil üst düzey yetkililerin ölmesinin ardından Tahran'ın Trump'a yönelik suikast planı yaptığı ortaya çıktı. Trump, temmuzda Ankara'daki NATO zirvesi dönüşünde Gizli Servis'in talimatıyla uçağını gizlice değiştirdiğini doğruladı; bu olay, tehdidin ciddiyetini gözler önüne serdi. Uzmanlar, suikast girişimini "aşağılanmanın intikamı" olarak yorumluyor. Hürmüz Boğazı'ndaki ABD ablukası İran ekonomisine ayda 18 milyar dolar kaybettirirken, İranlı yetkililer durumu "savaştan beter" diye niteliyor. Uluslararası toplum, küresel petrol arzını tehdit eden krizde tarafların uzlaşmaya varamamasından endişeli.

İsrail ordusu, Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkese rağmen Gazze Şeridi'ne yönelik hava saldırılarını sürdürüyor. Nusayrat Mülteci Kampı'nda bir aileyi hedef alan saldırıda biri bebek üç kişi hayatını kaybetti; Cibaliya ve Rimal Mahallesi'ne düzenlenen saldırılarda da can kayıpları yaşandı. Başbakan Netanyahu, Gazze'de işgal altındaki bölgelerin yüzde 70'e çıkarılması talimatı verirken, uydu görüntüleri ateşkes sonrası inşa edilen en az 40 yeni askeri noktayla işgalin genişlediğini ortaya koydu. Eş zamanlı olarak Lübnan'a yönelik saldırılar da yoğunlaştı. BM, bir hafta sonunda 88 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi; İsrail ordusu Lübnan'ın güneyindeki çok sayıda belde için tahliye tehdidinde bulundu. ABD arabuluculuğundaki ateşkes girişimi başarısızlıkla sonuçlanırken, İsrail'in Beyrut'un Dahiye bölgesini bombalayacağını duyurması gerilimi artırdı. Bu gelişmeler üzerine İran, İsrail'e doğru yeni bir füze dalgası başlattı; İsrail hava savunma sistemleri devreye girdi. Netanyahu'nun 'İran'ın ödediği bedel çok ağır' açıklaması, taraflar arasındaki dolaylı çatışmanın derinleştiğine işaret ediyor. Bölgedeki insani durum ağırlaşırken, diplomasi çabaları şimdilik sonuçsuz kalmış görünüyor.

NATO’nun Ankara’daki zirvesi, ABD Başkanı Donald Trump’ın müttefiklere yönelik sert çıkışları ve ardından gelen uzlaşmacı tonuyla dikkat çekti. Trump zirvenin ilk saatlerinde İspanya’yı “korkunç ortak” olarak niteledi, Grönland üzerinde hak iddia etti, ancak sonrasında “büyük bir sevgi” ve “büyük birlik” gördüğünü söyledi. Zirvenin en somut sonucu, Ukrayna’ya 2026 için taahhüt edilen 80 milyar dolarlık savunma yardımı oldu. Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, müttefiklerden anti-balistik sistemler ve füzeler isterken, Trump hem Putin hem Zelenski ile görüştüğünü, tarafların anlaşma istediğini ancak liderlerin “zor” olduğunu belirtti. Perde arkasında ise Trump’a yönelik bir İran suikast planının ortaya çıkması, ABD heyetinin planlarını hızla değiştirdi. Bu gelişme, Trump’ın İran’la tam ölçekli bir çatışma yaşanmayacağı yönündeki açıklamasıyla tezat oluşturdu. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, küresel belirsizlik ortamında ittifakın uzlaşıya varmasını “tarihi bir başarı” olarak değerlendirdi.

Ankara'da toplanan NATO Liderler Zirvesi'nde tüm üyelerin eski %2 savunma harcaması hedefine ulaştığı, 2035'e kadar %5'lik yeni hedefin masada olduğu açıklandı. ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna'ya Patriot hava savunma sistemlerinin üretim lisansının verileceğini duyurdu ve Rusya'nın anlaşmaya istekli olduğunu öne sürdü. Zirve, Ukrayna'ya yönelik Uzun Vadeli Taahhütler ve Öncelikli İhtiyaç Listesi programı kapsamında yeni adımlara sahne oldu. Trump, İran savaşını "muazzam bir askeri başarı" olarak nitelerken, İran'ın kendisini hedef aldığı iddialarını yineledi ve "bu gece onları vuracakları" uyarısında bulundu. Basın toplantısında Japonya'yı "İran İslam Cumhuriyeti" diye anarak gaf yaptı. Öte yandan Katar'dan hediye edilen yeni Air Force One uçağının güvenliğiyle ilgili sorular gündeme geldi. Avrupalı müttefikler, Ukrayna'nın Rusya içindeki saldırılarının ardından Trump'ın beklenmedik biçimde Ukrayna yanlısı bir tona büründüğünü gözlemledi. Zirve devam ederken Rusya'nın balistik füze ve İHA saldırılarında en az 7 sivil öldü. ABD Savunma Bakanı'nın Ankara temasları sonrası İsrail ziyareti iptal edilirken, Türkiye'nin KFOR ve Deniz Muhafızı gibi misyonlarla NATO'nun kilit güvenlik aktörü rolü vurgulandı.