Türkiye ve Ukrayna

2-4 Temmuz tarihlerinde Rusya’nın Ukrayna’nın Dnipropetrovsk, Herson, Mikolayiv ve Zaporijya bölgelerine düzenlediği saldırılarda en az 11 sivil öldü, 30’dan fazla kişi yaralandı. Saldırılarda süpermarket, benzin istasyonu, mayın ofisi ve kargo merkezi gibi sivil altyapı hedef alındı; Herson’da bir gönüllünün daha önceki saldırıda aldığı yaralarla hayatını kaybettiği bildirildi. Ukrayna hava kuvvetleri, Rusya’nın bir gecede 125 Şahid tipi drone ve füzeler fırlattığını açıkladı. Rus kaynakları ise aynı dönemde Ukrayna’ya ait İHA’ların Kırım ve Yaroslavl’da birer kişinin ölümüne, Kaluga’da bir tesiste yangına yol açtığını duyurdu. Saldırılar, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy’nin ABD Başkanı Trump ile görüşmeden önce tırmanış uyarısı yaptığı NATO zirvesi arefesinde yoğunlaştı. Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna’yı zirve öncesi provokasyonla suçlarken, karşılıklı saldırılar diplomatik gerilimin gölgesinde sivil can kayıplarının arttığını gösterdi.

İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın girişimiyle 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdı. Karar, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonları nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla yargılandığı bir dönemde alındı. Türkiye, bu adımın tarihî gerçeklerle bağdaşmadığını ve İsrail'in kendi suçlarını örtbas etme çabası olduğunu savundu. Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in Filistin halkına yönelik sistematik zulmünü vurgulayarak kararı siyasi ve geçersiz saydı. Azerbaycan da İsrail'in bu kararını 'ciddi endişe verici' bularak kınadı ve tarihî olguların çarpıtıldığını belirtti. Bakü, bölgesel bölünmeleri derinleştirdiği gerekçesiyle kararın yeniden gözden geçirilmesini istedi. İsrail ile müttefik olmasına rağmen en yakın partneri Türkiye olan Azerbaycan'ın bu çıkışı, iki ülke ilişkilerinde gerilime yol açabileceğinin sinyalini verdi. Karar, diplomatik çevrelerde İsrail'in Türkiye'ye yönelik bir hamlesi olarak da değerlendiriliyor.

İran'ın Hürmüz Boğazı'nda anlaşma iddialarını yalanlamasıyla birlikte hafta başındaki diplomatik iyimserlik yerini belirsizliğe bıraktı. ABD Dışişleri Bakanı Rubio'nun 'sağlam' olarak nitelediği öneriye rağmen Tahran, boğazın ABD'nin düşmanca eylemleri sürdüğü müddetçe kapalı kalacağını duyurdu. Umman üzerinden yeni ve geçici bir güzergah için görüşmeler yapılsa da İran, Washington ile doğrudan müzakereyi reddetti. Küresel petrol fiyatları bu gelgitlerle dalgalanırken, ABD ordusu İran'a baskı için 'alışılmadık yollar' arayışına girdi. Eş zamanlı olarak çatışmalar Irak'a sıçradı. ABD ve Suudi Arabistan, İran destekli Irak milislerine yönelik hava saldırıları düzenledi; en az 20 Haşdi Şabi mensubu öldürüldü. Yemen'deki Husiler ise Irak topraklarından Suudi Arabistan'a insansız hava aracı saldırıları gerçekleştirdi. Bu gelişmeler, İran'la bağlantılı gruplar arasındaki koordinasyonun arttığına ve bölgesel bir yayılma riskine işaret ediyor. Hürmüz Boğazı'nda sıkışan binlerce sivil denizci ise çatışmaların ortasında kaldı. Bazı gemiler aylardır İran donanmasının elinde tutuluyor. ABD'nin boğazda mayın bulunmadığını açıklaması ve İran'ın yönetim hakkını 'yasal ve güvenlik' gerekçelerine dayandırması, stratejik su yolundaki kilidi daha da karmaşık hale getiriyor.

İsrail ordusu, Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkese rağmen Gazze Şeridi'ne yönelik hava saldırılarını sürdürüyor. Nusayrat Mülteci Kampı'nda bir aileyi hedef alan saldırıda biri bebek üç kişi hayatını kaybetti; Cibaliya ve Rimal Mahallesi'ne düzenlenen saldırılarda da can kayıpları yaşandı. Başbakan Netanyahu, Gazze'de işgal altındaki bölgelerin yüzde 70'e çıkarılması talimatı verirken, uydu görüntüleri ateşkes sonrası inşa edilen en az 40 yeni askeri noktayla işgalin genişlediğini ortaya koydu. Eş zamanlı olarak Lübnan'a yönelik saldırılar da yoğunlaştı. BM, bir hafta sonunda 88 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi; İsrail ordusu Lübnan'ın güneyindeki çok sayıda belde için tahliye tehdidinde bulundu. ABD arabuluculuğundaki ateşkes girişimi başarısızlıkla sonuçlanırken, İsrail'in Beyrut'un Dahiye bölgesini bombalayacağını duyurması gerilimi artırdı. Bu gelişmeler üzerine İran, İsrail'e doğru yeni bir füze dalgası başlattı; İsrail hava savunma sistemleri devreye girdi. Netanyahu'nun 'İran'ın ödediği bedel çok ağır' açıklaması, taraflar arasındaki dolaylı çatışmanın derinleştiğine işaret ediyor. Bölgedeki insani durum ağırlaşırken, diplomasi çabaları şimdilik sonuçsuz kalmış görünüyor.

NATO’nun Ankara’daki zirvesi, ABD Başkanı Donald Trump’ın müttefiklere yönelik sert çıkışları ve ardından gelen uzlaşmacı tonuyla dikkat çekti. Trump zirvenin ilk saatlerinde İspanya’yı “korkunç ortak” olarak niteledi, Grönland üzerinde hak iddia etti, ancak sonrasında “büyük bir sevgi” ve “büyük birlik” gördüğünü söyledi. Zirvenin en somut sonucu, Ukrayna’ya 2026 için taahhüt edilen 80 milyar dolarlık savunma yardımı oldu. Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, müttefiklerden anti-balistik sistemler ve füzeler isterken, Trump hem Putin hem Zelenski ile görüştüğünü, tarafların anlaşma istediğini ancak liderlerin “zor” olduğunu belirtti. Perde arkasında ise Trump’a yönelik bir İran suikast planının ortaya çıkması, ABD heyetinin planlarını hızla değiştirdi. Bu gelişme, Trump’ın İran’la tam ölçekli bir çatışma yaşanmayacağı yönündeki açıklamasıyla tezat oluşturdu. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, küresel belirsizlik ortamında ittifakın uzlaşıya varmasını “tarihi bir başarı” olarak değerlendirdi.

Ankara'da toplanan NATO Liderler Zirvesi'nde tüm üyelerin eski %2 savunma harcaması hedefine ulaştığı, 2035'e kadar %5'lik yeni hedefin masada olduğu açıklandı. ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna'ya Patriot hava savunma sistemlerinin üretim lisansının verileceğini duyurdu ve Rusya'nın anlaşmaya istekli olduğunu öne sürdü. Zirve, Ukrayna'ya yönelik Uzun Vadeli Taahhütler ve Öncelikli İhtiyaç Listesi programı kapsamında yeni adımlara sahne oldu. Trump, İran savaşını "muazzam bir askeri başarı" olarak nitelerken, İran'ın kendisini hedef aldığı iddialarını yineledi ve "bu gece onları vuracakları" uyarısında bulundu. Basın toplantısında Japonya'yı "İran İslam Cumhuriyeti" diye anarak gaf yaptı. Öte yandan Katar'dan hediye edilen yeni Air Force One uçağının güvenliğiyle ilgili sorular gündeme geldi. Avrupalı müttefikler, Ukrayna'nın Rusya içindeki saldırılarının ardından Trump'ın beklenmedik biçimde Ukrayna yanlısı bir tona büründüğünü gözlemledi. Zirve devam ederken Rusya'nın balistik füze ve İHA saldırılarında en az 7 sivil öldü. ABD Savunma Bakanı'nın Ankara temasları sonrası İsrail ziyareti iptal edilirken, Türkiye'nin KFOR ve Deniz Muhafızı gibi misyonlarla NATO'nun kilit güvenlik aktörü rolü vurgulandı.

36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, 7-8 Temmuz’da Ankara’da 32 müttefik ülkenin liderlerinin katılımıyla yapıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, müttefikler arası savunma işbirliğindeki kısıtlamaların kaldırılması çağrısında bulunurken, Türkiye’nin Çelik Kubbe hava savunma projesine 24 milyar dolar ayırdığını açıkladı. Zirve sonuç bildirgesinde, 5. madde ve transatlantik bağa sarsılmaz bağlılık vurgulanırken, müttefiklerin 50 milyar doları aşan yeni tedarik anlaşmaları imzaladığı ve kolektif üretim kapasitesini artırma taahhüdü yer aldı. Zirveye ‘NATO 3.0’ yorumu yapılırken, Avrupa’nın güvenlikte daha fazla sorumluluk üstleneceğine dair güçlü sinyaller verildi. NATO Genel Sekreteri Rutte, Türkiye’nin savunma altyapısının büyüklüğüne ve ihracat kapasitesine dikkat çekerek “size ihtiyacımız var” dedi. İran ise bildirideki nükleer program eleştirilerine sert tepki göstererek ABD ve İsrail’i suçladı. Türkiye’nin ev sahipliği, liderlerin diplomatik temasları ve zirve marjında sunulan gastrodiplomasi örnekleri uluslararası medyada geniş yankı buldu. Zirve, Rusya-Ukrayna savaşının gölgesinde Avrupa’nın ABD’ye askeri bağımlılığı azaltma arayışını netleştirirken, Türkiye’nin ittifak içindeki ağırlığını perçinledi. Öncesinde İstanbul’daki NATO Parlamenter Zirvesi’nde yapılan istişareler ve NATO yetkililerinin Türkiye’ye yönelik övgüleri, Ankara’nın ‘üç temel ölçütte güçlü müttefik’ olduğu mesajını pekiştirdi.

Ankara, 7-8 Temmuz 2026’da düzenlenen 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’ne ev sahipliği yaptı. Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki oturumlara, başkanlık aracı “The Beast” ile gelen ABD Başkanı Donald Trump da katıldı. Zirve öncesinde Türkiye’nin NATO içindeki stratejik ağırlığı vurgulanırken, Washington ile Avrupa arasındaki gerilimin arttığı bir dönemde Ankara’nın belirleyici konumu öne çıktı. Zirvede, Türkiye’ye F-35 programına dönüş için yeşil ışık yakılması beklenirken, üye ülkeler Trump’ın Avrupa’dan daha fazla savunma harcaması çağrısına yanıt olarak on milyarlarca dolarlık yeni silah anlaşmalarını masaya koydu. Sonuç bildirgesinde ittifakın geleceğine yön veren beş kritik karar açıklandı. Öte yandan, Responsible Statecraft’ın analizine göre, Trump’ın aracı kurumları 2025 yılında Lockheed Martin ve General Dynamics gibi büyük savunma şirketlerinden en az 10 milyon dolarlık hisse satın aldı. Bu alımın, zirvede gündeme gelen dev savunma ihaleleriyle aynı döneme denk gelmesi dikkat çekti.

Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi kapsamında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile ayrı ayrı görüşeceğini duyurdu. Açıklama, Beyaz Saray Baş Basın Sözcü Yardımcısı Anna Kelly tarafından telekonferans yoluyla yapılan basın toplantısında geldi. Görüşmelerin, NATO müttefikleriyle yapılacak istişarelerin hemen ardından gerçekleşmesi planlanıyor. Bu temaslar, Rusya-Ukrayna savaşı ve Suriye'deki siyasi geçiş süreci gibi uluslararası gündemin en sıcak başlıklarında ABD'nin diplomatik angajmanını yansıtıyor. Ankara'da bir araya gelecek liderlerin, bölgesel istikrar ve güvenlik konularını masaya yatırması bekleniyor. Trump'ın Zelenskiy ile görüşmesi, ABD'nin Ukrayna'ya desteğinin seyri açısından önem taşırken, Suriye Cumhurbaşkanı Şara ile yapılacak ilk yüz yüze temas ise Şam yönetimiyle ilişkilerde yeni bir aşamaya işaret edebilir. Ziyaretin zamanlaması, NATO Zirvesi'nin hemen sonrasına denk gelerek ittifakın doğu kanadı ve Orta Doğu'daki meydan okumalara bütüncül bir yaklaşım sunma çabası olarak değerlendiriliyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik gerçekleştirdiği son büyük çaplı saldırının ardından Kiev’in hava savunma sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Von der Leyen, konunun 7 Temmuz Salı günü Ankara’da başlayacak NATO zirvesinde ele alınacağını belirtti. Rusya’nın son saldırısı, Ukrayna’nın sivil altyapısını ve yerleşim bölgelerini hedef alırken, hava savunma eksikliğinin yol açtığı riskleri yeniden gözler önüne serdi. Von der Leyen’in açıklaması, müttefiklerin Ukrayna’ya askeri desteği artırma yönündeki baskıların arttığı bir dönemde geldi. Hava savunma sistemleri, özellikle Rus füze ve insansız hava aracı saldırılarına karşı kritik önem taşıyor. Ankara’daki NATO zirvesi, ittifakın Ukrayna’ya uzun vadeli güvenlik taahhütlerini şekillendirme açısından belirleyici olabilir. Von der Leyen’in gündeme getirdiği hava savunma yardımı, üye ülkeler arasında koordinasyonu gerektiren somut bir adım olarak öne çıkıyor. Ukrayna’nın savunma kapasitesinin artırılması, çatışmanın seyrini ve bölgesel istikrarı doğrudan etkileyebilecek bir faktör olarak değerlendiriliyor.