Suriye ve ABD

İsrail ordusu, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkes mutabakatına ve mevcut ateşkese rağmen, Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı insansız hava aracıyla vurdu. Saldırıda dört kişi hayatını kaybetti. ABD Başkanı Donald Trump, İran'la bir ateşkes anlaşmasına varıldığını ve Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın sona erdiğini açıklamış, Tahran ise teklifi incelediğini bildirmişti. Buna karşın İsrail, Lübnan'ın güneyindeki 29 belde için tahliye uyarıları yaparak Beyrut'un Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenledi. AB, Lübnan'ın ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgularken BM çatışmalarda düşüş gözlendiğini belirtti. Saldırı, ABD-İran hattında ilerleyen diplomatik sürecin sahadaki kırılganlığını ortaya koyuyor. İsrail'in operasyonlarına devam etmesi, varılan mutabakatın kapsayıcılığına yönelik soru işaretlerini artırırken, Lübnan'da sivil kayıplar ve altyapı hasarı derinleşiyor. Uluslararası aktörler, kalıcı bir ateşkes için Lübnan'ın da sürece dahil edilmesi çağrısında bulunuyor.

Suriye, ABD-İsrail-İran krizinin doğrudan savaş alanı olmaktan kaçınsa da bölgesel gerilimin sonuçlarından etkileniyor. Yıllar süren iç savaşın ardından toparlanma sürecine giren ülke, yeniden inşa çalışmalarını sürdürürken jeopolitik çalkantının kırılgan istikrarını tehdit etmesini engellemeye çalışıyor. Yeni hükümet, dış yatırım ve diplomatik ilişkileri önceleyerek ekonomik toparlanmayı hızlandırmayı hedefliyor. Bölgede kalıcı barışın uzağında olması, Suriye'nin iç dinamiklerini de zorluyor. Bir yandan iç savaşın yaralarını sararken diğer yandan bölgesel güç mücadelelerinin ortasında tarafsızlığını korumak zorunda. Bu denge arayışı, ülkenin yeniden yapılanma sürecindeki en kritik sınavlardan biri olarak öne çıkıyor.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, 2009'dan bu yana Şam'a giden ilk BM başkanı olarak 25-26 Temmuz'da Suriye'yi ziyaret etti. Guterres, geçici Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara ile görüşmesinde ülkenin 'dönüm noktasında' olduğunu belirterek yeniden inşa sürecine BM desteği sözü verdi. Ziyaret kapsamında Guterres, Esad döneminde uygulanan tüm yaptırımların derhal kaldırılması çağrısı yaptı; Suriye'nin toprak bütünlüğüne yönelik her türlü ihlalin kabul edilemez olduğunu vurguladı. El-Şara ise ABD yaptırımlarının kaldırılması sürecinde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın arabuluculuk yaptığını dile getirdi. Guterres, istikrarlı ve kapsayıcı bir Suriye'nin bölgesel refaha katkı sağlayacağını ifade ederek uluslararası topluma destek çağrısını yineledi.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, 17 yıl aradan sonra Suriye'ye ilk ziyaretini gerçekleştirerek başkent Şam'da Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara ile bir araya geldi. Görüşmede Guterres, Suriye'nin yeniden inşasına BM desteği sözü verdi ve ülkenin Avrupa Birliği'nden yardım talebini desteklediğini belirtti. Ziyaret, uzun süredir devam eden iç savaşın ardından uluslararası toplumun Suriye'ye yeniden angajman sinyali olarak değerlendiriliyor. Guterres, Golan Tepeleri'ndeki durumu 'tamamen kabul edilemez' olarak nitelendirirken, Şam yönetimi İsrail'in tampon bölgeden çekilmesi talebini yineledi. Bölgedeki askeri hareketlilik ve İsrail'in varlığı, Suriye'nin toprak bütünlüğü ve egemenliği bağlamında diplomatik gerilimi artıran bir unsur olmaya devam ediyor.

Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Ercüment Tatlıoğlu, Türkiye-Suriye askerî iş birliğinin geliştirilmesi ve Suriye Silahlı Kuvvetleri’nin yeniden yapılandırılması çalışmaları kapsamında 13 Temmuz’da TCG İstanbul fırkateyni ile Lazkiye limanını ziyaret etti. Ziyaret, bölgedeki stratejik mesajlaşmanın bir parçası olarak değerlendirildi. Heyetin temaslarında, iki ülke arasında savunma sanayii, eğitim ve ortak tatbikatlar gibi alanlarda iş birliğinin derinleştirilmesi seçenekleri ele alındı. Doğu Akdeniz’deki güç dengeleri açısından dikkat çeken bu hamle, Türkiye’nin Suriye’nin yeniden inşası sürecindeki askerî rolünü pekiştirme niyetini ortaya koyuyor. Uzmanlar, ziyaretin özellikle deniz yetki alanları ve enerji kaynakları bağlamında taraflara verilen bir ‘beyaz mesaj’ niteliği taşıdığını belirtiyor. Aynı zamanda, Suriye’nin ulusal ordusunun profesyonelleştirilmesine yönelik Türkiye’nin teknik desteğinin somut bir göstergesi olarak yorumlanıyor.

Temmuz ayında Ankara'nın ev sahipliğinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, müttefikler arasında en az 50 milyar dolarlık savunma tedarik ve yatırım anlaşmasına sahne oldu. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayii Forumu'nda 40 milyar dolarlık anti-drone programı ve yeni nesil AWACS projesi duyurulurken, Hollanda 3 milyar avroluk savunma anlaşması açıkladı. Kanada öncülüğünde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dokuz ülke, askeri üretim projelerine düşük maliyetli kredi sağlayacak 134 milyar dolarlık savunma bankasını kurdu. Türkiye ve Birleşik Krallık geniş kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalamaya hazırlanırken, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz müttefikler arasındaki savunma sanayii ticaret kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa zirvede birlik mesajı verdi. Buna karşın zirvenin kapanışında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderlere isme özel işlenmiş birer revolver hediye etmesi uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Kimi liderler silahı beraberinde götürürken, İngiltere Başbakanı Starmer hediyeyi Türkiye'de bıraktı, von der Leyen ise askeri müzeye bağışlayacağını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, zirvenin ittifakın çatışmacı tutumunu gösterdiğini öne sürdü. Erdoğan ise zirveye yönelik eleştirilere sert tepki göstererek, "Türkiye'nin müstesna ev sahipliğine kara çalmak için akla hayale gelmedik hezeyanlar üretiyorlar" ifadesini kullandı. Zirvenin Ankara ekonomisine konaklama, yeme içme, ulaşım ve alışveriş harcamalarıyla yaklaşık 900 milyon liralık (19 milyon dolar) katkı sağladığı belirtildi. Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Kabine'de ise F-35 savaş uçağı alımı, terörle mücadele süreci ve enflasyonla mücadele gibi başlıklar ele alındı. Ankara zirvesi, ittifak içi savunma iş birliklerini derinleştirirken, diplomatik semboller üzerinden yaşanan tartışmalarla da dikkat çekti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Edirne’deki açıklamasında ‘Terörsüz Türkiye’ hedefinde tempoyu artıracaklarını belirtirken, TBMM Başkanı Kurtulmuş da örgütün tasfiyesinin ardından Meclis’in gerekli yasal düzenlemeleri kısa sürede yapacağını söyledi. FETÖ’nün 15 Temmuz darbe girişiminin 10. yılındaki anma etkinliğinde Erdoğan, örgütle mücadelede rehavete kapılmayacaklarını vurguladı; milli güvenlikten taviz verilmeyeceğini, savunmada yapay zekâ ve siber tehditlere karşı hazırlıklı olunması gerektiğini kaydetti. NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara’da Slovakya Cumhurbaşkanı, Karadağ ve Arnavutluk başbakanlarıyla ikili görüşmeler yapan Erdoğan, ulaştırma ve enerji iş birliğinin yanı sıra Avrupa güvenlik mimarisi konularını ele aldı. Aynı süreçte İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile telefonla görüşen Erdoğan, İran-ABD mutabakatından memnuniyetini dile getirdi. Pakistan Genelkurmay Başkanı’nın Ankara ziyareti ve Liberya Cumhurbaşkanı ile yapılan kabul, yürütülen yoğun diplomatik trafiği tamamladı. Srebrenitsa soykırımının 31. yılı dolayısıyla yayımlanan anma mesajlarında Erdoğan, ‘Srebrenitsa’yı asla unutmayacağız’ ifadesini kullandı. Ekonomi alanında ise 2026’yı zirveler yılı olarak nitelendirirken, Ankara Havalimanı ve bağlantı yollarının açılışında motivasyonlarını bozmayacaklarını belirtti.

Suriye resmi haber ajansı SANA, İçişleri Bakanlığı kaynaklarına dayandırdığı haberinde, devrik rejim döneminde sarin gazı başta olmak üzere kimyasal silahların üretiminden sorumlu olduğu belirtilen Albay Ahmed Habib Ali’nin Lazkiye’de gözaltına alındığını duyurdu. Kimyasal silah uzmanı olduğu ifade edilen albayın, eski dönemdeki faaliyetlerine ilişkin soruşturmanın sürdüğü bildirildi. Gözaltı, Suriye’nin kimyasal silah programıyla ilgili uluslararası toplumun hassasiyetini yansıtan bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Eski rejimin kimyasal silah kullanımı iddiaları, ülkenin diplomatik ve güvenlik ilişkilerinde uzun süredir tartışma konusu olmuştu. Bu tür tutuklamalar, hesap verebilirlik mekanizmalarının işletilmesine yönelik adımlar olarak görülebilir. Olayın, Suriye’nin iç güvenlik politikaları ve bölgesel dengeler üzerindeki olası etkileri yakından izleniyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile geçen perşembe yaptığı telefon görüşmesinde, İsrail ordusunun Suriye ve Lübnan'daki varlığını azaltmasını talep ettiği bildirildi. Axios'un ABD'li ve İsrailli yetkililere dayandırdığı habere göre Trump, İsrail askerlerinin Suriye topraklarındaki mevcudiyetinin gerilimi tırmandırdığını ve yeni bir çatışmaya yol açabileceğini vurguladı. Talep, İsrail'in son dönemde Suriye ve Lübnan'da yürüttüğü operasyonlar sırasında arttığı gözlenen bölgesel gerginlik bağlamında geldi. Trump'ın müdahalesi, ABD'nin müttefiki üzerindeki diplomatik baskısını yansıtmakta ve Orta Doğu'da tırmanmayı önleme çabasının bir parçası olarak değerlendirilmektedir. İsrail'in özellikle Suriye'deki askeri varlığının uzun süredir devam ettiği ve İran destekli gruplarla mücadele kapsamında genişletildiği biliniyor. ABD'nin bu hamlesi, İsrail'in güvenlik kaygıları ile bölgesel istikrar arasında denge kurmayı amaçlayan bir girişim olarak görülüyor.

ABD’de Cumhuriyetçi Parti’nin önde gelen isimlerinden Güney Carolina Senatörü Lindsey Graham, Cumartesi gecesi geçirdiği ani ve kısa süren bir rahatsızlık sonucu 71 yaşında hayatını kaybetti. Graham’ın ofisinden bir yetkili pazar günü ölüm haberini doğruladı. 2003’ten bu yana Senato’da görev yapan Graham, özellikle dış politika ve savunma konularındaki etkili duruşuyla tanınıyor ve Senatonun kıdemli Cumhuriyetçi üyelerinden biri olarak önemli yasama rollerinde bulunuyordu. Graham’ın vefatı, hem Cumhuriyetçi Parti hem de ABD Kongresi için önemli bir kayıp olarak değerlendiriliyor.