ABD — Diplomatik Gelişmeler

ABD'nin Ohio eyaletinde NetJets'e ait Cessna Citation tipi özel jet, ön iniş takımındaki arıza nedeniyle Akron-Canton Havalimanı'na acil iniş yaptı. Amatör kamera görüntülerinde, pilotun ön iniş takımı açılmayan uçağı piste güvenli şekilde indirdiği kaydedildi. Ohio Kamu Güvenliği Departmanı'nın açıklamasına göre uçakta iki pilot bulunuyordu. Olayla ilgili olarak yaralanma veya uçakta oluşan hasara dair ayrıntı verilmedi.

Financial Times, İran'a yakın iki kaynağa dayandırdığı haberinde Tahran'ın, ABD Başkanı Trump'ın Orta Doğu'daki savaşı yeniden büyütmesi durumunda ABD'nin Avrupa'daki askeri varlıklarını hedef alma seçeneklerini değerlendirdiğini öne sürdü. Milliyet'in aktardığı habere göre, Orta Doğu'da başlayan çatışmaların Avrupa'ya sıçrama ihtimali tartışılırken Tahran'ın olası misilleme planına ilişkin ayrıntılar gündeme geldi. İddia henüz resmi makamlarca doğrulanmadı. Ancak bu yönde bir adım, mevcut bölgesel gerilimi transatlantik güvenlik alanına taşıyabilir. ABD'nin Avrupa'daki askeri altyapısı NATO kapsamında da kritik öneme sahip olduğundan, olası bir İran misillemesi ittifak içinde yeni bir güvenlik krizini tetikleyebilir. Diplomatik çevreler, tırmanmanın önlenmesi için taraflar arasında doğrudan iletişim kanallarının açık tutulmasının önemine işaret ediyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Salı günü Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Başkanı Tomoko Akane ile kıdemli bir dava avukatına yaptırım uygulandığını açıkladı. Bu adım, Trump yönetiminin Lahey merkezli mahkemeye yönelik kampanyasının son tırmanışı olarak değerlendiriliyor. UCM, 2002 yılında savaş suçları, soykırım ve insanlığa karşı suçları kovuşturmak üzere uluslararası toplum tarafından kurulmuştu.

ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı ve nükleer program ekseninde yürüyen krizde diplomasi çıkmaza girdi. Washington'un hava saldırılarını durdurmasının ardından Tahran, ABD'nin ateşkesi sürdürmesi koşuluyla saldırıları durduracağını duyurmuştu; Trump ise yeni müzakereleri 'son şans' olarak nitelendirmişti. Ancak İran, görüşmelerin yeniden başladığı haberlerini reddetti ve Hürmüz'ün yalnızca ABD'nin koşullarını kabul etmesiyle açılacağını yineledi. Umman arabuluculuğundaki yeni deniz koridoru anlaşması son aşamada olsa da tamamlanmadı. İran ayrıca ABD'nin memorandumu ihlal ederek Hürmüz'de seyrüseferi yeniden açma sorumluluğunu tartışmaya açtığını savundu. Son gelişmeler sahada gerilimin sürdüğünü gösteriyor: Yemen'deki Husiler ile ABD ayrı ayrı gemiciliğe yönelik saldırılar bildirdi; Hürmüz'den geçen gemi sayısı bir haftanın en düşüğü olan sekize indi. Petrol fiyatları yükselirken küresel hisse senetleri geriledi. ABD'de mühimmat stoklarının azaldığı raporlarını Trump yalanlarken, New York Times analizi İran'ın ABD savunma sistemlerini aşan yeni taktikler geliştirdiğine dikkat çekti. Pakistan ordusu da Çin yapımı füzelerin İran'a taşınmasına yardım ettiği iddialarını reddetti.

İşgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlileri kuşatan yerleşimci grubu, bir haftayı aşkın süredir bölgeden uzaklaştırılmadı. İsrail ordusunun, düşman topraklarının derinliklerindeki hedefleri vurabilme kapasitesine rağmen kayalıkların üzerinde bekleyen küçük yerleşimci grubuna müdahale etmemesi tepkilere yol açtı. Yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırıları sürerken ordunun olaya karışmaması, Batı Şeria'daki gerilimi artırıyor. Bölgede yaşanan bu tablo, İsrail ordusunun yerleşimci şiddetine karşı tutumunu yeniden tartışmaya açtı.

ABD Başkanı Donald Trump, pazar günü Savunma Bakanlığına (Pentagon) Güney Kore ile yürütülen ortak askeri tatbikatların kayda değer ölçüde azaltılması talimatı verdi. Gerekçe olarak tatbikat maliyetlerini gösterdiği aktarıldı. Bu adım, ABD-Güney Kore ittifakının askeri boyutunu ve Kore Yarımadası'ndaki caydırıcılık kapasitesini doğrudan ilgilendiriyor. Washington'un Seul ile ortak tatbikatları azaltma kararı, bölgedeki güvenlik dengeleri açısından yakından izlenecek bir gelişme olarak öne çıkıyor.

On yıllardır güvenliklerini büyük ölçüde ABD'nin nükleer güvencesine dayandıran ülkeler, Washington'ın savunma politikasındaki yeni yaklaşımın ardından hesaplarını gözden geçiriyor. Avrupa'dan Asya'ya birçok müttefik, nükleer şemsiyenin kapanma ihtimaline karşı alternatif güvenlik arayışlarına yöneldi. Uzmanlar, ABD'nin garantilerindeki bu kırılmanın küresel güvenlik mimarisinde önemli sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. Nükleer koruma beklentisinin zayıflaması, müttefik ülkeler için bağımsız nükleer kapasite geliştirme veya farklı ittifak arayışları gibi seçenekleri gündeme getiriyor. Bu gelişme, yeni bir nükleer silahlanma döneminin kapısını aralayabilir.

Uluslararası bilim insanlarından oluşan World Weather Attribution (WWA) ekibi, İsviçre, İsveç, ABD, İrlanda ve İngiltere'den uzmanların katılımıyla iklim değişikliğinin deniz yüzeyi sıcaklıklarına etkisini analiz etti. Analize göre, yaz döneminde İrlanda'dan Akdeniz'e uzanan bölgede deniz sıcak hava dalgaları gözlemlendi ve bazı bölgelerde deniz yüzeyi sıcaklıkları ortalamanın 6 derece üzerine çıktı. Bu bulgular, Avrupa kıyılarındaki deniz suyu sıcaklıklarının iklim değişikliğine bağlı olarak yükseldiğine işaret ediyor. Uzmanlar, deniz sıcak hava dalgalarının deniz ekosistemleri ve kıyı bölgeleri üzerinde baskı oluşturabileceği uyarısında bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump, Kanada menşeli ürünlere uygulanması planlanan yüzde 50 gümrük tarifesini Salı gecesi, yürürlüğe girmesine saatler kala üç gün süreyle askıya aldı. Karar, her iki tarafın da haftalardır süren müzakerelerin ardından daha geniş bir ticaret anlaşmasına yaklaştığını belirtmesi üzerine alındı. Trump, ertelemeyi Kanada ve ABD'nin nihai anlaşmaya tabi olmasına dayandırdı. Söz konusu tarifeler seçilmiş bazı ürünlere yönelikti ve gece yarısı sona erecek sürenin hemen öncesinde durduruldu. Üç günlük süre, tarafların anlaşmayı tamamlaması için geçici bir pencere olarak değerlendiriliyor.

ABD ile İran arasında İslamabad Mutabakatı kapsamında öngörülen 60 günlük müzakere süresi Pazartesi günü doldu. Diplomatik cephede ilerleme kaydedilmezken, Tahran bu sürenin bir son tarih değil, görüşmeleri kolaylaştırmaya yönelik bir 'çerçeve' olduğunu belirtti. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, 60 günlük pencerenin yalnızca müzakereleri ilerletmek için bir zemin oluşturduğunu ifade etti. Taraflar arasında yeni bir ABD-İran çatışması turuna ilişkin kaygılar hissediliyor. Körfez bölgesinde tansiyonun yeniden yükselme riski, müzakerelerin geleceğine dair belirsizliği artırıyor. İslamabad Mutabakatı'nın uygulanmasında yaşanan bu tıkanıklık, bölgesel güvenlik açısından diplomatik sürecin ne yönde evrileceğine ilişkin soru işaretlerini derinleştiriyor.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Avrupalıların ABD'nin artık taahhüt edemediği alanları doldurmaya başladığını açıkladı. Responsible Statecraft'a göre, ittifak ABD'nin baskın üye olduğu dönemin sonrasına hazırlanıyor; Avrupa ülkeleri askeri kapasitelerini güçlendirerek boşluğu kapatmaya çalışıyor. Makale, Donald Trump'ın politikalarının Avrupa'yı ABD'den uzaklaştırarak bağımsız bir Avrupa sürecini hızlandırdığını öne sürüyor. Bu gelişme, Amerikan dış politika çevrelerinde nüfuz kaybı endişesi yaratıyor. NATO'nun geleceğinde ABD'nin rolünün azalması ve Avrupa'nın daha fazla sorumluluk üstlenmesi bekleniyor.

Hindistan ile Pakistan arasında 2025'te yaşanan ve son yılların en ciddi askeri çatışması olarak nitelendirilen gerilimin üzerinden 15 aydan fazla süre geçti. Yeni Delhi'nin bu çatışmaya ilişkin uluslararası kamuoyunda kendi anlatısını hakim kılma çabası, ABD merkezli düşünce kuruluşları ve bağımsız araştırmacılar tarafından sorgulanıyor. Hindistan'ın 'Operation Sindoor' hakkındaki iddialarını ele alan 'Declassified' adlı belgesel, küresel ölçekte sınırlı karşılık buldu. Pakistan ordusunun medya kolu ISPR, belgeseli 'sinematik yalan' olarak nitelendirerek bu tür bir anlatının Yeni Delhi'ye itibar kazandırmayacağını savundu. Uluslararası aktörlerin Hindistan'ın iddialarına temkinli yaklaşması, iki ülke arasındaki diplomatik gerilimin yalnızca sahadaki çatışmayla sınırlı olmadığını, aynı zamanda bilgi ve algı yönetimi alanında da sürdüğünü gösteriyor.

ABD yönetiminin Kanada menşeli ürünlere yönelik yeni gümrük tarifeleri Salı gece yarısından sonra yürürlüğe girecek. Ottawa, Başkan Donald Trump'ın planladığı yüzde 50 oranındaki ek vergileri durdurmak için uzlaşma arayışında. Beyaz Saray, Kanada'nın Amerikan alkol, otomobil ve süt ürünlerine karşı ayrımcı uygulamalar yaptığını iddia ediyor. ABD Başkanı Trump, söz konusu tarife dalgasına ilişkin kararnameleri geçen ay imzalamıştı. Kanada hükümeti, son tarih yaklaşırken diplomatik kanallardan bir anlaşma sağlamaya çalışıyor. Yeni vergiler, iki ülke arasındaki ticari gerilimi tırmandırma riski taşıyor ve Kuzey Amerika tedarik zincirleri üzerinde etkili olabilir.

ABD Başkanı Donald Trump, Salı günü Hürmüz Boğazı'nı 'yeni ABD toprağı' olarak işaretledi ve İran'la herhangi bir görüşme yapılmadığını söyledi. Trump ayrıca deniz ablukasının tam güçle sürdüğünü ve boğazın açık olduğunu belirtti. Buna karşılık Tahran yönetimi, Washington taleplerini karşılayana kadar su yolunun kapalı kalacağını yineledi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, ABD'nin İran'ın koşullarında müzakere için 'yalvardığını' iddia etti. Bölgesel gerginlik de tırmandı: Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ı balistik füze fırlatmakla suçladı; Husiler ise Suudi Arabistan'ın güneyindeki bir petrol rafinerisini hedef aldı. Bu gelişmeler, Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri ve diplomatik krizi derinleştirirken, taraflar arasında müzakere zemini bulunamadığını gösteriyor.

Ortopedi cerrahı Mark Perlmutter, 30 ülkede doğal afet ve çatışma mağdurlarını tedavi ettiğini, kendi ülkesi ABD'de 11 Eylül saldırılarının ardından da görev yaptığını belirtti. Al-Monitor'un AFP'den aktardığı habere göre Perlmutter, Gazze'de İsrail bombardımanı altında geçirdiği ilk haftanın, bugüne kadarki tüm deneyimlerinin toplamından daha kötü olduğunu söyledi. Doktorun açıklaması, Gazze'deki çatışmanın sağlık çalışanları ve siviller üzerindeki ağır etkisini ortaya koyuyor. Perlmutter'ın ifadeleri, bölgede yaşanan insani durumun ciddiyetine ilişkin birinci elden bir tanıklık niteliği taşıyor. Haberde, doktorun daha önce doğal afet ve çatışma bölgelerindeki deneyimine rağmen Gazze'deki koşullar karşısında sarsıldığı vurgulanıyor.