Bahreyn ve İran

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

ABD ve İran arasında nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören geçici bir anlaşmaya varılması yönünde yoğun diplomasi sürdürülüyor. Başkan Trump büyük ölçüde taviz kopardıklarını iddia ederken, İran tarafı henüz nihai mutabakat olmadığını belirtiyor. Başkan Yardımcısı Vance yalnızca “birkaç pürüz” kaldığını söyledi. Ancak sahada ateşkes ihlalleri devam ediyor; taraflar son 48 saatte Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı suçlamalarda bulundu. İsrail medyasına göre Tel Aviv yönetimi, anlaşmanın kapsamından duyduğu rahatsızlığı Washington’a iletti. Haaretz ve Kanal 12’nin haberlerinde, İran’ın nükleer programına ilişkin temel meseleleri ileri bir tarihe erteleyecek “sınırlı geçici anlaşma”nın İsrail’in stratejik hedefleriyle uyuşmadığı vurgulanıyor. İsrail’in özellikle İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri üzerindeki etkisinin sınırlandırılmamasından endişe ettiği belirtiliyor. Bu arada ABD istihbaratına dayandırılan uydu görüntüleri, İran’ın ağır bombardımana rağmen yer altı füze altyapısını ve insansız hava aracı üretimini beklenenden hızlı restore ettiğini ortaya koyuyor. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil tüm cepheleri kapsaması gerektiğini söyleyerek ateşkesin genişletilmesi talebini yineledi. Öte yandan ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma planlarını hızlandırması ve Körfez’deki gizli hava saldırılarına dair haberler, bölgesel denklemdeki karmaşık ittifak yapısını gözler önüne seriyor.

ABD ve İran, İsviçre'nin Burgenstock beldesinde Pakistan ve Katar arabuluculuğunda gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, 60 gün içinde nihai barış anlaşmasına varmayı hedefleyen bir yol haritası üzerinde anlaştı. Pazar günü başlayıp Pazartesi gününe uzayan müzakereler, daha önce imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı çerçevesinde yürütüldü. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın katıldığı açılışta tarafların barışa yönelik samimiyetine vurgu yapıldı. Arabulucuların ortak açıklamasında, teknik detayların belirlenmesinin ardından nihai anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasının kararlaştırıldığı duyuruldu. Mutabakat aylardır süren çatışmaları sonlandırma potansiyeli taşırken, İsrail'in "mücadelemiz bitmedi" açıklaması, ABD'deki ara seçimler ve taraflar arasındaki derin güvensizlik ateşkesin kalıcılığını tehdit eden unsurlar olarak öne çıkıyor. Eşzamanlı olarak İran ve ABD, Hürmüz Boğazı'nda askeri çatışmaları önlemek için bir iletişim hattı kurdu. ABD ayrıca Lübnan'daki ateşkesi denetlemek üzere bir mekanizma oluşturdu. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın Pakistan ziyaretinde bölgesel güvenlik yapısı çağrısı ve İslam ülkeleri arasında birlik vurgusu, diplomatik hareketliliğin genişlediğine işaret ediyor. Uzmanlar ise barış sürecinin "bozguncu" aktörlerce sekteye uğratılabileceği uyarısında bulunuyor.

ABD ve İsrail'in İran'a açtığı 'seçim savaşı' yüz günü geride bırakırken, küresel ekonomik, askeri ve siyasi güç dengeleri Washington aleyhine temelden değişti. Bu gereksiz askeri müdahale, yalnızca doğrudan yıkımıyla değil, yarattığı geniş çaplı yan etkilerle de dünya düzenini sarstı. Çatışma, küresel güvenlik ortamını istikrarsızlaştırmanın yanı sıra iklim değişikliğiyle mücadele gibi kritik alanlardaki ilerlemeyi de baltaladı. Uzmanlar, savaşın etkilerinin kalıcı olabileceğini ve ABD'nin uluslararası alandaki etkinliğini geri dönülmez biçimde zayıflattığını belirtiyor.

14 Haziran'da İran ile ABD arasında Katar'da varılan mutabakatın ardından Hürmüz Boğazı'ndaki hareketlilik hızlandı. ABD'li yetkililer, her iki tarafın şimdilik saldırılardan kaçınacağını ve gemilerin boğazdan serbestçe geçebileceğini belirtti. İran ise boğazdaki hava saldırılarını durduracağına dair haberler hakkında henüz resmî açıklama yapmadı. Bu gelişmeler, dünya enerji ticaretinin kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliğin azalmasına işaret ediyor. Bölgedeki istikrar, petrol fiyatları ve küresel tedarik zincirleri açısından önem taşıyor. Diplomatik temasların sonuçları, bölgesel aktörler ve uluslararası toplum tarafından yakından izleniyor. Varılan mutabakatın kalıcı olup olmayacağı ise tarafların ilerleyen dönemde atacağı adımlara bağlı olacak.

İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) Guvernörler Kurulu toplantısındaki delegasyonu, ABD ve İsrail'in Denetim Anlaşması kapsamındaki nükleer tesislere yönelik saldırılarını kınadı. Tahran’ın 6 Haziran’da yaptığı açıklamaya göre, söz konusu saldırılar uluslararası denetim altındaki tesisleri hedef aldı. İran, saldırıların nükleer silahların yayılmasını önleme rejimine zarar verdiğini savundu. Denetim Anlaşması, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) çerçevesinde IAEA’nın nükleer faaliyetlerin barışçıl amaçlı olduğunu doğrulamasını sağlar. Bu kapsamdaki tesislere yapılan müdahaleler, hem uluslararası hukuk açısından hem de bölgesel güvenlik bağlamında ciddi sonuçlar doğurabilir. İran’ın tepkisi, özellikle kendi nükleer programıyla ilgili uzun süredir devam eden gerilimlerin IAEA zemininde yeni bir boyut kazandığını gösteriyor. İran’ın bu çıkışı, ABD ve İsrail ile yaşanan diplomatik çatışmanın kurumsal platforma taşınması olarak değerlendirilebilir. Aynı zamanda Tahran, nükleer anlaşma müzakerelerinin sürdüğü bir dönemde uluslararası kamuoyunu yanına çekmeyi hedefliyor. Gelişme, IAEA’nın tarafsızlık ilkesi ve nükleer denetim mekanizmasının geleceği açısından da önem taşıyor.

Trump, İran'a yönelik yok etme tehdidinde bulunurken, Tahran Pazar günü ABD saldırılarına karşı üçüncü gün misilleme saldırıları düzenlediğini açıkladı. Her iki taraf da kırılgan ateşkesi ihlal etmekle birbirini suçladı ve bu durum Orta Doğu savaşını sona erdirmeyi amaçlayan müzakereleri zora soktu. Pakistan arabuluculuğunda yürütülen ve Şubat ayında ABD ile İsrail tarafından başlatılan savaşı bitirmeyi hedefleyen barış süreci, karşılıklı suçlamalar ve saldırılar nedeniyle tehlikeye girdi. Ateşkesin sürdürülebilirliğine dair endişeler artarken, diplomatik çabaların sonuç vermesi için tarafların taahhütlerine bağlılığı önem taşıyor.

Pakistan Federal Gelir İdaresi (FBR), İran sınırındaki Taftan kasabasında yeni bir kara gümrük istasyonu kurulduğunu resmen duyurdu. SRO1055/2026 sayılı gümrük tebliğine göre, 11,75 dönümlük Taftan Tren İstasyonu arazisi kara gümrük istasyonu olarak belirlendi. Bu adım, Pakistan’ın İran ile ticaret altyapısını resmileştirme ve genişletme yönündeki çabalarını ortaya koyuyor. Taftan, Pakistan ve İran arasındaki ana geçiş noktalarından biri olarak sınır ticaretinde stratejik bir konuma sahip. Yeni gümrük istasyonu, yasal ticaret hacmini artırmayı, sınır geçiş süreçlerini düzenlemeyi ve kaçakçılığı azaltmayı hedefliyor. İran’a uygulanan uluslararası yaptırımlar nedeniyle ikili ticaret zaman zaman kesintiye uğrasa da, iki ülke ekonomik iş birliğini derinleştirmeye yönelik adımlar atmaya devam ediyor. FBR’nin bu düzenlemesi, Pakistan-İran ilişkilerinde ticaret ekseninde atılan somut bir gelişme olarak kayda geçiyor. Sınır altyapısının güçlendirilmesi, diplomatik gerginliklerin gölgesinde kalan ekonomik potansiyeli canlandırma amacı taşıyor. Adımın, özellikle enerji ve gıda gibi sektörlerde sınır ötesi yatırımları teşvik etmesi bekleniyor.

ABD ile İran arasında 28 Şubat 2026'da başlayan topyekûn çatışma, aylar süren yıkıcı savaşın ardından gerilimi düşürme aşamasına girdi. 17 Haziran'da Başkan Donald Trump ve Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, savaşı sona erdirmek için 14 maddelik bir mutabakat zaptı imzaladı. Anlaşma, nihai barış koşullarının müzakere edilmesi amacıyla 60 günlük uzatılmış bir ateşkes öngörüyor. Pakistan, süreç boyunca kilit bir arabulucu rolü üstlendi. Batı Asya'nın jeostratejik dengesini altüst eden bu savaşın geçici de olsa durması, enerji piyasaları ve bölgesel ittifaklar açısından kritik bir dönemeci işaret ediyor. Pakistan'ın etkin arabuluculuğu, İslam dünyasının orta büyüklükteki bir gücünün diplomatik kapasitesini göstermesi bakımından dikkat çekici. Ateşkes süresi boyunca varılacak kalıcı anlaşmanın şartları, Orta Doğu'da yeni bir güç düzeninin temellerini atabilir. Bu mutabakat, çatışmanın askeri boyutunu geçici olarak askıya alsa da, özellikle İran'ın nükleer programı, bölgesel milis güçlerin konumu ve ABD'nin müttefikleriyle ilişkileri gibi temel sorunların çözümü için önümüzdeki iki ay belirleyici olacak. Küresel aktörlerin ve bölge ülkelerinin ateşkese temkinli yaklaşması, kalıcı barışın zorluklarına işaret ediyor.

ABD'li bir yetkili, iki ülke arasında varılan 14 maddelik mutabakatın ayrıntılarını paylaştı. Metinde askeri operasyonların sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, yaptırımların kaldırılması ve İran'ın nükleer silah geliştirmeyeceğine dair taahhüt yer alıyor. Taraflar, 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya ulaşmayı hedefliyor. Uzun süredir devam eden diplomatik gerilim ve nükleer program tartışmalarının ortasında gelen bu gelişme, bölgesel güvenlik ve küresel enerji arzı açısından kritik önem taşıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı'nın yeniden güvenli geçişe açılması, petrol taşımacılığı üzerindeki baskıyı hafifletebilir. Yaptırımların kaldırılması ise İran ekonomisine nefes aldırırken, uluslararası ticaretin önünü açabilir. Mutabakat, nükleer silahsızlanma adımlarını içermesiyle önceki anlaşma girişimlerinin devamı niteliğinde. Ancak 60 günlük süre zarfında aşılması gereken teknik ve siyasi engeller bulunuyor. Uzmanlar, tarafların bu takvime sadık kalmasının, kalıcı bir çözüm için belirleyici olacağını belirtiyor.