Lebanon — Diplomatic Developments

Lübnan, Esad rejimi döneminde görev yapmış üst düzey bir askeri generali, Suriye'deki iç savaş sırasında işlendiği iddia edilen suçlardan yargılanmak üzere Suriye'ye teslim etti. İade işlemi, geçici Devlet Başkanı Ahmed eş-Şara liderliğindeki yeni Suriye yönetiminin, eski rejimin kıdemli isimlerini iç savaşta işlenen suçlardan sorumlu tutma çabalarıyla aynı döneme denk geldi. Yeni yönetim, yüz binlerce kişinin ölümüne yol açan iç savaşın ardından hesap verebilirlik sürecini hızlandırmayı hedefliyor. Lübnan'ın bu adımı, bölgede Esad dönemi yetkililerine yönelik yargı girişimlerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yu eleştirdi. Çelik, Netanyahu'nun 'soykırım şebekesi' olarak nitelendirdiği yönetimin bölge için daha fazla kaos ve katliamdan başka bir şey ifade etmediğini söyledi. Çelik, Netanyahu şebekesine karşı durmanın tüm insanlığın haysiyetini savunmak anlamına geldiğini belirtti. Açıklama, AK Parti'nin İsrail yönetimine yönelik sert eleştirilerini yansıtıyor.

Umman Çevre Kurumu, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, karaya oturan Caroline Bezengi adlı tankerden sızan ham petrolün ana kara kıyılarına ulaştığını bildirdi. Sızıntının, tankerin bulunduğu bölgenin kuzeyindeki kumsallara vurduğu ve yakındaki bir adayı da tehdit ettiği belirtildi. Caroline Bezengi, yaptırım uygulanan ve Rusya’nın gölge filosunun parçası olduğu değerlendirilen bir tanker olarak tanımlanıyor. Petrol sızıntısının kıyıya ulaşması, Umman açıklarındaki çevresel riskleri somutlaştırırken, bu tür gemilerin bölgedeki hareketliliğine ilişkin endişeleri artırıyor. Açıklamada sızıntının miktarı veya temizlik çalışmalarına dair bilgi verilmedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın ortaya çıkış gerekçesini açıkladı. Anlaşma fikrinin, bölgedeki son gelişmelerin yarattığı yeni şartlar ve ortak sorumluluk anlayışıyla şekillendiğini belirten Erdoğan, bölge meselelerinin bölge ülkelerince sahiplenilmesi gerektiğine vurgu yaptı. Erdoğan'ın açıklaması, üçlü mekanizma olarak yürütülen Mekke Anlaşması sürecinin bölgesel iş birliğini güçlendirme hedefini ortaya koydu. Cumhurbaşkanı, anlaşmanın bölgede köklü bir değişime yol açacağını ifade ederek, savunma alanında yeni bir paradigmanın inşa edileceğine dikkat çekti. Bu açıklama, Türkiye'nin bölgesel güvenlik mimarisinde daha aktif rol üstlenme niyetini yansıtırken, anlaşmanın ayrıntılarına dair henüz resmi bir metin paylaşılmadı. Erdoğan'ın ifadeleri, son dönemde artan bölgesel gerilimler karşısında Türkiye'nin diplomatik ve askeri iş birliği arayışlarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Lübnan Parlamentosu, salı günü idam cezasını kaldırarak ülkeyi Ortadoğu'da bu uygulamayı resmen sonlandıran ilk devlet yaptı. Lübnan 2004'ten bu yana hiçbir infaz gerçekleştirmemiş olsa da mahkemeler idam cezası vermeye devam ediyordu; son ceza pazartesi günü açıklanmıştı. Uluslararası Af Örgütü'ne göre ocak ayı itibarıyla 85 kişi idam sırasındaydı. Parlamentonun bu kararı, ülkede fiilen uygulanmayan ancak yargının vermeyi sürdürdüğü idam cezalarının yasal zeminini ortadan kaldırıyor. İdam cezası Lübnan'da genellikle ağır suçlar için öngörülüyordu. Bu adım, Ortadoğu'da bir ilk olması nedeniyle kayıtlara geçti.

Suriye Atom Enerjisi Kurumu, önümüzdeki günlerde ülkeyi ziyaret edecek Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) heyetiyle nükleer malzeme dosyasında 'önemli ilerleme' kaydedildiğinin duyurulacağını açıkladı. Açıklamada ilerlemenin içeriğine dair ayrıntı verilmedi. 2024 sonunda Beşar Esad yönetiminin devrilmesinin ardından işbaşına gelen yeni Suriye yönetimi, IAEA ile iş birliğini artırma sözü vermişti. Ülkede daha önce, özellikle 2007'de İsrail tarafından vurulan Deyrizor'daki tesisle ilgili olarak çözülememiş nükleer soru işaretleri bulunuyordu. Bu ziyaret, Suriye'nin geçmiş nükleer faaliyetlerine dair şeffaflık sağlama ve uluslararası toplumla ilişkileri normalleştirme yönündeki adımlarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

İsrail birlikleri, Lübnan'da Haziran ayındaki bir anlaşma gereği Lübnan ordusunun kontrolüne bırakılan bir köye gece sızarak doğu girişini kapatan topraktan bir bariyer oluşturdu. Yerel yetkililer ve devlet medyasının Cumartesi günü doğruladığı olayda, İsrail güçlerinin bölgeden çekilip çekilmediği belirsizliğini koruyor. Haziran'da varılan mutabakatla Lübnan ordusuna teslim edilen köydeki bu tek taraflı eylem, İsrail-Lübnan sınırındaki kırılgan dengeleri sarsarak yeni bir anlaşmazlığa yol açtı. Sızma ve bariyerin inşası, anlaşmanın ihlali olarak değerlendirilirken, Lübnan tarafının nasıl bir karşılık vereceği merak ediliyor. Bölgedeki güvenlik durumunun seyri, gelecek saatlerde yapılacak açıklamalara bağlı olacak.

Planet Labs’e ait güncel uydu görüntüleri, İsrail ordusunun Lübnan’ın güneyinde kontrol ettiği 602 kilometrekarelik alanda yeni üsler, lojistik yollar ve yıkılan köyler aracılığıyla varlığını kalıcı hale getirdiğini ortaya koydu. Bu faaliyetler, askerî operasyonun geçici olmadığını, aksine bölgede uzun süreli bir konuşlanma hazırlığı yapıldığını gösteriyor. Üst düzey bir İsrailli askerî yetkili, Milliyet gazetesine yaptığı açıklamada, orduya Lübnan’da bir yıla kadar kalmaya hazır olması talimatı verildiğini belirtti. Altyapı çalışmalarının genişlemesi, ateşkes olasılığını zayıflatırken bölgedeki insani durumu da ağırlaştırıyor.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, cumartesi günü Suriye'yi ziyaret edecek. Bu, 2011'de başlayan iç savaştan bu yana görevdeki bir BM genel sekreterinin ülkeye yapacağı ilk ziyaret olacak. Yaklaşık 14 yıllık savaşta yüz binlerce kişi hayatını kaybetti, milyonlarca kişi yerinden edildi. Ziyaretin, savaşın yol açtığı insani krize ve siyasi çözüm çabalarına odaklanması bekleniyor. BM'nin bu üst düzey teması, uluslararası toplumun Suriye'deki duruma yönelik diplomatik ilgisini yansıtıyor. Guterres'in programına dair ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul'da Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile düzenlediği ortak basın toplantısında İsrail hükümetini 'savaş bağımlısı' olarak nitelendirerek, bölgedeki tahriklerini yakından takip ettiklerini söyledi. Görüşmede ikili ilişkilerin yanı sıra bölgesel gelişmeler ele alınırken, Erdoğan Pakistan'ın Belucistan eyaletinde meydana gelen otobüs kazasında hayatını kaybedenler için taziyelerini iletti. Erdoğan'ın bu açıklamaları, Türkiye'nin İsrail'e yönelik son dönemdeki sert söyleminin sürdüğünü gösterdi. Türkiye-İsrail hattındaki diplomatik gerilim, özellikle Gazze'deki çatışmaların ardından tırmanışa geçmişti. Erdoğan'ın 'tahrikleri takip ediyoruz' ifadesi, Ankara'nın gelişmeleri yakından izlediğine işaret etti.

Batı Şeria'nın Ramallah yakınlarındaki Deyr Dibvan köyünde, bir grup Yahudi yerleşimci bir Filistinli aileye ait evi ateşe verdi. Görüntülerde, yerleşimcilerin evi birden fazla noktadan tutuşturduğu ve alevlerin kısa sürede yapıyı sardığı görülüyor. Saldırıda can kaybı bildirilmezken, maddi hasar meydana geldi. Olay, işgal altındaki Batı Şeria'da Yahudi yerleşimcilerin Filistinli sivillere yönelik şiddet eylemlerinin bir parçası olarak kayda geçti. Bölgede son aylarda benzer saldırılarda artış yaşanırken, insan hakları örgütleri yerleşimci şiddetinin çoğu zaman cezasız kaldığına dikkat çekiyor. Filistinli yetkililer olayı kınayarak uluslararası toplumu müdahaleye çağırdı. İsrail makamları genellikle bu tür olaylarla ilgili soruşturma başlatsa da, yargı süreçleri nadiren mahkumiyetle sonuçlanıyor. Olay, İsrail-Filistin geriliminin tırmandığı ve Batı Şeria'da yerleşimci saldırılarının diplomatik gündemi meşgul ettiği bir dönemde meydana geldi. Uzmanlar, bu tip eylemlerin bölgedeki istikrarı daha da bozabileceği uyarısında bulunuyor.

Birleşmiş Milletler, Lübnan'da çatışmalar nedeniyle yerinden edilen bir milyondan fazla insanın yaklaşık yüzde 40'ının kendi bölgelerine geri döndüğünü açıkladı. Bu hareketlilik, ateşkes sonrası insani durumun kısmen normale döndüğüne işaret ediyor. Ancak geri dönenlerin karşılaştığı altyapı hasarı ve hizmet eksikliği, sürdürülebilir çözüm ihtiyacını ortaya koyuyor. Uluslararası yardım kuruluşları, yerinden edilmiş kişilerin tamamının güvenli ve gönüllü geri dönüşü için destek çağrısında bulunuyor.

FEWS NET'in son raporuna göre, Lübnan'da devam eden güvensizlik, büyük ölçekli yerinden edilme, azalan gelir fırsatları ve yüksek gıda fiyatları, ülke genelinde IPC 3. Aşama (Kriz) düzeyinde akut gıda güvensizliğine neden oluyor. Bu durumun Ocak ayına kadar Güney, El-Nebatiye, Beyrut, Baalbek-El Hermel, Bekaa, Akkar ile Kuzey ve Lübnan Dağı'nın bazı kesimlerinde sürmesi öngörülüyor. Belirtilen bölgelerdeki haneler, gıda tüketim açıklarıyla karşı karşıya kalırken, insani yardım erişimindeki kısıtlar ve ekonomik darboğaz nedeniyle geçim kaynakları uzun süredir baskı altında. Kriz seviyesindeki gıda güvensizliğinin yaygınlaşması, halk sağlığı ve beslenme göstergeleri üzerinde olumsuz etkiler yaratıyor.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), LEBANESE MEDIA GROUP ve MARTYRS FOUNDATION IN LEBANON kuruluşlarıyla birlikte Assaad Halim HARDAN, Wi'am WAHHAB ve Hafiz MAKHLUF adlı kişileri yaptırım listesine ekledi. Bu varlıklar, terörizm ve Lübnan'a ilişkin yaptırım programları kapsamında Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesine alındı. Eş zamanlı olarak Avrupa Birliği de konsolide finansal yaptırım listesini güncelleyerek, Lübnan merkezli Asbat al-Ansar örgütünü ve Izz Hasan AL-DIN adlı kişiyi terörle mücadele programına, Hannibal Muammar QADHAFI'yi ise Libya yaptırım rejimine dâhil etti. Bu adımlar, Lübnan'daki siyasi ve ekonomik istikrarsızlığa müdahil olan ve terör faaliyetlerine destek sağlayan yapılara yönelik uluslararası mali baskıyı artırıyor. ABD yaptırımlarının bilhassa Lübnan'daki medya ve sosyal ağlar ile ilişkili aktörleri hedef alması dikkat çekerken, AB listesindeki eklemeler bölgedeki radikal gruplara ve Libya'daki eski rejim unsurlarına finansman akışını kesmeyi amaçlıyor. Öte yandan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, GABRIEL JOK RIAK MAKOL, SIMON GATWECH DUAL, JAMES KOANG CHUOL, PETER GADET, MARIAL CHANUONG YOL MANGOK ve SANTINO DENG WOL dâhil altı kişiyi Güney Sudan konsolide yaptırım listesine ekledi. Bu karar, iç savaşın derinleştirdiği insani kriz ve barış sürecini baltalayan kişilere yönelik uluslararası toplumun yaptırım enstrümanının genişlediğini gösteriyor. Tüm bu gelişmeler, farklı coğrafyalarda uluslararası aktörlerin hedefli yaptırımlar yoluyla hesap verebilirliği sağlamaya dönük ortak çabalarını yansıtıyor.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Sözcüsü Thameen Al-Kheetan, İsrail’in ateşkese rağmen saldırılarını sürdürdüğü Lübnan’da devam eden ateşkes sürecinin kalıcı barışın temeline dönüştürülmesi çağrısında bulundu. Al-Kheetan, saldırıların ateşkesi baltaladığını belirterek tarafları gerilimi tırmandırmaktan kaçınmaya davet etti. Lübnan’da İsrail ile Hizbullah arasında sağlanan ateşkes, bölgede şiddeti sona erdirmeyi hedeflerken, ihlal iddiaları süreci tehdit ediyor. BM yetkilisi, ateşkesin sadece geçici bir soluklanma değil, sürdürülebilir bir barış için zemin oluşturması gerektiğini vurguladı. Çağrı, diplomatik girişimlerin ateşkesi kalıcı bir çözüme evriltecek adımlara odaklanması gerektiğini ortaya koyuyor. Bölgede insani durumun hassasiyeti ve çatışmaların yeniden başlama riski, uluslararası toplumun çabalarının hızlandırılmasını zorunlu kılıyor.