Ukrayna ve ABD

7 Temmuz’dan itibaren Rusya, Ukrayna’nın başkenti Kiev ve çevresi ile Harkiv kentine bir dizi balistik füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi. Kiev’de 7-8 Temmuz gecesi iki kişi öldü; Vışneve’deki saldırıda ölü sayısı dokuza yükseldi. 11 Temmuz’da Kiev’e yapılan saldırıda en az 12 kişi yaralandı, depolar ateş aldı. 16 Temmuz’da yine Kiev’de iki kişi öldü, altı kişi yaralandı; aynı gece Harkiv’de İHA saldırıları konutlara hasar verdi. 17 Temmuz’da Harkiv’in Şevçenkivski ilçesine düzenlenen saldırıda bir kişi öldü, sekiz kişi yaralandı. Saldırılar sırasında balistik füzelerin kısa sürede hedefe ulaşması nedeniyle hava alarmlarının gecikebildiği bildirildi. Ukrayna hava savunması bazı füzeleri etkisiz hale getirse de isabetler sivil bölgelerde can kaybı ve yangınlara yol açtı. Öte yandan, Rusya yanlısı kaynaklar Donetsk ve Zaporijya bölgelerinde Ukrayna ordusunun saldırıları sonucu ölü ve yaralılar olduğunu aktardı. Bu gelişmeler, Avrupa Birliği yetkililerinin Kiev’i ziyaret ettiği ve diplomatik temasların sürdüğü bir dönemde yaşandı. Çatışmaların yoğunluğu, sivillerin korunmasına yönelik endişeleri artırırken, dört yılı aşkın süredir devam eden savaşta ateşkes umutlarını zayıflatıyor. Saldırıların altyapı ve yerleşim alanlarını hedef almaya devam etmesi, insani durumun ağırlaşmasına ve bölgedeki istikrarsızlığın sürmesine neden oluyor.

27-28 Haziran gecesi Rusya, Ukrayna’nın başkenti Kiev başta olmak üzere birçok şehri balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla hedef aldı. Kiev’de en az dokuz sivil hayatını kaybetti, aralarında bir çocuğun da bulunduğu çok sayıda kişi yaralandı. Ukrayna hava savunma sistemleri çok sayıda füzeyi ve İHA’yı imha etse de enkaz parçaları yangınlara ve bir ilaç fabrikası da dahil olmak üzere maddi hasara yol açtı. Saldırı öncesinde Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy, Rusya’nın büyük çaplı bir saldırı hazırlığında olduğu uyarısında bulunmuştu. Eş zamanlı olarak Harkov ve çevresinde de sivil hedeflere yönelik saldırılar gerçekleşti: dronelar otomobillere, benzin istasyonlarına ve konutlara isabet etti; bir yolcu öldü, çok sayıda kişi yaralandı. Herson’da güdümlü bombalar beş kişiyi yaraladı ve merkez ilçede elektrik kesintisine neden oldu. Ayrıca Rus güçlerinin sınıra iki kilometre mesafedeki Kozaça Lopan yerleşimine sızdığı bildirildi. Rus resmi kaynakları (TASS) bu operasyonu askeri-endüstriyel tesisler, enerji altyapısı ve havaalanlarını hedef alan bir misilleme saldırısı olarak nitelendirdi. Geniş bir coğrafyaya yayılan eş güdümlü vurucu güç, çatışmanın şiddetinde belirgin bir tırmanışa ve sivil halk ile kritik altyapı üzerindeki tehdidin sürdüğüne işaret ediyor.

İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın girişimiyle 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdı. Karar, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonları nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla yargılandığı bir dönemde alındı. Türkiye, bu adımın tarihî gerçeklerle bağdaşmadığını ve İsrail'in kendi suçlarını örtbas etme çabası olduğunu savundu. Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in Filistin halkına yönelik sistematik zulmünü vurgulayarak kararı siyasi ve geçersiz saydı. Azerbaycan da İsrail'in bu kararını 'ciddi endişe verici' bularak kınadı ve tarihî olguların çarpıtıldığını belirtti. Bakü, bölgesel bölünmeleri derinleştirdiği gerekçesiyle kararın yeniden gözden geçirilmesini istedi. İsrail ile müttefik olmasına rağmen en yakın partneri Türkiye olan Azerbaycan'ın bu çıkışı, iki ülke ilişkilerinde gerilime yol açabileceğinin sinyalini verdi. Karar, diplomatik çevrelerde İsrail'in Türkiye'ye yönelik bir hamlesi olarak da değerlendiriliyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskyy, ülkedeki haftalık protestoların ardından ordu komutanını görevden aldı. Bu değişiklik, 2022’deki tam ölçekli işgalden bu yana en büyük siyasi krizlerden birine işaret ederken, Zelenskyy aynı günlerde Rusya’nın 48 saat içinde büyük bir füze ve insansız hava aracı saldırısı başlatacağı uyarısında bulundu. Ayrıca Moskova’nın sonbaharda geniş çaplı seferberlik hazırlığında olduğunu ve Rus kayıplarının asker alımını aştığını açıkladı. Rusya, belirtilen süre içinde Ukrayna genelinde yoğun saldırılar düzenledi; 70’ten fazla füze ve 280 İHA fırlatıldı. Başkent Kiev dahil birçok bölgede en az 14 sivil hayatını kaybetti, aralarında çocukların da bulunduğu çok sayıda yaralı var. Rusya Savunma Bakanlığı, saldırıların askerî havaalanları, savunma sanayi tesisleri ve lojistik merkezleri hedef aldığını, ayrıca Karadeniz’de Ukrayna’nın askerî yük taşıyan gemilerine yönelik ayrı bir operasyon yapıldığını duyurdu. Ukrayna ise Rusya topraklarına insansız hava aracı taarruzlarıyla karşılık verdi: Ryazan petrol rafinerisi ile online perakende devi Wildberries’e ait depolara saldırılar düzenlendi. Diplomatik cephede Zelenskyy, ABD Başkanı Donald Trump ile Beyaz Saray’da görüşerek Patriot füzelerinin ortak üretimini ele aldı; Polonya Başbakanı Tusk’a da planlanan büyük saldırı hakkında bilgi verdi. Rusya ise İngiltere’yi Ukrayna’ya Gripen savaş uçakları vermesi halinde sonuçları konusunda uyardı ve sözcüleri aracılığıyla Batı’nın Ukrayna’yı bir ‘koçbaşı’ olarak kullandığını öne sürdü.

Venezuela’da 24 Haziran’daki depremlerin ardından resmî ölü sayısı 2.954’e, yaralı sayısı 16.592’ye yükseldi; yaklaşık 16 bin kişi evsiz kaldı. Kalabalık barınaklarda temiz suya erişim olmaması ve hastanelerin yetersiz kalması, salgın hastalık riskiyle birlikte ciddi bir sağlık krizine işaret ediyor. Öte yandan Gazze’de ateşkes ihlalleri devam ediyor. İsrail saldırılarında son 24 saatte en az 19 Filistinli hayatını kaybetti, toplam can kaybı 73.400’e yaklaştı. Saldırılar sağlık tesislerini tahrip ediyor; Dünya Sağlık Örgütü, bir hava saldırısında tıbbi malzemelerin imha edildiğini belirterek hastanelerin korunmasını talep etti. Türkiye, Mısır ve Katar, İsrail’in sağlık altyapısını hedef alan ve sivil kayıplara yol açan eylemlerinin uluslararası hukuku ihlâl ettiğini ve ateşkesin ikinci aşamasını tehlikeye attığını vurgulayarak kınadı. Her iki krizde de sağlık sistemlerinin çöküşü, uluslararası toplumun acil müdahalesini gerektiriyor.

Ukrayna, savaşın seyrini değiştiren yeni drone taktikleriyle Rusya’nın lojistik hatlarını felç etti. Askerî kaynaklar, insansız hava araçlarının tedarik yollarını hedef alarak Rus birliklerinin ikmalini ciddi biçimde aksattığını bildiriyor. Cephe gerisinde yürütülen bu operasyonlar, Kiev yönetiminin savunmanın ötesine geçerek derin vuruş kapasitesine odaklandığını gösteriyor. Aynı dönemde Rusya, Ukrayna genelinde füze ve drone saldırılarını yoğunlaştırdı. Resmî açıklamalara göre, Dnipro’da dokuz, başkent Kiev’de beş kişi hayatını kaybetti; saldırı son ayların en büyük sivil kaybına yol açtı. İki tarafın da insansız teknolojilere ağırlık vermesi, çatışmanın hava savaşı boyutunu derinleştirirken diplomatik çözüm umutlarını daha da zayıflatıyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, ülkesinin hava savunma sistemlerinde ciddi füze sıkıntısı yaşadığını açıkladı. Zelenski'ye göre Ukrayna'nın elinde Rus füzelerini engelleyecek kadar Patriot savunma füzesi kalmadı; bu nedenle bazı geceler savunma sistemleri devreye sokulamıyor. Zelenski, ABD'nin elindeki Patriot füzelerinin yüzde 10'unu Ukrayna'ya vermesi durumunda Rus füzelerinin tamamının yok edilebileceğini ifade etti. Açıklama, Ukrayna'nın hava savunma kapasitesindeki açığı ve ABD'den gelecek askeri desteğin savaşın seyrine etkisini gündeme getiriyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Avrupa Birliği (AB) ülkelerine ait gemileri hedef alacaklarını açıkladı. Lavrov, Rusya Devlet Televizyon ve Radyo Kurumuna verdiği röportajda, AB'nin Rus ticari gemilerini denetleme kararını değerlendirdi. Lavrov, Brüksel'in Rusya'nın küresel pazarlarda gelir elde etme imkanlarını sınırlandırmaya çalıştığını belirtti. AB'nin denetim kararı sonrası yapılan bu uyarı, taraflar arasındaki deniz ticareti ve güvenlik gerilimini yansıtıyor.

Ukrayna Başbakan Yardımcısı Oleksii Kuleba, Rusya'nın savaş çabalarına destek veren deniz araçlarının, özellikle yaptırımları delmekte kullanılan 'gölge filo'nun, meşru askeri hedef olarak tanınması için Uluslararası Denizcilik Örgütü'ne (IMO) çağrıda bulundu. Kuleba'nın açıklaması, Ukrainska Pravda tarafından Financial Times'a dayandırılarak aktarıldı. Rusya'nın gölge filosu, petrol ihracatına yönelik uluslararası yaptırımları aşmak amacıyla, sigortasız, denetim dışı ve çoğu zaman eski gemilerden oluşan bir ağı ifade ediyor. Bu gemiler, Rusya'nın enerji gelirlerini koruyarak savaş finansmanına katkı sağlıyor. Ukrayna, bu tür deniz araçlarının doğrudan askeri lojistik zincirine hizmet ettiğini savunarak, uluslararası hukuk kapsamında hedef alınabilmelerinin yolunu açmak istiyor. IMO'nun teknik ve iş birliğine dayalı bir kuruluş olması nedeniyle, böyle bir sınıflandırma kararı alması hukuki ve siyasi açıdan tartışmalı olacaktır. Girişim, deniz ticaretinin tarafsızlığını ve savaşan tarafların askeri hedef tanımlarını etkileyebileceği için küresel denizcilik düzenini değiştirme potansiyeli taşıyor. Rusya'nın ise konuyla ilgili resmi bir tepkisi henüz bildirilmedi.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri harekâtının 100. gününü aşan süreçte varılan kırılgan ateşkes, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi saldırılarının ardından sona erdi. İran'ın dondurulmuş 6 milyar dolarlık varlığının Katar tarafından serbest bırakılmasını öngören geçici anlaşma, karşılıklı saldırılarla rafa kalktı. ABD Başkanı Trump, Türkiye'deki NATO zirvesinde ateşkesin bittiğini ilan ederken, İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan saldırıları BM Şartı'nın ihlali olarak niteledi. Trump, NATO müttefiklerini İran harekâtına yeterli destek vermemekle eleştirerek ittifak içindeki görüş ayrılıklarını derinleştirdi. NATO Genel Sekreteri Rutte ise İran'ın ateşkesi ihlal ettiğini savunarak yeni ABD saldırılarını "kesinlikle gerekli" olarak değerlendirdi. İran, Rusya'nın dayanışmasına teşekkür ederken, eski dini lider Hamaney'in önceki ABD-İsrail saldırılarında öldürülmesi gerilimi tırmandıran unsurlar arasında yer aldı. Savaşın küresel ekonomiye etkisi ağır oldu: Enerji piyasaları yeniden şekillenirken, yenilenebilir enerjiye geçiş hızlandı ve Hürmüz Boğazı'na alternatif arayışları yoğunlaştı. ABD'ye maliyetinin 100 milyar doları aştığı tahmin edilen çatışma, uluslararası güvenlik ve ticaret yolları açısından kritik riskler barındırmaya devam ediyor.