Ukrayna ve ABD

Rusya güçleri, 2-4 Temmuz tarihlerinde Ukrayna'nın Dnipropetrovsk, Herson, Zaporijya ve Mikolayiv bölgelerine hava saldırıları, İHA ve füze taarruzları düzenledi. Saldırılarda sivil altyapı, konutlar, araçlar, bir maden tesisi ve benzin istasyonları hedef alındı; en az 11 kişi yaşamını yitirdi, onlarca kişi yaralandı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 9-11 Temmuz'daki NATO zirvesi öncesinde bu tür saldırıların yoğunlaşabileceği uyarısında bulunmuştu. Saldırılar, ittifakın Ukrayna'ya desteği artırmayı değerlendirdiği zirve öncesinde tırmanan gerilimi yansıtıyor. Rusya Savunma Bakanlığı ise aynı saatlerde Ukrayna'nın kendi topraklarına yüzlerce İHA ile saldırdığını, hava savunmasının 519 insansız aracı düşürdüğünü ve bir sanayi tesisinde yangın çıktığını duyurdu. Karşılıklı saldırılar, çatışmanın askeri boyutunun yanı sıra enerji ve lojistik altyapısına verdiği zararla ekonomik etkilerin de sürdüğünü gösteriyor.

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

27-28 Haziran gecesi Rusya, Ukrayna’nın başkenti Kiev başta olmak üzere birçok şehri balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla hedef aldı. Kiev’de en az dokuz sivil hayatını kaybetti, aralarında bir çocuğun da bulunduğu çok sayıda kişi yaralandı. Ukrayna hava savunma sistemleri çok sayıda füzeyi ve İHA’yı imha etse de enkaz parçaları yangınlara ve bir ilaç fabrikası da dahil olmak üzere maddi hasara yol açtı. Saldırı öncesinde Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy, Rusya’nın büyük çaplı bir saldırı hazırlığında olduğu uyarısında bulunmuştu. Eş zamanlı olarak Harkov ve çevresinde de sivil hedeflere yönelik saldırılar gerçekleşti: dronelar otomobillere, benzin istasyonlarına ve konutlara isabet etti; bir yolcu öldü, çok sayıda kişi yaralandı. Herson’da güdümlü bombalar beş kişiyi yaraladı ve merkez ilçede elektrik kesintisine neden oldu. Ayrıca Rus güçlerinin sınıra iki kilometre mesafedeki Kozaça Lopan yerleşimine sızdığı bildirildi. Rus resmi kaynakları (TASS) bu operasyonu askeri-endüstriyel tesisler, enerji altyapısı ve havaalanlarını hedef alan bir misilleme saldırısı olarak nitelendirdi. Geniş bir coğrafyaya yayılan eş güdümlü vurucu güç, çatışmanın şiddetinde belirgin bir tırmanışa ve sivil halk ile kritik altyapı üzerindeki tehdidin sürdüğüne işaret ediyor.

Ukrayna, ABD'nin sağladığı istihbarata dayanarak Rusya'nın 14 Haziran öncesinde Oreşnik orta menzilli balistik füze fırlatabileceği uyarısında bulundu. Ukrayna basınında çıkan haberlere göre, Kiev yönetimi Washington'dan gelen bilgiyi değerlendirerek olası bir saldırıya karşı hazırlıklı olunması gerektiğini bildirdi. Oreşnik füzesi, Rusya tarafından daha önce Ukrayna'da kullanılan ve yüksek hızı nedeniyle savunma sistemleri için zorlu bir tehdit oluşturan yeni bir silah olarak biliniyor. ABD'nin bu tür istihbaratı doğrudan Ukrayna ile paylaşması, iki ülke arasındaki askeri işbirliğinin derinliğini ve Batı'nın Rusya'nın askeri hamlelerine dair anlık bilgi akışını sürdürdüğünü gösteriyor. Önümüzdeki 24 saat içinde olası bir füze saldırısı ihtimali, Ukrayna'da hava savunma alarm seviyesini yükseltmiş durumda. Gelişme, savaşın seyrinde yeni bir tırmanışa işaret ederken, diplomatik temaslarda da yankı bulması bekleniyor.

Rusya ve Ukrayna arasında uzun menzilli saldırılar yoğunlaştı. Son 24 saatte taraflar karşılıklı hava saldırıları düzenledi; Rusya Savunma Bakanlığı 12 bölgede 660 Ukrayna İHA'sının vurulduğunu iddia ederken, Ukrayna Hava Kuvvetleri gece boyunca fırlatılan 189 Rus İHA'sından 177'sini düşürdüğünü açıkladı. Saldırılarda Ukrayna'da 13, Rus bölgelerinde 4 sivil hayatını kaybetti; Kırım ve Dubna uzay iletişim merkezi hedef alındı. Diplomasi cephesinde Moskova, Washington'un nesnel arabuluculuk rolünden uzaklaştığını öne sürdü. Kremlin, ABD'nin "Anchorage ruhunu" terk ettiğini savunurken, Dışişleri Bakanı Lavrov Amerikan arabuluculuğunun netleştirilmesini talep etti. Rus yetkililer Ukrayna'ya silah sevkiyatının bölgesel ve küresel riskler doğurduğu uyarısında bulundu; eski bir ABD kongre üyesi ise Washington'un vekalet savaşı yürüttüğünü iddia etti. Çin ise Moskova ve Kiev'i müzakerelere dönmeye çağırdı. Savaşın küresel etkileri derinleşiyor. Güneydoğu Asya silah ticaretinde Rusya'nın payı azalırken, ASEAN ülkeleri enerji altyapısına yönelik saldırıların risklerini değerlendiriyor. Malezya'nın Rusya ile enerji anlaşması belirsizlikle karşı karşıya; Avrupa'nın alümina ihracatındaki çelişkiler ve yabancı uyruklu savaşçı kayıpları dikkat çekiyor. Rusya içinde ise yetkililer savaşın sonuçlarını örtbas etme eğiliminde.

Kiev, gece saatlerinde düzenlenen füze ve insansız hava aracı saldırısıyla sarsıldı. Saldırıda 9 katlı bir apartman kısmen çöktü, enkaz altında mahsur kalan sakinler bulunuyor. Kent genelinde çok sayıda yangın çıktı. Bu saldırı, Ukrayna'nın Rus hedeflerine yönelik uzun menzilli saldırılarının hemen ardından gerçekleşti. Çatışmaların tırmanmasıyla birlikte toplam kayıp sayısının iki milyonu aştığı rapor ediliyor. Rusya ise ABD'nin askeri desteğinin sürmesi durumunda sonuçları olacağı uyarısını yineledi. Sivil yerleşimlere yönelik doğrudan saldırılar, savaşın giderek artan insani maliyetini ve uluslararası diplomasi üzerindeki baskıyı gözler önüne seriyor.

Ukrayna Genelkurmayı’nın verilerine göre Rus ordusunun günlük kaybı 1.190 ila 1.380 asker arasında seyrederken, toplam kayıp 1,37 milyonu aştı. Bağımsız araştırmacılar tarafından doğrulanan ölü sayısı 225 bini geçerken, BBC ve Mediazona en az 200 Rus askerinin 18 yaşında ya da daha genç olduğunu belgeledi. Cephedeki yoğun çatışmalar sürerken, Baltık ülkelerinde art arda yaşanan drone ihlalleri savaşın bölgeye sıçrama endişelerini körüklüyor. ABD Başkanı Donald Trump, Putin ve Zelensky ile ayrı ayrı yaptığı telefon görüşmelerinde savaşı sona erdirmek için “bir şeyler yapılabileceğini” söyledi. Fransa’daki G7 zirvesinde Avrupalı liderler, Trump’a Putin-Zelensky görüşmesine ev sahipliği yapması çağrısında bulundu. Zelensky ise tüm G7 ülkelerinin Rusya’yı yaptırımlar yoluyla müzakereye zorlama konusunda birleştiğini aktardı. İsviçre Cumhurbaşkanı ile Cenevre’de bir araya gelen Ukrayna lideri, hava savunma ihtiyaçları ve enerji iş birliğini ele aldı. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, Anchorage anlaşmalarının savaşı bitirme yolunda ilk adım olduğunu belirtirken, Avrupa’nın çözüm çabalarını baltaladığını öne sürdü. Putin ise sekiz yıldır savaşı durdurmaya çalıştıklarını iddia etti. Diplomatik trafik yoğunlaşsa da, sahada tırmanan kayıplar ve Baltık’taki gerilim, ateşkes ihtimaline gölge düşürüyor.

Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi kapsamında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile ayrı ayrı görüşeceğini duyurdu. Açıklama, Beyaz Saray Baş Basın Sözcü Yardımcısı Anna Kelly tarafından telekonferans yoluyla yapılan basın toplantısında geldi. Görüşmelerin, NATO müttefikleriyle yapılacak istişarelerin hemen ardından gerçekleşmesi planlanıyor. Bu temaslar, Rusya-Ukrayna savaşı ve Suriye'deki siyasi geçiş süreci gibi uluslararası gündemin en sıcak başlıklarında ABD'nin diplomatik angajmanını yansıtıyor. Ankara'da bir araya gelecek liderlerin, bölgesel istikrar ve güvenlik konularını masaya yatırması bekleniyor. Trump'ın Zelenskiy ile görüşmesi, ABD'nin Ukrayna'ya desteğinin seyri açısından önem taşırken, Suriye Cumhurbaşkanı Şara ile yapılacak ilk yüz yüze temas ise Şam yönetimiyle ilişkilerde yeni bir aşamaya işaret edebilir. Ziyaretin zamanlaması, NATO Zirvesi'nin hemen sonrasına denk gelerek ittifakın doğu kanadı ve Orta Doğu'daki meydan okumalara bütüncül bir yaklaşım sunma çabası olarak değerlendiriliyor.

Rusya'nın ilhak ettiği Kırım'da, Rusya yanlısı yetkililer Ukrayna'yı düzenlenen saldırılarda dört kişinin ölümüne neden olmakla suçladı. Saldırılarda en az on kişinin de yaralandığı bildirildi. Olayın kesin detayları bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı. Bu gelişme, 2014'ten beri Rusya kontrolündeki yarımadada nadir görülen ölümlü bir olay olarak kaydedildi. Kırım, Ukrayna ve uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından Ukrayna toprağı olarak tanınıyor. Rusya'nın suçlamaları, halihazırda gerilimli olan iki ülke arasındaki ilişkileri daha da gerebilir. Uluslararası hukuk çerçevesinde, Kırım'ın statüsü tartışmalılığını korurken, bu tür olaylar bölgedeki güvenlik risklerini artırmakta ve diplomatik çözüm çabalarını zorlaştırmaktadır. Tarafların karşılıklı iddiaları, bağımsız soruşturma eksikliği nedeniyle belirsizliğini koruyor.

Moskova’nın ASEAN ve Pekin ile son dönemde artan diplomatik temasları, Batılı ülkelerin umduğu ölçüde bir izolasyonun söz konusu olmadığını ortaya koyuyor. Rusya, Asya-Pasifik bölgesinde ekonomik ve siyasi bağlarını güçlendirerek Ukrayna savaşı nedeniyle maruz kaldığı uluslararası baskıya rağmen alternatif ortaklıklar geliştiriyor. Bu angajman, özellikle G7’nin uyguladığı yaptırımların etkisini sınırlama ve Rusya’nın küresel sistemden dışlanmadığı mesajını verme açısından sembolik bir önem taşıyor. Ancak Chatham House uzman yorumuna göre, Asya’daki diplomatik kazanımlar Ukrayna’daki askeri hedeflere ulaşılmasını sağlamayacak. Savaşın seyri, Rusya’nın cephede karşılaştığı direnç ve Batı’nın Kiev’e sağladığı istikrarlı askeri ve mali destekle belirleniyor. G7 liderlerinin Haziran 2026’da Ukrayna’ya desteklerini yineleyerek ekonomik baskıyı artırma sözü vermesi, Rusya açısından tablonun değişmediğine işaret ediyor. Bu bağlamda, Rusya’nın Asya diplomasisi, savaşın uzun vadeli diplomatik denkleminde bir nefes alma alanı yaratsa da, Ukrayna’daki temel çıkmazları çözmekten uzak. Moskova’nın Doğu’ya yönelişi, Batı ittifakının kararlılığını zayıflatmadığı gibi, savaşın sona erdirilmesine yönelik doğrudan bir diplomatik yol da sunmuyor.