Rusya ve ABD

Rusya güçleri, 2-4 Temmuz tarihlerinde Ukrayna'nın Dnipropetrovsk, Herson, Zaporijya ve Mikolayiv bölgelerine hava saldırıları, İHA ve füze taarruzları düzenledi. Saldırılarda sivil altyapı, konutlar, araçlar, bir maden tesisi ve benzin istasyonları hedef alındı; en az 11 kişi yaşamını yitirdi, onlarca kişi yaralandı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 9-11 Temmuz'daki NATO zirvesi öncesinde bu tür saldırıların yoğunlaşabileceği uyarısında bulunmuştu. Saldırılar, ittifakın Ukrayna'ya desteği artırmayı değerlendirdiği zirve öncesinde tırmanan gerilimi yansıtıyor. Rusya Savunma Bakanlığı ise aynı saatlerde Ukrayna'nın kendi topraklarına yüzlerce İHA ile saldırdığını, hava savunmasının 519 insansız aracı düşürdüğünü ve bir sanayi tesisinde yangın çıktığını duyurdu. Karşılıklı saldırılar, çatışmanın askeri boyutunun yanı sıra enerji ve lojistik altyapısına verdiği zararla ekonomik etkilerin de sürdüğünü gösteriyor.

İsrail ordusu, ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze Şeridi'nde hava saldırılarını sürdürdü. Nusayrat Mülteci Kampı ve Rimal Mahallesi'ne yönelik saldırılarda bir bebekle birlikte aynı aileden üç kişi dahil en az dört Filistinli hayatını kaybetti. Başbakan Binyamin Netanyahu, ordunun Gazze'de kontrol ettiği alanı yüzde 70'e çıkarma talimatı verdi. Uydu görüntüleri, İsrail'in bölgede 40 yeni askeri nokta oluşturduğunu ortaya koydu. Eş zamanlı olarak Lübnan'a yönelik hava saldırıları da yoğunlaştı. BM'nin verdiği bilgiye göre yalnızca hafta sonu 88 kişi hayatını kaybetti. Netanyahu, Beyrut'un Dahiye bölgesine saldırı emri verirken, İsrail ordusu güneydeki Nebatiye dahil birçok beldeye tahliye tehdidinde bulundu. ABD arabuluculuğunda yapılan ateşkes girişimi sonuçsuz kaldı; İsrail'in saldırıları devam etti. İsrail ordusu, İran'dan İsrail'e doğru yeni bir füze dalgası başlatıldığını açıkladı. Hava savunma sistemlerinin devreye girdiği bildirildi. Taraflar arasındaki tansiyon yükselirken, diplomatik çabaların sonuç vermediği görülüyor.

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

Rusya-Ukrayna savaşı, Avrupa güvenliğine ilişkin stratejik özerklik tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Ankara'daki NATO Zirvesi öncesinde, asıl gündemin Avrupa'nın ittifaktan bağımsızlaşması değil, NATO içinde daha güçlü ve sorumluluk üstlenen bir Avrupa sütunu oluşturmak olduğu belirtiliyor. Zirvede, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarının artırılması ve askeri yeteneklerinin NATO'nun kolektif savunma yapısıyla nasıl bütünleştirileceği ele alınacak. Bu yaklaşım, Avrupa'nın kendi savunmasına daha fazla katkı sunarken transatlantik bağları korumayı hedefliyor. Tartışmalar, NATO'nun gelecekteki rolü ve caydırıcılık kapasitesi açısından kritik görülüyor. Avrupa sütununun güçlendirilmesi, ittifakın doğu kanadındaki güvenlik kaygılarını hafifletirken, ABD'nin Avrupa güvenliğine yönelik taahhütlerinin sürdürülebilirliğine de katkıda bulunabilir.

Ukraynalı yetkililer, Çernobil Yasak Bölgesi'nde bulunan kullanılmış nükleer yakıt depolama tesisine bir Rus insansız hava aracının çarptığını duyurdu. Olayın ardından radyasyon seviyelerinin normal sınırlar içinde kaldığı bildirildi. Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, saldırıyı kritik altyapıyı hedef alan kasıtlı ve pervasız bir eylem olarak nitelendirirken, Kiev yönetimi Moskova'yı nükleer güvenliği tehlikeye atmakla suçladı. Bu gelişme, Rusya'nın savaş boyunca nükleer riskleri artıran eylemlerine bir yenisini ekliyor ve uluslararası toplumda nükleer felaket endişelerini yeniden gündeme getiriyor.

Rusya ve Ukrayna arasında uzun menzilli saldırılar yoğunlaştı. Son 24 saatte taraflar karşılıklı hava saldırıları düzenledi; Rusya Savunma Bakanlığı 12 bölgede 660 Ukrayna İHA'sının vurulduğunu iddia ederken, Ukrayna Hava Kuvvetleri gece boyunca fırlatılan 189 Rus İHA'sından 177'sini düşürdüğünü açıkladı. Saldırılarda Ukrayna'da 13, Rus bölgelerinde 4 sivil hayatını kaybetti; Kırım ve Dubna uzay iletişim merkezi hedef alındı. Diplomasi cephesinde Moskova, Washington'un nesnel arabuluculuk rolünden uzaklaştığını öne sürdü. Kremlin, ABD'nin "Anchorage ruhunu" terk ettiğini savunurken, Dışişleri Bakanı Lavrov Amerikan arabuluculuğunun netleştirilmesini talep etti. Rus yetkililer Ukrayna'ya silah sevkiyatının bölgesel ve küresel riskler doğurduğu uyarısında bulundu; eski bir ABD kongre üyesi ise Washington'un vekalet savaşı yürüttüğünü iddia etti. Çin ise Moskova ve Kiev'i müzakerelere dönmeye çağırdı. Savaşın küresel etkileri derinleşiyor. Güneydoğu Asya silah ticaretinde Rusya'nın payı azalırken, ASEAN ülkeleri enerji altyapısına yönelik saldırıların risklerini değerlendiriyor. Malezya'nın Rusya ile enerji anlaşması belirsizlikle karşı karşıya; Avrupa'nın alümina ihracatındaki çelişkiler ve yabancı uyruklu savaşçı kayıpları dikkat çekiyor. Rusya içinde ise yetkililer savaşın sonuçlarını örtbas etme eğiliminde.

Avrupa ülkeleri, NATO'nun geleceğine dair artan belirsizlikler ve Rusya'dan algılanan tehdit karşısında, Soğuk Savaş'tan bu yana görülmemiş ölçekte bir savunma yatırımına yöneliyor. Donald Trump'ın ittifaka bağlılığına ilişkin şüpheler, kıtayı yeni bir savunma dönemine girmeye iten temel etkenler arasında yer alıyor. Bu süreç, Avrupa'nın askeri kapasitesini artırma ve stratejik özerklik arayışını yansıtıyor. Karar, özellikle ABD'nin güvenlik garantilerine bağımlılığı azaltma ve Avrupa'nın kendi savunma yükünü daha fazla üstlenmesi gerektiği yönündeki uzun süredir dile getirilen çağrıları somut hale getiriyor. Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı ve Doğu Avrupa'daki askeri varlığı, silahlanma planlarının aciliyetini artıran unsurlar olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, bu hamlenin transatlantik ilişkilerde yeni bir döneme işaret ettiğini ve Avrupa'nın savunma sanayisinde daha entegre bir yapılanmaya gidebileceğini belirtiyor. Gelişmeler, NATO'nun caydırıcılığını koruma çabalarıyla paralel olarak, kıtanın güvenlik mimarisinde uzun vadeli bir dönüşümün habercisi olarak değerlendiriliyor.

Ukrayna Genelkurmayı’nın verilerine göre Rus ordusunun günlük kaybı 1.190 ila 1.380 asker arasında seyrederken, toplam kayıp 1,37 milyonu aştı. Bağımsız araştırmacılar tarafından doğrulanan ölü sayısı 225 bini geçerken, BBC ve Mediazona en az 200 Rus askerinin 18 yaşında ya da daha genç olduğunu belgeledi. Cephedeki yoğun çatışmalar sürerken, Baltık ülkelerinde art arda yaşanan drone ihlalleri savaşın bölgeye sıçrama endişelerini körüklüyor. ABD Başkanı Donald Trump, Putin ve Zelensky ile ayrı ayrı yaptığı telefon görüşmelerinde savaşı sona erdirmek için “bir şeyler yapılabileceğini” söyledi. Fransa’daki G7 zirvesinde Avrupalı liderler, Trump’a Putin-Zelensky görüşmesine ev sahipliği yapması çağrısında bulundu. Zelensky ise tüm G7 ülkelerinin Rusya’yı yaptırımlar yoluyla müzakereye zorlama konusunda birleştiğini aktardı. İsviçre Cumhurbaşkanı ile Cenevre’de bir araya gelen Ukrayna lideri, hava savunma ihtiyaçları ve enerji iş birliğini ele aldı. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, Anchorage anlaşmalarının savaşı bitirme yolunda ilk adım olduğunu belirtirken, Avrupa’nın çözüm çabalarını baltaladığını öne sürdü. Putin ise sekiz yıldır savaşı durdurmaya çalıştıklarını iddia etti. Diplomatik trafik yoğunlaşsa da, sahada tırmanan kayıplar ve Baltık’taki gerilim, ateşkes ihtimaline gölge düşürüyor.

Ağustos 2025'te gerçekleşen Trump-Putin Alaska zirvesi, Rus diplomasisi ve propagandasının sözlüğüne 'Anchorage ruhu' kavramını kazandırdı. Kremlin, bu görüşmede Ukrayna'da barışa yönelik bazı mutabakatların sağlandığını ve bu mutabakatların cephedeki gelişmelerle diplomatik süreci doğrudan şekillendirdiğini iddia etti. Rus yetkililer, bir yıl boyunca bu anlatıyı sürdürerek uluslararası kamuoyuna ilerleme izlenimi vermeye çalıştı. Ancak sahada devam eden çatışmalar ve somut diplomatik sonuçların alınamaması, 'Anchorage ruhu' söyleminin içi boş olduğunu ortaya koydu. ABD tarafından zirvenin ardından resmî bir barış planı teyit edilmezken, Ukrayna'daki savaşın seyri Rusya'nın iddialarıyla çelişti. Bu durum, Kremlin'in yarattığı mitin kademeli olarak çökmesine yol açtı. Rusya'nın 'Anchorage ruhu'nu yaşatma çabası, Moskova'nın Batı ile müzakere masasında psikolojik üstünlük kurma ve kendi savaş hedeflerini meşrulaştırma arayışının bir parçası olarak değerlendirildi. Ancak sonuçsuz kalan bu söylem, taraflar arasındaki güven bunalımını derinleştirirken, barışa dair beklentilerin de sönümlenmesine neden oldu.

NATO'nun 34. zirvesi Salı günü Ankara'da başlıyor. İttifak ve dayandığı transatlantik ilişki, tarihinde benzeri görülmemiş bir amaç kriziyle karşı karşıya. Avrupalı ve Amerikalı Atlantikçilerin karşılıklı suçlamalarının aksine, sorunların Başkan Trump'ın siyasi yükselişiyle başlamadığı değerlendiriliyor. Zirvenin coşkudan uzak havası, ittifakın geleceğine dair belirsizlikleri yansıtıyor. Uzmanlar, transatlantik bağların temelden sorgulandığı bir dönemde, Ankara'daki toplantının NATO'nun rolünü yeniden tanımlamak için kritik bir fırsat sunduğunu ancak derin görüş ayrılıklarının çözümü zorlaştırdığını belirtiyor.