Rusya — Diplomatik Gelişmeler

Ukrayna basınına göre Rusya, Ukrayna'nın en büyük özel enerji şirketi DTEK'e ait bir termik santrale geniş çaplı saldırı düzenledi. Saldırı sonucunda tesiste ciddi hasar oluştu ve santral devre dışı kaldı. DTEK'in üretim kapasitesindeki bu kayıp, ülkenin enerji arzını doğrudan etkiledi. Olayın gerçekleştiği tarih ve saat ile saldırının diğer ayrıntıları hakkında henüz resmî bir açıklama yapılmadı.

Birleşik Krallık Ulusal Siber Güvenlik Merkezi (NCSC) ve müttefik ülkeler, Rus devleti bağlantılı siber aktörlerin kötü yapılandırılmış yönlendiricileri istismar ederek küresel çapta kritik sektörleri hedef aldığını açıklayan bir danışma belgesi yayımladı. Uyarı, Rus istihbarat servislerinin bu açıklıkları kullanarak ağlara sızma, veri toplama ve istihbarat faaliyetleri yürüttüğüne dikkat çekiyor. Uzmanlar, özellikle enerji, ulaşım, sağlık ve iletişim gibi kritik altyapıların risk altında olduğunu vurguluyor. Danışmada, kurumlara yönlendirici ayarlarını denetlemeleri, güncellemeleri yapmaları ve çok faktörlü kimlik doğrulama gibi temel güvenlik önlemlerini acilen devreye almaları tavsiye ediliyor. Bu uyarı, Rusya'nın siber casusluk kapasitesinin süregelen bir tehdit olduğunu ve devlet destekli saldırıların günlük teknolojik zafiyetlerden nasıl yararlandığını bir kez daha ortaya koyuyor.

Rusya Savunma Bakanlığı ve devlet haber ajansı TASS'ın bildirdiğine göre, son 24 saat içinde Rus birlikleri Dnepropetrovsk bölgesinde Dobropasovo, Harkov bölgesinde Novovasilevka ve Donetsk bölgesinde Tikhonovka yerleşimlerini ele geçirdi. Aynı kaynaklar, yılbaşından bu yana Harkov bölgesinde 20'den fazla yerleşimin kontrol altına alındığını ve 60 kilometrekareden fazla alanın kazanıldığını duyurdu. Rusya'nın doğu cephesindeki taarruzları kapsamında Aleksandrograd yerleşiminin kuzeyinde de önemli bir savunma bölgesinin kontrolünün sağlandığı belirtildi. Çatışmalarda Ukrayna ordusunun günlük kayıplarının 1.300'ü aştığı iddia edildi. Buna karşın BBC, Ukrayna'nın Rus ikmal konvoylarını hedef almak için yapay zeka destekli insansız hava araçları kullandığını ve işgal altındaki topraklarda mühimmat, yakıt ve gıda taşıyan kamyonlara yönelik saldırıları video analizleriyle doğruladığını bildirdi. Haber, özellikle ikmal hatlarını hedef alan bu taktiğin savaşın seyrine etki etme potansiyeline işaret ediyor. Rusya'nın resmi açıklamaları, bölgedeki askeri ilerlemelere odaklanırken, Ukrayna'nın teknolojik karşılık verme kapasitesi çatışmanın iki yönlü dinamiklerini ortaya koyuyor.

Ukrayna Genelkurmayı’nın verilerine göre Rus ordusunun günlük kaybı 1.190 ila 1.380 asker arasında seyrederken, toplam kayıp 1,37 milyonu aştı. Bağımsız araştırmacılar tarafından doğrulanan ölü sayısı 225 bini geçerken, BBC ve Mediazona en az 200 Rus askerinin 18 yaşında ya da daha genç olduğunu belgeledi. Cephedeki yoğun çatışmalar sürerken, Baltık ülkelerinde art arda yaşanan drone ihlalleri savaşın bölgeye sıçrama endişelerini körüklüyor. ABD Başkanı Donald Trump, Putin ve Zelensky ile ayrı ayrı yaptığı telefon görüşmelerinde savaşı sona erdirmek için “bir şeyler yapılabileceğini” söyledi. Fransa’daki G7 zirvesinde Avrupalı liderler, Trump’a Putin-Zelensky görüşmesine ev sahipliği yapması çağrısında bulundu. Zelensky ise tüm G7 ülkelerinin Rusya’yı yaptırımlar yoluyla müzakereye zorlama konusunda birleştiğini aktardı. İsviçre Cumhurbaşkanı ile Cenevre’de bir araya gelen Ukrayna lideri, hava savunma ihtiyaçları ve enerji iş birliğini ele aldı. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, Anchorage anlaşmalarının savaşı bitirme yolunda ilk adım olduğunu belirtirken, Avrupa’nın çözüm çabalarını baltaladığını öne sürdü. Putin ise sekiz yıldır savaşı durdurmaya çalıştıklarını iddia etti. Diplomatik trafik yoğunlaşsa da, sahada tırmanan kayıplar ve Baltık’taki gerilim, ateşkes ihtimaline gölge düşürüyor.

Rusya Soruşturma Komitesi Başkanı Alexander Bastrykin, 2022'den bu yana 16.800'den fazla paralı askerin Ukrayna ordusuna katıldığını açıkladı. Bastrykin, bu kişilerin birçoğunun öldüğünü, bazılarının ise sözleşmelerini feshederek Ukrayna'dan ayrıldığını belirtti. Açıklama, Rus devlet haber ajansı TASS tarafından duyuruldu. Rus yetkililer, çatışmanın başından beri Ukrayna'da yabancı savaşçıların varlığını sıklıkla gündeme getiriyor. Bu tür sayısal veriler, Moskova'nın Ukrayna'yı uluslararası hukuka aykırı biçimde paralı asker kullanmakla suçladığı anlatıyı desteklemek için kullanılıyor. Ukrayna ise yabancı savaşçıları, ülkenin savunmasına destek veren gönüllü birlikler olarak tanımlıyor.

Ukrayna’ya ait insansız hava araçları Rusya’nın birden fazla bölgesinde hedeflere yönelik saldırı düzenledi. Volgograd bölgesinde bir kişi hayatını kaybederken, Saratov’da bir rafineri vuruldu, Yaroslavl’da ise endüstriyel yakıt depolama tesisleri drone enkazının isabet etmesi sonucu hasar gördü. Rus devlet ajansı TASS’ın ilk bildirimlerine göre, mahkeme binasına isabet eden bir drone olayında can kaybı yaşanmadı. Saldırılar, Ukrayna’nın savaşın seyrinde Rusya içlerindeki hedeflere yönelik vuruşlarını yoğunlaştırdığı bir dönemde gerçekleşti. Al Jazeera’nın haberine göre Saratov rafinerisi gibi kritik altyapı tesislerinin hedef alınması, çatışmanın ekonomik boyutunu öne çıkarıyor. Rus yetkililer, droneların büyük kısmının hava savunma sistemlerince etkisiz hale getirildiğini, ancak enkaz parçalarının sivil altyapıda hasara yol açtığını belirtti. Olaylar, taraflar arasındaki askeri gerilimin tırmandığını ve sivil bölgelerin de çatışmadan doğrudan etkilenmeye başladığını gösteriyor. Uluslararası toplum, sivil kayıplar ve altyapı hasarına ilişkin endişelerini sürdürürken, her iki taraf da karşılıklı suçlamalarda bulunuyor. Özellikle enerji tesislerinin vurulması, küresel enerji piyasaları ve bölgesel istikrar açısından yakından izleniyor.

PepsiCo, Rusya'nın Ukrayna'yı tam kapsamlı işgalinin ardından Mart 2022'de Rusya'daki üretim ve satış faaliyetlerini askıya alacağını duyurdu. Kyiv Independent'ın haberine göre şirket, geçen yıl Rus devletine 237 milyon dolar gelir vergisi ödedi. Bu ödeme, PepsiCo'nun Rusya pazarından tamamen çekilmediğini ve ülkede vergilendirilebilir gelir elde etmeye devam ettiğini gösteriyor. Dünyanın en büyük yiyecek ve içecek üreticilerinden biri olan şirketin, açıkladığı askıya alma kararı ile fiili vergi yükümlülüğü arasındaki fark, uluslararası şirketlerin Rusya'daki operasyonlarını sonlandırma sürecinin karmaşıklığını ortaya koyuyor.

Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi Başkanı Dmitry Trenin, Rusya ile Batı arasındaki çatışmanın ana merkezlerinin bugün Avrupa'da olduğunu söyledi. Bu çerçevede Avrupa Birliği'nin Avrasya güvenliğindeki rolü hakkında konuşmak için henüz erken olduğunu belirtti. Trenin'in açıklaması TASS tarafından aktarıldı. Değerlendirme, AB'nin Rusya ile yaşadığı gerilim ve Avrupa'daki mevcut çatışma dinamikleri bağlamında, Birliğin daha geniş Avrasya güvenlik mimarisinde oynayabileceği rolün sınırlılığına işaret ediyor. Trenin'in sözleri, Rusya'nın Avrupa merkezli güvenlik sorunlarına ilişkin bakışını yansıtıyor ve AB'nin bu alandaki etkinliğinin ancak Rusya ile çatışmanın çözülmesinden sonra tartışılabileceğini ortaya koyuyor.

Rusya'nın başkenti Moskova ve çevresi, gece boyunca yaklaşık 600 insansız hava aracının kullanıldığı bir saldırıyla hedef alındı. Moskova Belediye Başkanı, saldırıda üç kişinin yaralandığını açıkladı. Aynı saatlerde Rus güçleri Ukrayna'nın başkenti Kiev'e füze saldırısı düzenledi; Kiev Belediye Başkanı Vitali Klitschko, en az iki ilçede yangın çıktığını bildirdi. Bu gelişme, Ukrayna'nın Rusya topraklarına yönelik uzun menzilli saldırılarını artırdığı bir dönemde yaşandı.

Rusya, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanının Zaporijya Nükleer Santrali'ne yapmayı planladığı ziyareti Ukrayna'nın engellediğini öne sürdü. Anadolu Ajansı'nın haberine göre ziyaret, IAEA uzmanlarının Avrupa'nın en büyük nükleer santrali olan tesisteki planlı rotasyonuyla bağlantılı olarak düzenlenmişti. Rusya'nın suçlamasına ilişkin ayrıntı verilmedi; Ukrayna tarafından konuya dair herhangi bir açıklama haberde yer almadı. Santraldeki IAEA varlığı, nükleer güvenliğin izlenmesi açısından kritik önem taşıyor ve uzman rotasyonları tesisin güvenliği için rutin ancak hassas bir prosedür olarak görülüyor.

Ukrayna'da bir birlik, Rus askerlerinin son anlarını gösteren drone videolarını yayımlıyor. Videoları hazırlayanlar, ahlaki kaygıları reddederek bu görüntülerin savaşa katılanları bekleyen ölümü gösterdiğini savunuyor. The Guardian'ın haberine göre, söz konusu "kovalama derlemeleri" son bir buçuk yıldır paylaşılıyor. Görüntüler birçok gözlemci tarafından insanlık dışı ve saldırgan bulunurken, birçok Ukraynalı için Vladimir Putin'in işgaline katılan Rus askerlerinin karşılaşacağı akıbeti hatırlatan sert bir uyarı ve etkili bir propaganda aracı olarak değerlendiriliyor. Bu durum, savaşın medya ve propaganda boyutundaki ahlaki tartışmaları yeniden gündeme getiriyor. Videoların yaygınlaşması, çatışmanın psikolojik ve bilgi savaşı cephesinde de yoğunlaştığını gösteriyor.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Myanmar Cumhurbaşkanı Min Aung Hlaing ile Moskova'daki Kremlin'de bir araya geldi. Resmî ziyaret için Rusya'ya gelen Min Aung Hlaing'i karşılayan Putin, görüşmenin başında taziyelerini iletti. Kremlin'in açıklamasına göre iki lider, Moskova'da resmî görüşme gerçekleştirdi. Görüşmenin ana gündem maddeleri hakkında ayrıntı verilmedi. Ziyaret, Moskova ile Myanmar yönetimi arasındaki diplomatik temasların devam ettiğini ortaya koyuyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskyy, ülkedeki haftalık protestoların ardından ordu komutanını görevden aldı. Bu değişiklik, 2022’deki tam ölçekli işgalden bu yana en büyük siyasi krizlerden birine işaret ederken, Zelenskyy aynı günlerde Rusya’nın 48 saat içinde büyük bir füze ve insansız hava aracı saldırısı başlatacağı uyarısında bulundu. Ayrıca Moskova’nın sonbaharda geniş çaplı seferberlik hazırlığında olduğunu ve Rus kayıplarının asker alımını aştığını açıkladı. Rusya, belirtilen süre içinde Ukrayna genelinde yoğun saldırılar düzenledi; 70’ten fazla füze ve 280 İHA fırlatıldı. Başkent Kiev dahil birçok bölgede en az 14 sivil hayatını kaybetti, aralarında çocukların da bulunduğu çok sayıda yaralı var. Rusya Savunma Bakanlığı, saldırıların askerî havaalanları, savunma sanayi tesisleri ve lojistik merkezleri hedef aldığını, ayrıca Karadeniz’de Ukrayna’nın askerî yük taşıyan gemilerine yönelik ayrı bir operasyon yapıldığını duyurdu. Ukrayna ise Rusya topraklarına insansız hava aracı taarruzlarıyla karşılık verdi: Ryazan petrol rafinerisi ile online perakende devi Wildberries’e ait depolara saldırılar düzenlendi. Diplomatik cephede Zelenskyy, ABD Başkanı Donald Trump ile Beyaz Saray’da görüşerek Patriot füzelerinin ortak üretimini ele aldı; Polonya Başbakanı Tusk’a da planlanan büyük saldırı hakkında bilgi verdi. Rusya ise İngiltere’yi Ukrayna’ya Gripen savaş uçakları vermesi halinde sonuçları konusunda uyardı ve sözcüleri aracılığıyla Batı’nın Ukrayna’yı bir ‘koçbaşı’ olarak kullandığını öne sürdü.

Rusya'nın insansız hava aracı (İHA) kapasitesini artırmaya yönelik yeni hamlesi, uydu görüntülerine yansıdı ve NATO çevrelerinde tedirginlik yarattı. Görüntüler, Rusya'nın yaklaşık 1000 kilometre menzile sahip yeni nesil İHA'lar geliştirdiğine işaret ediyor. Bu durum, mevcut savaşın sınırlarının ötesine uzanabilecek bir tehdit olarak değerlendiriliyor. Özellikle Avrupa ülkeleri, söz konusu İHA'ların menzilinin kıtanın büyük bölümünü kapsaması nedeniyle gelişmeyi yakından izliyor. NATO'nun dikkati yeniden Rusya'nın insansız sistemlerdeki ilerlemesine çevrilmiş durumda. Yeni nesil İHA'ların dikkat çeken özellikleri, kaygıyı daha da artırıyor.

Karadeniz ve Azak Denizi'nde limanlara, tahıl terminallerine ve ticari gemilere yönelik saldırıların son dönemde artması, Rusya ve Ukrayna'nın tahıl ihracatını olumsuz etkiledi. Dünya gazetesinin haberine göre, bu saldırılar bölgedeki tahıl sevkiyatını sekteye uğratırken küresel gıda arzına ilişkin kaygıları yeniden gündeme taşıdı. Karadeniz havzası, dünya tahıl ticaretinin kritik güzergâhlarından biri olup özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası alternatif rotalarla da olsa küresel gıda güvenliği açısından hayati rol oynuyor. Tahıl terminalleri ve gemilere yönelik saldırılar, sevkiyat kapasitesini düşürürken navlun maliyetlerini artırabilir ve ithalatçı ülkelerde gıda fiyatlarında dalgalanmalara yol açabilir. Jeopolitik tansiyonun yüksek olduğu bölgede, askeri eylemlerin ticari deniz trafiğini hedef alması, Karadeniz Tahıl Girişimi'nin askıya alınmasıyla zaten kırılganlaşan gıda tedarik zincirlerine yeni bir darbe vuruyor. Uzmanlar, saldırıların sürmesi halinde küresel arz güvenliğinin daha da risk altına girebileceğini belirtiyor.