Rusya ve Ukrayna

Temmuz ayı ortasında Rus güçleri, Ukrayna’nın başkenti Kiev’e bir dizi balistik ve seyir füzesi saldırısı düzenledi. Saldırılarda Holosiyivski, Darnitski gibi farklı semtlerde depo ve araçlar alev aldı; belediye başkanı Vitali Kliçko’nun açıklamalarına göre en az 11 kişi hayatını kaybetti, 46 kişi yaralandı. Gece boyunca süren hava alarmları, başkentte kısa süre içinde ikinci büyük saldırı dalgasına işaret etti. Ukrayna hava savunma sistemleri bazı füzeleri düşürmeyi başarsa da sivil kayıpların önüne geçilemedi. Eş zamanlı olarak Ukrayna, Azak Denizi’nde Rus ikmal hatlarını hedef alan insansız hava aracı operasyonlarını genişletti. Ukrayna ordusu, 10-11 Temmuz gecesi 21 tanker ve çok sayıda kuru yük gemisini vurduğunu, sonraki günlerde de saldırıları sürdürdüğünü bildirdi. Özellikle akaryakıt sıkıntısı çeken Rus kuvvetlerine yakıt taşıyan ‘gölge filo’ gemileri hedef alınarak Kırım’a giden deniz yolları kesintiye uğratılmaya çalışılıyor. Bu saldırılar, Ukrayna’nın kara ve demiryollarının ardından deniz bağlantılarını da baskı altına alma stratejisinin bir parçası. Karşılıklı vuruşların tırmandığı dönemde, Kiev ve Moskova arasında diplomatik temasların olmadığı, buna karşın Ukrayna’nın Batılı müttefikleriyle işbirliklerinin derinleştiği görülüyor. AB ile imzalanan insansız hava aracı anlaşması ve NATO zirvesinde Zelenski-Trump görüşmesi bu bağlamda öne çıkıyor. Ayrıca Kiev, Rus ordusunun 2022’den bu yana yüzlerce Ukraynalı savaş esirini infaz ettiğini iddia ederek hukuki süreç başlattı. Cephe hattındaki karşılıklı yıpratıcı saldırılar ve sivil kayıplar, dört yılı aşkın süredir devam eden savaşın şiddetini ve çözümün uzağında olduğunu ortaya koyuyor.

İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın girişimiyle 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdı. Karar, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonları nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla yargılandığı bir dönemde alındı. Türkiye, bu adımın tarihî gerçeklerle bağdaşmadığını ve İsrail'in kendi suçlarını örtbas etme çabası olduğunu savundu. Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in Filistin halkına yönelik sistematik zulmünü vurgulayarak kararı siyasi ve geçersiz saydı. Azerbaycan da İsrail'in bu kararını 'ciddi endişe verici' bularak kınadı ve tarihî olguların çarpıtıldığını belirtti. Bakü, bölgesel bölünmeleri derinleştirdiği gerekçesiyle kararın yeniden gözden geçirilmesini istedi. İsrail ile müttefik olmasına rağmen en yakın partneri Türkiye olan Azerbaycan'ın bu çıkışı, iki ülke ilişkilerinde gerilime yol açabileceğinin sinyalini verdi. Karar, diplomatik çevrelerde İsrail'in Türkiye'ye yönelik bir hamlesi olarak da değerlendiriliyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskyy, ülkedeki haftalık protestoların ardından ordu komutanını görevden aldı. Bu değişiklik, 2022’deki tam ölçekli işgalden bu yana en büyük siyasi krizlerden birine işaret ederken, Zelenskyy aynı günlerde Rusya’nın 48 saat içinde büyük bir füze ve insansız hava aracı saldırısı başlatacağı uyarısında bulundu. Ayrıca Moskova’nın sonbaharda geniş çaplı seferberlik hazırlığında olduğunu ve Rus kayıplarının asker alımını aştığını açıkladı. Rusya, belirtilen süre içinde Ukrayna genelinde yoğun saldırılar düzenledi; 70’ten fazla füze ve 280 İHA fırlatıldı. Başkent Kiev dahil birçok bölgede en az 14 sivil hayatını kaybetti, aralarında çocukların da bulunduğu çok sayıda yaralı var. Rusya Savunma Bakanlığı, saldırıların askerî havaalanları, savunma sanayi tesisleri ve lojistik merkezleri hedef aldığını, ayrıca Karadeniz’de Ukrayna’nın askerî yük taşıyan gemilerine yönelik ayrı bir operasyon yapıldığını duyurdu. Ukrayna ise Rusya topraklarına insansız hava aracı taarruzlarıyla karşılık verdi: Ryazan petrol rafinerisi ile online perakende devi Wildberries’e ait depolara saldırılar düzenlendi. Diplomatik cephede Zelenskyy, ABD Başkanı Donald Trump ile Beyaz Saray’da görüşerek Patriot füzelerinin ortak üretimini ele aldı; Polonya Başbakanı Tusk’a da planlanan büyük saldırı hakkında bilgi verdi. Rusya ise İngiltere’yi Ukrayna’ya Gripen savaş uçakları vermesi halinde sonuçları konusunda uyardı ve sözcüleri aracılığıyla Batı’nın Ukrayna’yı bir ‘koçbaşı’ olarak kullandığını öne sürdü.

Rusya Savunma Bakanlığı ve devlet haber ajansı TASS'ın bildirdiğine göre, son 24 saat içinde Rus birlikleri Dnepropetrovsk bölgesinde Dobropasovo, Harkov bölgesinde Novovasilevka ve Donetsk bölgesinde Tikhonovka yerleşimlerini ele geçirdi. Aynı kaynaklar, yılbaşından bu yana Harkov bölgesinde 20'den fazla yerleşimin kontrol altına alındığını ve 60 kilometrekareden fazla alanın kazanıldığını duyurdu. Rusya'nın doğu cephesindeki taarruzları kapsamında Aleksandrograd yerleşiminin kuzeyinde de önemli bir savunma bölgesinin kontrolünün sağlandığı belirtildi. Çatışmalarda Ukrayna ordusunun günlük kayıplarının 1.300'ü aştığı iddia edildi. Buna karşın BBC, Ukrayna'nın Rus ikmal konvoylarını hedef almak için yapay zeka destekli insansız hava araçları kullandığını ve işgal altındaki topraklarda mühimmat, yakıt ve gıda taşıyan kamyonlara yönelik saldırıları video analizleriyle doğruladığını bildirdi. Haber, özellikle ikmal hatlarını hedef alan bu taktiğin savaşın seyrine etki etme potansiyeline işaret ediyor. Rusya'nın resmi açıklamaları, bölgedeki askeri ilerlemelere odaklanırken, Ukrayna'nın teknolojik karşılık verme kapasitesi çatışmanın iki yönlü dinamiklerini ortaya koyuyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılmaya çalışılan anlaşmanın taslağını İsrail dahil müttefiklere iletti. Nihai metnin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngördüğü, ancak nükleer meseleleri erteleyen geçici bir çerçeve olabileceği belirtiliyor. İsrail basını, Tel Aviv yönetiminin bu olasılıktan rahatsız olduğunu aktardı. İran ise ABD güçlerini Hürmüzgan bölgesinde son 48 saatte ateşkesi ihlal etmekle suçladı ve Trump'ın Umman'ı 'havaya uçurma' tehdidini kınadı. ABD istihbaratına göre İran, altı haftalık ateşkes sırasında insansız hava aracı üretiminin bir bölümüne yeniden başladı ve ordusunu beklenenden hızlı toparladı. Moskova, ikinci gece üst üste geniş çaplı insansız hava aracı saldırısına hedef oldu. Rus yetkililer, başkente yönelik 620 İHA'nın tespit edildiğini, 20'den fazlasının engellendiğini ve havalimanlarında kısıtlamalar uygulandığını bildirdi. Aynı süreçte Rus güçleri Jitomir'de polis binasını vurdu; can kaybına ilişkin bilgiler netleşmedi. Trump, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile bu yıl, muhtemelen Kasım'da Çin'in Şıncın kentindeki APEC Zirvesi sırasında yüz yüze görüşmeyi planladığını açıkladı ve Pyongyang'ın 57 'çok güçlü' nükleer silahı olduğunu söyledi. Güney Kore Savunma Bakanı ise Kuzey'in 80 ila 120 savaş başlığına sahip olabileceğini tahmin ederek Trump'ın rakamının çok üzerinde bir değerlendirme paylaştı. Kim'in kız kardeşi, Zelenskiy'in Kuzey Kore'nin Rusya'ya ek asker gönderdiği iddiasını yalanladı.

Ukrayna Genelkurmayı’nın verilerine göre Rus ordusunun günlük kaybı 1.190 ila 1.380 asker arasında seyrederken, toplam kayıp 1,37 milyonu aştı. Bağımsız araştırmacılar tarafından doğrulanan ölü sayısı 225 bini geçerken, BBC ve Mediazona en az 200 Rus askerinin 18 yaşında ya da daha genç olduğunu belgeledi. Cephedeki yoğun çatışmalar sürerken, Baltık ülkelerinde art arda yaşanan drone ihlalleri savaşın bölgeye sıçrama endişelerini körüklüyor. ABD Başkanı Donald Trump, Putin ve Zelensky ile ayrı ayrı yaptığı telefon görüşmelerinde savaşı sona erdirmek için “bir şeyler yapılabileceğini” söyledi. Fransa’daki G7 zirvesinde Avrupalı liderler, Trump’a Putin-Zelensky görüşmesine ev sahipliği yapması çağrısında bulundu. Zelensky ise tüm G7 ülkelerinin Rusya’yı yaptırımlar yoluyla müzakereye zorlama konusunda birleştiğini aktardı. İsviçre Cumhurbaşkanı ile Cenevre’de bir araya gelen Ukrayna lideri, hava savunma ihtiyaçları ve enerji iş birliğini ele aldı. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, Anchorage anlaşmalarının savaşı bitirme yolunda ilk adım olduğunu belirtirken, Avrupa’nın çözüm çabalarını baltaladığını öne sürdü. Putin ise sekiz yıldır savaşı durdurmaya çalıştıklarını iddia etti. Diplomatik trafik yoğunlaşsa da, sahada tırmanan kayıplar ve Baltık’taki gerilim, ateşkes ihtimaline gölge düşürüyor.

Birleşik Krallık Ulusal Siber Güvenlik Merkezi (NCSC) ve müttefik ülkeler, Rus devleti bağlantılı siber aktörlerin kötü yapılandırılmış yönlendiricileri istismar ederek küresel çapta kritik sektörleri hedef aldığını açıklayan bir danışma belgesi yayımladı. Uyarı, Rus istihbarat servislerinin bu açıklıkları kullanarak ağlara sızma, veri toplama ve istihbarat faaliyetleri yürüttüğüne dikkat çekiyor. Uzmanlar, özellikle enerji, ulaşım, sağlık ve iletişim gibi kritik altyapıların risk altında olduğunu vurguluyor. Danışmada, kurumlara yönlendirici ayarlarını denetlemeleri, güncellemeleri yapmaları ve çok faktörlü kimlik doğrulama gibi temel güvenlik önlemlerini acilen devreye almaları tavsiye ediliyor. Bu uyarı, Rusya'nın siber casusluk kapasitesinin süregelen bir tehdit olduğunu ve devlet destekli saldırıların günlük teknolojik zafiyetlerden nasıl yararlandığını bir kez daha ortaya koyuyor.

Ukrayna, savaşın seyrini değiştiren yeni drone taktikleriyle Rusya’nın lojistik hatlarını felç etti. Askerî kaynaklar, insansız hava araçlarının tedarik yollarını hedef alarak Rus birliklerinin ikmalini ciddi biçimde aksattığını bildiriyor. Cephe gerisinde yürütülen bu operasyonlar, Kiev yönetiminin savunmanın ötesine geçerek derin vuruş kapasitesine odaklandığını gösteriyor. Aynı dönemde Rusya, Ukrayna genelinde füze ve drone saldırılarını yoğunlaştırdı. Resmî açıklamalara göre, Dnipro’da dokuz, başkent Kiev’de beş kişi hayatını kaybetti; saldırı son ayların en büyük sivil kaybına yol açtı. İki tarafın da insansız teknolojilere ağırlık vermesi, çatışmanın hava savaşı boyutunu derinleştirirken diplomatik çözüm umutlarını daha da zayıflatıyor.

Ukraynalı yetkililer, Çernobil Yasak Bölgesi'nde bulunan kullanılmış nükleer yakıt depolama tesisine bir Rus insansız hava aracının çarptığını duyurdu. Olayın ardından radyasyon seviyelerinin normal sınırlar içinde kaldığı bildirildi. Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, saldırıyı kritik altyapıyı hedef alan kasıtlı ve pervasız bir eylem olarak nitelendirirken, Kiev yönetimi Moskova'yı nükleer güvenliği tehlikeye atmakla suçladı. Bu gelişme, Rusya'nın savaş boyunca nükleer riskleri artıran eylemlerine bir yenisini ekliyor ve uluslararası toplumda nükleer felaket endişelerini yeniden gündeme getiriyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Avrupa Birliği (AB) ülkelerine ait gemileri hedef alacaklarını açıkladı. Lavrov, Rusya Devlet Televizyon ve Radyo Kurumuna verdiği röportajda, AB'nin Rus ticari gemilerini denetleme kararını değerlendirdi. Lavrov, Brüksel'in Rusya'nın küresel pazarlarda gelir elde etme imkanlarını sınırlandırmaya çalıştığını belirtti. AB'nin denetim kararı sonrası yapılan bu uyarı, taraflar arasındaki deniz ticareti ve güvenlik gerilimini yansıtıyor.