Fas ve ABD

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, dün Edirne'de Selimiye Camii'nde yaptığı konuşmada 'Terörsüz Türkiye' hedefine ulaşmak için tempoyu artıracaklarını açıkladı. Aynı gün Ankara Havalimanı ve bağlantı yollarının açılışında ise 2026 yılını 'her alanda zirveler yılı' olarak tanımlayarak, kimsenin ülkenin motivasyonunu bozmasına izin verilmeyeceğini belirtti. Kabine Toplantısı sonrası yaptığı açıklamada, NATO zirvesi hazırlıkları ve bölgesel gelişmelerin ele alındığını, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sayesinde kurumların uyum içinde çalıştığını ve Türkiye'nin İran ile Körfez bölgesini etkileyen çatışma gibi krizleri başarıyla yönettiğini ifade etti. Erdoğan'ın farklı platformlarda verdiği mesajlar, 2026'ya yönelik kapsamlı bir hazırlık dönemine işaret ediyor. Terörle mücadelede yeni bir ivme vaadi ve ekonomik altyapı yatırımlarının vurgulanması, hükümetin güvenlik ve kalkınma politikalarını eş zamanlı yürütme niyetini gösteriyor. Bölgesel kriz yönetimi açıklamaları ise Ankara'nın dış politikada proaktif duruşunu koruyacağının sinyali olarak okunabilir.

ABD ve İran arasında nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören geçici bir anlaşmaya varılması yönünde yoğun diplomasi sürdürülüyor. Başkan Trump büyük ölçüde taviz kopardıklarını iddia ederken, İran tarafı henüz nihai mutabakat olmadığını belirtiyor. Başkan Yardımcısı Vance yalnızca “birkaç pürüz” kaldığını söyledi. Ancak sahada ateşkes ihlalleri devam ediyor; taraflar son 48 saatte Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı suçlamalarda bulundu. İsrail medyasına göre Tel Aviv yönetimi, anlaşmanın kapsamından duyduğu rahatsızlığı Washington’a iletti. Haaretz ve Kanal 12’nin haberlerinde, İran’ın nükleer programına ilişkin temel meseleleri ileri bir tarihe erteleyecek “sınırlı geçici anlaşma”nın İsrail’in stratejik hedefleriyle uyuşmadığı vurgulanıyor. İsrail’in özellikle İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri üzerindeki etkisinin sınırlandırılmamasından endişe ettiği belirtiliyor. Bu arada ABD istihbaratına dayandırılan uydu görüntüleri, İran’ın ağır bombardımana rağmen yer altı füze altyapısını ve insansız hava aracı üretimini beklenenden hızlı restore ettiğini ortaya koyuyor. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil tüm cepheleri kapsaması gerektiğini söyleyerek ateşkesin genişletilmesi talebini yineledi. Öte yandan ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma planlarını hızlandırması ve Körfez’deki gizli hava saldırılarına dair haberler, bölgesel denklemdeki karmaşık ittifak yapısını gözler önüne seriyor.

ABD ile İran arasında ateşkesi uzatma ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma yönünde bir anlayışa varıldığı duyurulurken, İsrail ordusu Lübnan’ın güneyinde insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılarda 4 kişiyi öldürdü. Saldırılar, Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı hedef aldı. ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer anlaşma sağlanamaması halinde saldırıları yeniden başlatmakla tehdit ederken, anlaşmanın bölge genelinde şiddeti azaltması bekleniyordu. BM, mutabakat duyurusunun ardından Lübnan’daki çatışmalarda düşüş gözlemlediğini açıklasa da İsrail’in ateşkes sürecine rağmen sürdürdüğü operasyonlar dikkat çekti. Avrupa Birliği, Lübnan’ın da ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgulayarak Lübnan ordusuna 100 milyon avroluk yardım paketini onayladı. İsrail’in saldırıları, ABD-İran mutabakatının kâğıt üzerinde kalabileceğine dair kaygıları artırırken, İran Devrim Muhafızları’nın “eller tetikte” açıklaması gerilimin sürebileceğini gösteriyor. Uzmanlar, ateşkesin kalıcı olması için tüm tarafların sahada itidal göstermesi gerektiğini belirtiyor.

Amerika Birleşik Devletleri, Çarşamba günü Kudüs'te yeni bir büyükelçilik yerleşkesi inşa etmek üzere bir anlaşma imzaladı. İsrail, bu adımı iki ülke arasındaki 'sarsılmaz ittifakın' bir yansıması olarak değerlendirdi. ABD Başkanı Donald Trump, ilk döneminde Aralık 2017'de Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanımış ve Tel Aviv'deki diplomatik misyonun taşınması talimatını vermişti. Mevcut hizmetler birden fazla geçici mekâna yayılmış durumdaydı; yeni yerleşke ile kalıcı bir yapıya kavuşulacak. Anlaşma, ABD'nin Kudüs'teki diplomatik varlığını kurumsallaştırma yönündeki somut bir adım olarak öne çıkıyor. Trump yönetiminin kararı, uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından tartışmalı bulunmuş ve İsrail-Filistin gerilimlerini artırmıştı. Birçok ülke, Kudüs'ün nihai statüsünün müzakerelerle belirlenmesi gerektiği görüşünü korurken, ABD'nin bu hamlesi İsrail'in başkent iddiasına verilen en üst düzey destek olarak yorumlanıyor. Yeni büyükelçilik kompleksinin inşası, iki ülke ilişkilerindeki stratejik yakınlaşmanın sembolik ve pratik bir ifadesi. Proje, ABD'nin bölgedeki diplomatik duruşunu pekiştirirken, Filistin yönetimi ve Arap dünyasında tepkiyle karşılanması bekleniyor. Anlaşmanın zamanlaması ve kapsamı, Ortadoğu'daki mevcut dengeler açısından dikkatle izlenecek.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), birden fazla kişi ve kuruluşu Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesine ekledi. Yaptırım kapsamına alınan isimler arasında Hizbullah lideri Hasan Nasrallah, Filistinli gruplardan Nayif Havatma ve Ahmad Jabril, Kolombiyalı uyuşturucu baronları Gilberto Jose Rodriguez Orejuela ile Miguel Angel Rodriguez Orejuela ve Mısır İslami Cihad üyeleri yer alıyor. Ayrıca Abu Sayyaf Grubu, Silahlı İslami Grup ve Aum Shinrikyo gibi örgütler de listeye dahil edildi. Listeye eklenen şahısların büyük bölümü, Küresel Terörist olarak Belirlenmiş (SDGT) programı kapsamında işleme tabi tutulurken, Rodriguez Orejuela kardeşler Narkotik Kaçakçılığı Yaptırım Programı (SDNT) altında hedef alındı. Bu hamleyle, söz konusu kişi ve grupların ABD tabanlı varlıkları dondurulacak ve Amerikalı bireyler ya da kurumlarla her türlü işlem yapmaları yasaklanacak. Söz konusu toplu yaptırım kararı, Washington’ın küresel terör finansmanı ağlarını ve ulusötesi uyuşturucu ticaretinin para akışını kesintiye uğratma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. OFAC’ın bu geniş çaplı listeleme işlemi, ABD’nin Ortadoğu, Güney Asya, Latin Amerika ve Uzak Doğu’daki muhtelif tehdit unsurlarına karşı yaptırım enstrümanını aynı anda kullanma kararlılığını yansıtıyor.

Cumartesi günü Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, İran'a ait insansız hava araçlarının sabah saatlerinde ülkeyi hedef aldığını duyurdu ve bunu egemenliğe ve uluslararası hukuka 'açık bir ihlal' olarak nitelendirdi. Bahreyn, Tahran'ın sorumlu tutulması için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne çağrıda bulundu. Aynı saatlerde Washington, İran'daki askeri tesislere yönelik yeni saldırılar düzenlendiğini doğruladı. Bu eş zamanlı gelişmeler, Basra Körfezi'nde tırmanan gerilimi ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığını teyit ediyor. Bahreyn'in uluslararası topluma başvurması diplomatik çözüm arayışına işaret ederken, ABD'nin hava operasyonları askeri karşılığın sürdüğünü gösteriyor. Olay, Körfez ülkeleri ile İran arasındaki güvenlik krizlerinin derinleştiği bir dönemde kaydedildi. Bölgedeki istikrarsızlık enerji piyasaları ve küresel ticaret yolları üzerinde yeni riskler oluşturabilir.

ABD Başkanı Donald Trump, Axios Show programında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve İran hakkında çarpıcı ifadeler kullandı. Trump, İran'a yönelik savaşın ardından gücünün sınırı olmadığını fark ettiğini söylerken, yakında yayımlanacak bir kitaba atıfla kendisini tarihteki en güçlü liderler arasında konumlandıran bir güç anlayışı geliştirdiği belirtildi. 'Ben olmasam yok olurlardı' sözleriyle Netanyahu'yu işaret eden Trump, ABD-İsrail ilişkilerindeki kişisel boyutu öne çıkardı. Bu ifadeler, iki lider arasındaki gerilimin yanı sıra Trump'ın başkanlık yetkilerine dair giderek iddialılaşan yorumlarını gün yüzüne çıkarıyor ve Orta Doğu'da diplomatik dengelerin liderler arası dinamiklerle şekillenebileceğine işaret ediyor.

Lübnan Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre 2 Mart'tan bu yana İsrail saldırılarında ölü sayısı 3,111'e yaralı sayısı 9,397'ye ulaştı. Hizbullah ile varılan ateşkes anlaşmasına rağmen bombardıman güney bölgeleri, doğu vilayetleri ve başkent Beyrut'u hedef almaya devam ediyor. Son saldırılarda kadın ve çocuklar dahil siviller hayatını kaybederken, bir milyondan fazla kişi yerinden edildi. Lübnan ordusuna ait bir aracın da İsrail insansız hava aracıyla vurulması sonucu iki asker yaralandı. Gazze'de 7 Ekim 2023'ten beri süren saldırılarda Filistin Sağlık Bakanlığı ölü sayısını 72,938, yaralı sayısını 172,919 olarak açıkladı. 11 Ekim'de ilan edilen ateşkesten sonra dahi 932 kişi yaşamını yitirdi. Deyr el-Balah'ta evleri hedef alınan bir aile tamamen yok oldu; anne, baba ve altı aylık bebekleri uykuda öldürüldü. Mayıs ayı Gazze'de bu yılın en ölümcül dönemi olarak kayıtlara geçti. Diplomatik temaslarda ise Lübnan ve İsrail heyetleri Washington'da askeri görüşmeler gerçekleştirdi. ABD'de 2027 savunma tasarısı, iki ülkenin silah endüstrilerini entegre edecek bir maddeyi içeriyor. Sahadaki sivil kayıplar artarken, ateşkesin kırılganlığı uluslararası kamuoyunun dikkatini bölgeye çekiyor.

ABD merkezli The New York Times muhabirlerinin yazdığı bir kitapta, eski Başkan Donald Trump'ın Gazze ateşkes planını açıklamadan önce İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya telefonda 'senden bıktılar' dediği iddia edildi. İsrail'in Yedioth Ahronot gazetesinin aktardığına göre, 'Rejim Değişikliği: Donald Trump'ın Emperyal Başkanlığının Perde Arkası' isimli kitapta, iki lider arasındaki gerilimli konuşmanın ayrıntılarına yer verildi. Sızıntı, ABD'nin ateşkes için diplomatik baskıyı artırdığı bir dönemde Trump-Netanyahu hattındaki gerginliği ortaya koyuyor. Kitaptaki iddia, Washington'un müttefiki İsrail'e yönelik sabrının tükendiğine işaret ederken, uluslararası toplumun Netanyahu hükümetine yönelik eleştirilerini yansıtıyor. Bu ifade, Trump yönetiminin Orta Doğu politikasının perde arkasına ışık tutması açısından önemli. Aynı zamanda, iki ülke arasındaki stratejik ilişkinin göründüğünden daha karmaşık olabileceğini ve liderler düzeyinde kişisel sürtüşmelerin diplomatik kararları etkileyebileceğini gösteriyor.