Lübnan ve ABD

ABD ve İran arasında nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören geçici bir anlaşmaya varılması yönünde yoğun diplomasi sürdürülüyor. Başkan Trump büyük ölçüde taviz kopardıklarını iddia ederken, İran tarafı henüz nihai mutabakat olmadığını belirtiyor. Başkan Yardımcısı Vance yalnızca “birkaç pürüz” kaldığını söyledi. Ancak sahada ateşkes ihlalleri devam ediyor; taraflar son 48 saatte Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı suçlamalarda bulundu. İsrail medyasına göre Tel Aviv yönetimi, anlaşmanın kapsamından duyduğu rahatsızlığı Washington’a iletti. Haaretz ve Kanal 12’nin haberlerinde, İran’ın nükleer programına ilişkin temel meseleleri ileri bir tarihe erteleyecek “sınırlı geçici anlaşma”nın İsrail’in stratejik hedefleriyle uyuşmadığı vurgulanıyor. İsrail’in özellikle İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri üzerindeki etkisinin sınırlandırılmamasından endişe ettiği belirtiliyor. Bu arada ABD istihbaratına dayandırılan uydu görüntüleri, İran’ın ağır bombardımana rağmen yer altı füze altyapısını ve insansız hava aracı üretimini beklenenden hızlı restore ettiğini ortaya koyuyor. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil tüm cepheleri kapsaması gerektiğini söyleyerek ateşkesin genişletilmesi talebini yineledi. Öte yandan ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma planlarını hızlandırması ve Körfez’deki gizli hava saldırılarına dair haberler, bölgesel denklemdeki karmaşık ittifak yapısını gözler önüne seriyor.

ABD ile İran arasında ateşkesi uzatma ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma yönünde bir anlayışa varıldığı duyurulurken, İsrail ordusu Lübnan’ın güneyinde insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılarda 4 kişiyi öldürdü. Saldırılar, Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı hedef aldı. ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer anlaşma sağlanamaması halinde saldırıları yeniden başlatmakla tehdit ederken, anlaşmanın bölge genelinde şiddeti azaltması bekleniyordu. BM, mutabakat duyurusunun ardından Lübnan’daki çatışmalarda düşüş gözlemlediğini açıklasa da İsrail’in ateşkes sürecine rağmen sürdürdüğü operasyonlar dikkat çekti. Avrupa Birliği, Lübnan’ın da ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgulayarak Lübnan ordusuna 100 milyon avroluk yardım paketini onayladı. İsrail’in saldırıları, ABD-İran mutabakatının kâğıt üzerinde kalabileceğine dair kaygıları artırırken, İran Devrim Muhafızları’nın “eller tetikte” açıklaması gerilimin sürebileceğini gösteriyor. Uzmanlar, ateşkesin kalıcı olması için tüm tarafların sahada itidal göstermesi gerektiğini belirtiyor.

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, İsrail ile varılan ABD destekli çerçeve anlaşmanın ardından Washington'a ülkesine desteğini sürdürme çağrısı yaptı. Cumartesi günü Beyrut'tan yapılan açıklamada Aoun, ABD'den Lübnan'ın kurumlarının, ordusunun ve halkının yanında 'durmasını' istedi. Anlaşma, İsrail-Hizbullah savaşını kalıcı biçimde sona erdirmeyi hedeflese de ateşkes eşitsiz şekilde uygulanıyor. İsrail'in güneyde sürdürdüğü saldırılar, varılan mutabakatın kırılganlığını ortaya koyuyor. Aoun'un çağrısı, savaş yorgunu Lübnan'ın yeniden inşa ve güvenlik tesisinde uluslararası desteğe bağımlı olduğunu gösteriyor. ABD'nin kalıcı angajmanı, anlaşmanın işlerliği ve kırılgan devlet kurumlarının desteklenmesi açısından hassas önem taşıyor.

Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli, partililere hitaben yaptığı konuşmada, mevcut uluslararası düzenin artık yalnızca açık hamlelerle değil, kapalı kapılar ardında kurgulanan derin senaryolarla şekillendiğini belirtti. Bahçeli, bu ortamı 'çetin ve muhataralı bir beka satrancı' olarak nitelendirdi. Bahçeli'nin sözleri, küresel güç mücadelesinin çok boyutlu ve öngörülemez bir hal aldığına yönelik bir tespiti içeriyor. Lider, hamlelerin sadece masanın üstünde görünen taşlarla yapılmadığını vurgulayarak, uluslararası ilişkilerde perde arkası diplomasisinin ve gizli ittifakların belirleyici rolüne dikkat çekti. Bölgede istikrarın sağlanması adına okyanus ötesi meclisler ile kadim coğrafyalar arasında filizlenen uzlaşı arayışlarına değinen Bahçeli, bu temasların bölgesel dengeler açısından kritik bir dönemece işaret ettiğini ima etti. Açıklama, Ankara'nın değişen küresel dinamikleri yakından izlediğini ve çok kutuplu düzenin getirdiği risklere karşı hazırlıklı olma gereğini ortaya koyuyor.

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, İsrail ile imzalanan ve ABD destekli çerçeve anlaşmasını savundu. Aoun, müzakereleri 'diplomatik bir savaş' olarak nitelendirip ihanet olmadığını vurgulayarak, Lübnan topraklarından 'tek bir karış bile' ödün verilmeyeceğini söyledi. Açıklamalar, Suriye Dışişleri Bakanı'nın Beyrut'ta herhangi bir askeri harekâtta bulunmayacaklarını duyurduğu sırada geldi. Bu, bölgesel gerilimlerin ortasında Suriye'nin Lübnan'ın başkentine yönelik askeri müdahale endişelerini gidermeye yönelik bir adım olarak değerlendirildi. ABD arabuluculuğunda yürütülen İsrail-Lübnan müzakereleri bölgedeki sınır ve egemenlik meselelerine odaklanıyor. Aoun'un çıkışı, ülke içindeki eleştirilere rağmen sürecin diplomatik yöntemlerle sürdürüleceğini ve ulusal egemenliğin korunacağını vurguluyor. Suriye'nin Beyrut konusundaki tutumu da istikrar arayışına katkı sağlıyor.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), birden fazla kişi ve kuruluşu Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesine ekledi. Yaptırım kapsamına alınan isimler arasında Hizbullah lideri Hasan Nasrallah, Filistinli gruplardan Nayif Havatma ve Ahmad Jabril, Kolombiyalı uyuşturucu baronları Gilberto Jose Rodriguez Orejuela ile Miguel Angel Rodriguez Orejuela ve Mısır İslami Cihad üyeleri yer alıyor. Ayrıca Abu Sayyaf Grubu, Silahlı İslami Grup ve Aum Shinrikyo gibi örgütler de listeye dahil edildi. Listeye eklenen şahısların büyük bölümü, Küresel Terörist olarak Belirlenmiş (SDGT) programı kapsamında işleme tabi tutulurken, Rodriguez Orejuela kardeşler Narkotik Kaçakçılığı Yaptırım Programı (SDNT) altında hedef alındı. Bu hamleyle, söz konusu kişi ve grupların ABD tabanlı varlıkları dondurulacak ve Amerikalı bireyler ya da kurumlarla her türlü işlem yapmaları yasaklanacak. Söz konusu toplu yaptırım kararı, Washington’ın küresel terör finansmanı ağlarını ve ulusötesi uyuşturucu ticaretinin para akışını kesintiye uğratma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. OFAC’ın bu geniş çaplı listeleme işlemi, ABD’nin Ortadoğu, Güney Asya, Latin Amerika ve Uzak Doğu’daki muhtelif tehdit unsurlarına karşı yaptırım enstrümanını aynı anda kullanma kararlılığını yansıtıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın serbest bırakılacak dondurulmuş varlıklarını yalnızca ABD ürünleri satın almak için kullanabileceğini öne sürdü. İranlı yetkililer bu iddiayı reddederken, iki ülke arasında olası bir ateşkes anlaşmasına yönelik belirsizlik arttı. Hürmüz Boğazı'nda bir kargo gemisine düzenlenen saldırı sonrası Uluslararası Denizcilik Örgütü, bölgede mahsur kalan 11 bin denizcinin kurtarma çalışmalarını durdurdu. Saldırının sorumlusu netleşmezken, boğazdaki deniz trafiğinin güvenliği uluslararası ticaret açısından ciddi endişe yaratıyor. Bu gelişmeler, Hizbullah'ın İsrail'e yönelik açıklamalarıyla birleşerek Lübnan sınırındaki tansiyonu canlı tutuyor ve bölgedeki geniş çaplı bir ateşkes ihtimalini zayıflatıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerden ateşkes süresince 60 gün boyunca ücret alınmayacağını duyurdu. Bu sürenin ardından kalıcı bir anlaşmaya varılması durumunda ücret uygulamasından tamamen vazgeçileceği, aksi takdirde geçmiş ve gelecekteki güvenlik harcamalarını karşılamak üzere ücretlendirmeye yalnızca ABD'nin başvurabileceği belirtildi. Açıklama, İran Devrim Muhafızları'nın 'Hürmüz'e yaklaşmayın' uyarısıyla eş zamanlı geldi. Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir geçiş noktası. Trump yönetiminin bu hamlesi, İran'la yürütülen müzakereler çerçevesinde bir pazarlık unsuru ya da bölgedeki ABD askeri varlığının maliyetini karşılama girişimi olarak yorumlanabilir. İran'ın boğazda seyrüsefer serbestisini tehdit etmesi ve ABD'nin ücret sinyali, taraflar arasındaki gerilimin ekonomik ve askeri boyutlarını öne çıkarıyor. Gelişme, diplomasi trafiğinin yoğunlaştığı bir dönemde, Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinin masadaki başlıklardan biri olduğunu gösteriyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun akıbetine ilişkin nihai kararını vermek üzere ulusal güvenlik ekibiyle Beyaz Saray Durum Odası'nda bir araya geldi. Trump, uranyumun ABD'ye teslim edilmesini ya da uluslararası denetimde imha edilmesini talep ederken, İran'ın nükleer silah geliştirmeyeceğini taahhüt etmesi, Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine açılması ve bölgedeki mayınların temizlenmesi gibi koşulları sıraladı. İran liderinden gelen 'uranyumun ülkede kalması' yönündeki direktif ve Meclis Başkanı Galibaf'ın sert ifadeleri, müzakere sürecinde belirleyici oluyor. Rusya arabuluculuk önerirken, Kazakistan uranyuma ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu bildirdi. İsrail Başbakanı Netanyahu'nun Trump'ı daha sert bir tutuma yönlendirme çabalarının şimdilik etkili olamadığı belirtiliyor. Türkiye Dışişleri Bakanı Fidan ise tarafların anlaşmaya yakın olduğu değerlendirmesinde bulundu. Uzmanlar, uranyum sorununun çözümünün bölgesel istikrar ve nükleer silahlanmanın önlenmesi bakımından hayati önem taşıdığına işaret ediyor.

Bloomberg'in üst düzey yetkililere dayandırdığı haberde, ABD ve İran arasında bir mutabakat zaptının 14 Haziran Pazar günü Cenevre'de imzalanabileceği öne sürüldü. Yetkililer, belgenin nihai bir anlaşmadan ziyade taraflar arasındaki mutabakatı kayda geçireceğini belirtti. G7 liderlerinin 15-17 Haziran'da Fransa'da bir araya gelecek olması, diplomatik zamanlamanın dikkat çekici bir arka planı olarak sunuldu. Haberde, İran tarafının henüz resmî bir açıklama yapmadığına işaret ediliyor. Mutabakatın ayrıntıları netleşmemiş olsa da, uzun süredir gergin seyreden Washington-Tahran hattında yumuşama beklentisi yarattı. Diplomatik kaynaklar, bu adımın bölgesel gerilimlerin düşürülmesi ve nükleer programa ilişkin müzakerelerin canlandırılması için bir zemin oluşturabileceğini değerlendiriyor. Gelişme, özellikle Avrupa başkentlerinin yoğun diplomasi yürüttüğü bir dönemde geldi. G7 zirvesi öncesinde atılacak böyle bir imza, küresel aktörlerin İran meselesindeki tutumlarını da etkileyebilir. Ancak tarafların henüz doğrulama yapmaması, sürecin kırılganlığını koruyor.