İran ve ABD

Louisiana'dan görev süresi dolan Cumhuriyetçi Senatör Bill Cassidy, Pazar günü Donald Trump'ın kızamık-kabakulak-kızamıkçık (MMR) aşısının güvenliği konusundaki iddialarını 'çılgınca, aptalca' olarak nitelendirdi. Tıp doktoru olan Cassidy, 2025 başında aşı karşıtı aktivist Robert F. Kennedy Jr'ı sağlık bakanı olarak onaylamıştı. Cassidy'nin bu çıkışı, Cumhuriyetçi Parti içinde aşı politikaları ve Trump'ın söylemleri üzerindeki görüş ayrılığını ortaya koyuyor. Senatör daha önce Kennedy'ye destek vermiş olsa da, şimdi Trump'ın aşı güvenliğine yönelik ifadelerine açıkça karşı çıkıyor. MMR aşısı, çocukluk çağı aşı programlarının temel parçalarından biri olarak biliniyor. Cassidy'nin tıp geçmişiyle yaptığı bu değerlendirme, halk sağlığı uzmanlarının aşı güvenliği konusundaki bilimsel uzlaşısına dikkat çekiyor.

İran, Şubat ayında ABD ve İsrail'in düzenlediği hava saldırılarında ölen eski dini lider Ayetullah Ali Hamaney için haftalık resmi yas ve cenaze törenlerine başladı. Savaşın ilk gününde gerçekleşen saldırının ardından çatışmaların yoğunluğu nedeniyle ertelenen cenaze merasimi, kırılgan bir ateşkes ve Doha'da sürdürülen dolaylı müzakerelerin gölgesinde düzenleniyor. Hamaney'in naaşı Cuma günü Tahran'daki Büyük Musalla'ya getirildi ve ziyarete açıldı; resmi törenin hafta sonu boyunca Tahran, Kum, Meşhed ve Irak'ı kapsayacak şekilde devam etmesi planlanıyor. İranlı yetkililer, törenlere 15 milyona yakın kişinin katılmasını beklerken, Pakistan, Irak, Ermenistan ve Tacikistan gibi ülkelerden resmi heyetler de başkente ulaştı. Musalla'daki güvenlik önlemleri üst seviyede tutulurken, kalabalıklar arasında "Amerika'ya ölüm" ve "İsrail'e ölüm" sloganları duyuluyor. Rejim için bu törenler, savaşın ardından ayakta kaldığını ve devrimci coşkunun hâlâ güçlü olduğunu göstermesi açısından kritik bir sınav niteliğinde. Hamaney'in uzun süredir ertelenen cenazesi, İran'ın iç kamuoyunu konsolide etme ve dışarıya karşı direnç sergileme çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. ABD ile varılan ön anlaşma ve ateşkes ortamında gerçekleşen merasim, Tahran'ın hem diplomatik süreci hem de iç meşruiyetini eş zamanlı yönetme girişimini yansıtıyor. Törenlerin özellikle Irak'ı da içine alan çok merkezli yapısı, İran'ın bölgesel etki alanına yönelik sembolik bir hatırlatma olarak görülebilir.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılmaya çalışılan anlaşmanın taslağını İsrail dahil müttefiklere iletti. Nihai metnin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngördüğü, ancak nükleer meseleleri erteleyen geçici bir çerçeve olabileceği belirtiliyor. İsrail basını, Tel Aviv yönetiminin bu olasılıktan rahatsız olduğunu aktardı. İran ise ABD güçlerini Hürmüzgan bölgesinde son 48 saatte ateşkesi ihlal etmekle suçladı ve Trump'ın Umman'ı 'havaya uçurma' tehdidini kınadı. ABD istihbaratına göre İran, altı haftalık ateşkes sırasında insansız hava aracı üretiminin bir bölümüne yeniden başladı ve ordusunu beklenenden hızlı toparladı. Moskova, ikinci gece üst üste geniş çaplı insansız hava aracı saldırısına hedef oldu. Rus yetkililer, başkente yönelik 620 İHA'nın tespit edildiğini, 20'den fazlasının engellendiğini ve havalimanlarında kısıtlamalar uygulandığını bildirdi. Aynı süreçte Rus güçleri Jitomir'de polis binasını vurdu; can kaybına ilişkin bilgiler netleşmedi. Trump, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile bu yıl, muhtemelen Kasım'da Çin'in Şıncın kentindeki APEC Zirvesi sırasında yüz yüze görüşmeyi planladığını açıkladı ve Pyongyang'ın 57 'çok güçlü' nükleer silahı olduğunu söyledi. Güney Kore Savunma Bakanı ise Kuzey'in 80 ila 120 savaş başlığına sahip olabileceğini tahmin ederek Trump'ın rakamının çok üzerinde bir değerlendirme paylaştı. Kim'in kız kardeşi, Zelenskiy'in Kuzey Kore'nin Rusya'ya ek asker gönderdiği iddiasını yalanladı.

İsrail ordusu, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkes mutabakatına ve mevcut ateşkese rağmen, Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı insansız hava aracıyla vurdu. Saldırıda dört kişi hayatını kaybetti. ABD Başkanı Donald Trump, İran'la bir ateşkes anlaşmasına varıldığını ve Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın sona erdiğini açıklamış, Tahran ise teklifi incelediğini bildirmişti. Buna karşın İsrail, Lübnan'ın güneyindeki 29 belde için tahliye uyarıları yaparak Beyrut'un Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenledi. AB, Lübnan'ın ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgularken BM çatışmalarda düşüş gözlendiğini belirtti. Saldırı, ABD-İran hattında ilerleyen diplomatik sürecin sahadaki kırılganlığını ortaya koyuyor. İsrail'in operasyonlarına devam etmesi, varılan mutabakatın kapsayıcılığına yönelik soru işaretlerini artırırken, Lübnan'da sivil kayıplar ve altyapı hasarı derinleşiyor. Uluslararası aktörler, kalıcı bir ateşkes için Lübnan'ın da sürece dahil edilmesi çağrısında bulunuyor.

Milliyet yazarı Aslıhan Altay Karataş'ın haberine göre, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan AK Parti iktidarı boyunca Filistin davasını sahiplenerek İsrail'e yönelik eleştirilerini sürdürdü. Erdoğan'ın 2009 Davos'ta dönemin İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres'e yönelik 'One Minute' çıkışı Ortadoğu'daki popülaritesini artırdı. İsrail'in 7 Ekim 2023'te başlattığı Gazze saldırılarına da dünyada en sert tepki gösteren liderler arasında yer aldı. Haber, İsrail'de Erdoğan'ın bu duruşuna ilişkin bir 'kompleks' oluştuğunu öne sürüyor. Bölgedeki diplomatik ve siyasi dengeler açısından Erdoğan'ın Filistin konusundaki tutumu, Türkiye-İsrail ilişkilerinde gerilim unsuru olmaya devam ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’la devam eden nükleer müzakerelerin Tahran için “son şans” olduğunu söyledi. Trump, “İran’ın başını kesmeden önce ona son bir şans daha vermek istiyorum. Umarım aklıselim davranırlar.” ifadelerini kullandı. Görüşmelerin öncelikli maddesinin Hürmüz Boğazı’nın tamamen ticari geçişe açılması olduğunu belirtti. Trump’ın bu çıkışı, iki ülke arasındaki uzun süredir devam eden gerilimin diplomatik bir fırsat penceresiyle sınandığını gösteriyor. İran’ın nükleer programı ve bölgesel nüfuzuna ilişkin endişeler sürerken, Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji trafiğindeki kritik rolü sebebiyle bu maddenin öne çıkması, müzakerelerin ekonomik boyutunu da vurguluyor. Açıklama, Trump yönetiminin askeri seçenekleri dışlamadığı ancak öncelikle zorlayıcı diplomasiyi tercih ettiği mesajını veriyor. İran’ın bu “son şans” çağrısına nasıl yanıt vereceği, bölgedeki güvenlik dengeleri ve petrol piyasaları açısından belirleyici olacak.

İran, mart ayında Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail ile yaşanan savaş sırasında uçakları düşürülen üç hava kuvvetleri pilotunun Katar'da alıkonulduğunu açıkladı. İran, Uluslararası Kızılhaç Komitesi'nden (ICRC) pilotların serbest bırakılması için devreye girmesini talep etti. İran'ın iddiasına göre pilotlar, savaş sırasında uçaklarının düşürülmesinin ardından Katar'da gözaltında tutuluyor. İran, ICRC'ye yaptığı başvuruyla pilotların durumunun uluslararası insancıl hukuk çerçevesinde ele alınmasını istiyor. Konuya ilişkin Katar'dan henüz resmi bir açıklama yapılmadı. İran'ın ICRC'ye başvurusu, konuyu uluslararası insani yardım mekanizması üzerinden gündeme taşıdı.

Orta Doğu'da barış umutları zayıflarken ABD Başkanı Donald Trump, Pazartesi günü sona eren 60 günlük anlaşmanın yerine İran'la yeni bir mutabakatı reddetti. Trump, 'Bir anlaşma yapmak istiyorlar ama benim gerekli gördüğüm türden bir anlaşma yapmayacaklar' dedi. Lübnan'da çatışmaların da artmasıyla bölgedeki gerilim sürüyor. Güney Çin Sabah Postası'nın haberine göre, bu tablo Asya-Avrupa deniz taşımacılığında Arktik kısayolunun cazibesini artırıyor. İran çatışması nedeniyle gemiler için alternatif güzergâh arayışı öne çıkıyor; Arktik rota, daha kısa mesafesiyle dikkat çekiyor.