İran ve Filistin

İran, Şubat ayında ABD ve İsrail'in düzenlediği hava saldırılarında ölen eski dini lider Ayetullah Ali Hamaney için haftalık resmi yas ve cenaze törenlerine başladı. Savaşın ilk gününde gerçekleşen saldırının ardından çatışmaların yoğunluğu nedeniyle ertelenen cenaze merasimi, kırılgan bir ateşkes ve Doha'da sürdürülen dolaylı müzakerelerin gölgesinde düzenleniyor. Hamaney'in naaşı Cuma günü Tahran'daki Büyük Musalla'ya getirildi ve ziyarete açıldı; resmi törenin hafta sonu boyunca Tahran, Kum, Meşhed ve Irak'ı kapsayacak şekilde devam etmesi planlanıyor. İranlı yetkililer, törenlere 15 milyona yakın kişinin katılmasını beklerken, Pakistan, Irak, Ermenistan ve Tacikistan gibi ülkelerden resmi heyetler de başkente ulaştı. Musalla'daki güvenlik önlemleri üst seviyede tutulurken, kalabalıklar arasında "Amerika'ya ölüm" ve "İsrail'e ölüm" sloganları duyuluyor. Rejim için bu törenler, savaşın ardından ayakta kaldığını ve devrimci coşkunun hâlâ güçlü olduğunu göstermesi açısından kritik bir sınav niteliğinde. Hamaney'in uzun süredir ertelenen cenazesi, İran'ın iç kamuoyunu konsolide etme ve dışarıya karşı direnç sergileme çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. ABD ile varılan ön anlaşma ve ateşkes ortamında gerçekleşen merasim, Tahran'ın hem diplomatik süreci hem de iç meşruiyetini eş zamanlı yönetme girişimini yansıtıyor. Törenlerin özellikle Irak'ı da içine alan çok merkezli yapısı, İran'ın bölgesel etki alanına yönelik sembolik bir hatırlatma olarak görülebilir.

İsrail ordusu, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkes mutabakatına ve mevcut ateşkese rağmen, Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı insansız hava aracıyla vurdu. Saldırıda dört kişi hayatını kaybetti. ABD Başkanı Donald Trump, İran'la bir ateşkes anlaşmasına varıldığını ve Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın sona erdiğini açıklamış, Tahran ise teklifi incelediğini bildirmişti. Buna karşın İsrail, Lübnan'ın güneyindeki 29 belde için tahliye uyarıları yaparak Beyrut'un Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenledi. AB, Lübnan'ın ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgularken BM çatışmalarda düşüş gözlendiğini belirtti. Saldırı, ABD-İran hattında ilerleyen diplomatik sürecin sahadaki kırılganlığını ortaya koyuyor. İsrail'in operasyonlarına devam etmesi, varılan mutabakatın kapsayıcılığına yönelik soru işaretlerini artırırken, Lübnan'da sivil kayıplar ve altyapı hasarı derinleşiyor. Uluslararası aktörler, kalıcı bir ateşkes için Lübnan'ın da sürece dahil edilmesi çağrısında bulunuyor.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'ın daveti üzerine üç günlük bir ziyaret için yola çıktı. Ziyarete Genelkurmay Başkanı ve Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Asim Münir de eşlik ediyor. Bu üst düzey askeri yetkilinin refakati, ziyaretin savunma ve stratejik iş birliği boyutuna işaret ediyor. Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki ilişkiler tarihi olarak güçlü olup, bu tür ziyaretler sıklıkla ekonomik yardım, yatırım ve bölgesel güvenlik konularını gündeme taşımaktadır. Ziyaretin, iki ülke arasındaki diplomatik ve askeri bağları güçlendirmesi bekleniyor. Suudi Arabistan, Pakistan için önemli bir ekonomik ortak ve büyük bir Pakistan diasporasına ev sahipliği yapıyor.

ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik müzakereler, Trump yönetiminin Tahran'dan savaş tazminatı talep etmesiyle kilitlendi. İran'ın da ABD'den tazminat istemesi üzerine Trump, "asıl İran'ın ödemesi gerektiğini" söyleyerek anlaşma umutlarını azalttı. ABD Dışişleri Bakanı Rubio, "oldukça sağlam" bir teklifin masada olduğunu belirtse de, Trump'ın çıkışı diplomatik süreci baltaladı. Petrol fiyatları ilk etapta düşüşe geçse de, gerilimin sürmesiyle yeniden yükseldi. Bu arada, şubat ayında ABD-İsrail ortak saldırısında İran'ın dini lideri Hamaney dahil üst düzey yetkililerin ölmesinin ardından Tahran'ın Trump'a yönelik suikast planı yaptığı ortaya çıktı. Trump, temmuzda Ankara'daki NATO zirvesi dönüşünde Gizli Servis'in talimatıyla uçağını gizlice değiştirdiğini doğruladı; bu olay, tehdidin ciddiyetini gözler önüne serdi. Uzmanlar, suikast girişimini "aşağılanmanın intikamı" olarak yorumluyor. Hürmüz Boğazı'ndaki ABD ablukası İran ekonomisine ayda 18 milyar dolar kaybettirirken, İranlı yetkililer durumu "savaştan beter" diye niteliyor. Uluslararası toplum, küresel petrol arzını tehdit eden krizde tarafların uzlaşmaya varamamasından endişeli.

Suudi Arabistan bandıralı bir kargo gemisine Husi isyancılar tarafından düzenlenen saldırıda üç Pakistanlı denizci hayatını kaybetti. Bunun üzerine Pakistan Dışişleri Bakanlığı, çarşamba günü yaptığı açıklamada, Suudi Arabistan öncülüğünde oluşturulan çok uluslu deniz savunma koalisyonunu 'tam ciddiyetle' uygulayacaklarını bildirdi. Söz konusu koalisyon, geçen ay Suudi Arabistan tarafından Kızıldeniz'deki deniz taşımacılığını ve enerji tedarik yollarını korumak amacıyla duyurulmuştu. Pakistan'ın bu hamlesi, bölgede giderek artan Husi tehdidine karşı atılan somut bir adım olarak değerlendiriliyor. Olay, Kızıldeniz'in uluslararası ticaret ve enerji arz güvenliği açısından taşıdığı stratejik önemi bir kez daha gözler önüne serdi. Pakistan'ın koalisyona verdiği destek, aynı zamanda Riyad ile İslamabad arasındaki güvenlik işbirliğinin derinleştiğine işaret ediyor.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, Cuma günü Mekke’de ortak savunma anlaşması imzaladı. Anlaşma, üyelerden birine yönelik saldırıyı tümüne yapılmış sayma ilkesini benimsiyor. Uluslararası basın, bölgesel ittifakların yeniden şekillendiği bir dönemde bu adımı geniş şekilde ele aldı; Reuters ve CNN gibi kuruluşlar anlaşmayı Orta Doğu’daki güvenlik dengeleri ve İran bağlamında değerlendirdi. Yunanistan merkezli Pentapostagma sitesi ise anlaşmaya karşı Atina’yı derhal harekete geçmeye çağıran bir analiz yayımladı. Analiz, paktın Doğu Akdeniz ve Ege’deki stratejik denklemi etkileyebileceği uyarısında bulundu. Yunanistan’ın bu çıkışı, anlaşmanın yalnızca Körfez bölgesini değil, daha geniş bir coğrafyayı ilgilendiren sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor. İmzacı ülkeler, anlaşmayla askeri ve stratejik işbirliklerini kurumsallaştırmayı hedeflerken, rakip cephelerde endişe ve karşı adım arayışları şimdiden başladı. Bu gelişme, mevcut güvenlik mimarisinde yeni bir eksenin şekillendiğine işaret ediyor.

Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye, Cuma günü Mekke'de Ortak Savunma Anlaşması imzaladı. ABD ile İran arasında kilitlenmiş bir savaşın sürdüğü, Amerikan savunma şemsiyesinin Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerine yeterli koruma sağlayamadığı bir dönemde gelen bu anlaşma, sembolik bir gelişme olarak öne çıkıyor. Anlaşma, bölgede askeri ittifakların yeniden şekillendiğine işaret ediyor. Anlaşmanın detayları kamuoyuyla paylaşılmazken, üç ülkenin ortak tehdit algısı etrafında bir araya geldiği anlaşılıyor. ABD'nin askeri varlığının son dönem saldırıları engellemekte yetersiz kalması, Körfez ülkelerini alternatif güvenlik mimarileri aramaya itiyor. Pakistan'ın bölgedeki stratejik konumu, Türkiye'nin savunma yetenekleri ve Suudi Arabistan'ın liderlik rolü, bu yeni eksenin potansiyel ağırlığını artırıyor. Bu gelişme, Orta Doğu'da ABD'nin güvenilirliğinin sorgulandığı ve güç boşluklarının oluştuğu bir konjonktürde gerçekleşti. Anlaşma, bölgesel güvenlik denklemine yeni bir boyut kazandırabilir; ancak uygulamanın nasıl şekilleneceği ve caydırıcılık kapasitesi zamanla netleşecek.

ABD yönetimi, İran’a karşı askeri seçenekleri değerlendirirken, bölgesel bir çatışmanın içine çekilme endişesi taşıyor. CNN International’ın haberine göre, Başkan Trump’ın ekibi bir yandan İran’ın nükleer programını ve bölgesel etkisini hedef alan saldırı planları üzerinde çalışırken, diğer yandan bu tür eylemlerin daha geniş çaplı bir savaşı tetikleyebileceği kaygısı giderek artıyor. Washington’da zamanın daraldığı ve diplomatik bir çıkış yolu arandığı bildiriliyor. ABD’nin olası bir askeri operasyonunun, İran’ın müttefikleri üzerinden bölgesel misillemelere yol açabileceği ve ABD’yi Ortadoğu’da uzun süreli bir çatışmanın içine sürükleyebileceği vurgulanıyor. Beyaz Saray’ın bu ikilem karşısında hamlelerini gözden geçirdiği belirtiliyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın başsavcı adayı Todd Blanche, bugün Senato'da zorlu bir onay oturumuna çıkıyor. Eski kişisel savunma avukatı olan Blanche'ın adaylığı, Demokratların sert muhalefetiyle karşı karşıya. Bu oturum, Trump yönetiminin adalet politikalarının şekillenmesi açısından kritik bir sınav niteliğinde. Başkan Trump aynı gün, geçtiğimiz günlerde hayatını kaybeden Senatör Lindsey Graham'ın kardeşi ve geçici halefi Darline Graham ile Beyaz Saray'da bir araya gelecek. Graham'ın vefatı, Cumhuriyetçilerin Senato'daki ince çoğunluğu açısından önem taşıyor. Öte yandan Beyaz Saray, İran'ın ABD ile diplomasi kanallarını açık tuttuğunu ve nükleer anlaşmaya varmak istediğini açıkladı. Bu açıklama, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM) İran Devrim Muhafızları'na yönelik askeri saldırıları yeniden başlattığını duyurmasıyla çelişkili bir tablo çiziyor. Saldırıların, Ürdün'deki ABD askerlerine yönelik saldırılara misilleme amacı taşıdığı belirtiliyor. Diplomasi ve askeri baskının eş zamanlı yürütülmesi, iki ülke arasındaki gerilimin karmaşık doğasını yansıtıyor.

ABD'de yapılan bir kamuoyu anketi, Başkan Donald Trump'a yönelik genel seçmen desteğinin yüzde 32 seviyesine düştüğünü ortaya koydu. Anket sonuçlarına göre, katılımcıların çoğunluğu artan enerji maliyetleri ve 18 ABD askerinin hayatını kaybettiği askerî bir harekâtı gerekçe göstererek yönetimden memnuniyetsizliklerini dile getirdi. Bu düşüş, Trump yönetiminin ekonomi ve dış politika alanlarında karşılaştığı zorlukların seçmen nezdindeki yansıması olarak değerlendiriliyor. Özellikle enerji fiyatlarındaki artışın hanelere getirdiği yük ve askerî kayıplar, yönetimin kamuoyu desteğini aşındıran başlıca faktörler arasında sıralandı. Anket sonuçlarının, önümüzdeki seçim dönemleri için siyasi dengeler üzerinde etkili olabileceği belirtiliyor. Trump'a destekteki azalma, muhalefete alan açarken, yönetimin politikalarını gözden geçirme baskısını da beraberinde getirebilir.