İsrail ve ABD

İsrail hükümeti, Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın girişimiyle 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdı. Karar, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonları nedeniyle Uluslararası Adalet Divanı'nda soykırım suçlamasıyla yargılandığı bir dönemde alındı. Türkiye, bu adımın tarihî gerçeklerle bağdaşmadığını ve İsrail'in kendi suçlarını örtbas etme çabası olduğunu savundu. Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in Filistin halkına yönelik sistematik zulmünü vurgulayarak kararı siyasi ve geçersiz saydı. Azerbaycan da İsrail'in bu kararını 'ciddi endişe verici' bularak kınadı ve tarihî olguların çarpıtıldığını belirtti. Bakü, bölgesel bölünmeleri derinleştirdiği gerekçesiyle kararın yeniden gözden geçirilmesini istedi. İsrail ile müttefik olmasına rağmen en yakın partneri Türkiye olan Azerbaycan'ın bu çıkışı, iki ülke ilişkilerinde gerilime yol açabileceğinin sinyalini verdi. Karar, diplomatik çevrelerde İsrail'in Türkiye'ye yönelik bir hamlesi olarak da değerlendiriliyor.

Gazze'de işgali sona erdirmeyi hedefleyen kapsamlı bir barış taslağı, taraflarca onaylanması durumunda 14 gün içinde ateşkesin yürürlüğe girmesini öngörüyor. Plana göre yönetim, Hamas'ın yer almayacağı bağımsız ve teknokrat bir ulusal komiteye devredilecek; İsrail güçleri belirlenen takvim çerçevesinde bölgeden çekilecek. Taslak aynı zamanda uluslararası gözetim altında yeniden imar sürecinin başlatılmasını da içeriyor. Teklifin ayrıntıları, Gazze'nin geleceğine ilişkin diplomasi trafiğinde yeni bir aşamaya işaret ederken, Hamas'ın yönetim dışı bırakılması ve teknokrat bir idare formülü çatışan taraflar arasındaki temel uyuşmazlık noktalarından birini oluşturuyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılmaya çalışılan anlaşmanın taslağını İsrail dahil müttefiklere iletti. Nihai metnin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngördüğü, ancak nükleer meseleleri erteleyen geçici bir çerçeve olabileceği belirtiliyor. İsrail basını, Tel Aviv yönetiminin bu olasılıktan rahatsız olduğunu aktardı. İran ise ABD güçlerini Hürmüzgan bölgesinde son 48 saatte ateşkesi ihlal etmekle suçladı ve Trump'ın Umman'ı 'havaya uçurma' tehdidini kınadı. ABD istihbaratına göre İran, altı haftalık ateşkes sırasında insansız hava aracı üretiminin bir bölümüne yeniden başladı ve ordusunu beklenenden hızlı toparladı. Moskova, ikinci gece üst üste geniş çaplı insansız hava aracı saldırısına hedef oldu. Rus yetkililer, başkente yönelik 620 İHA'nın tespit edildiğini, 20'den fazlasının engellendiğini ve havalimanlarında kısıtlamalar uygulandığını bildirdi. Aynı süreçte Rus güçleri Jitomir'de polis binasını vurdu; can kaybına ilişkin bilgiler netleşmedi. Trump, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile bu yıl, muhtemelen Kasım'da Çin'in Şıncın kentindeki APEC Zirvesi sırasında yüz yüze görüşmeyi planladığını açıkladı ve Pyongyang'ın 57 'çok güçlü' nükleer silahı olduğunu söyledi. Güney Kore Savunma Bakanı ise Kuzey'in 80 ila 120 savaş başlığına sahip olabileceğini tahmin ederek Trump'ın rakamının çok üzerinde bir değerlendirme paylaştı. Kim'in kız kardeşi, Zelenskiy'in Kuzey Kore'nin Rusya'ya ek asker gönderdiği iddiasını yalanladı.

İsrail'de 27 Ekim'de yapılacak seçimler öncesinde Başbakan Binyamin Netanyahu'nun Türkiye'yi hedef alan söylemlerine yenilerini eklediği bildirildi. Netanyahu'nun seçim kampanyasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın fotoğrafının kullanılmaya başlandığı aktarıldı. İki yılı aşkın süredir İran ve Hamas kaynaklı bölgesel gerilimlerin sürdüğü bir ortamda yapılacak seçimlerde Türkiye gündeminin öne çıktığı görülüyor. Muhalefet cephesi, Netanyahu'nun Türkiye üzerinden yürüttüğü kampanya dilinden endişe duyduğunu ifade ediyor. NTV'de yer alan haberde, başbakanın çaresizliğinin söylemlerine yansımaya başladığı değerlendirmesi aktarıldı.

Milliyet yazarı Aslıhan Altay Karataş'ın haberine göre, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan AK Parti iktidarı boyunca Filistin davasını sahiplenerek İsrail'e yönelik eleştirilerini sürdürdü. Erdoğan'ın 2009 Davos'ta dönemin İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres'e yönelik 'One Minute' çıkışı Ortadoğu'daki popülaritesini artırdı. İsrail'in 7 Ekim 2023'te başlattığı Gazze saldırılarına da dünyada en sert tepki gösteren liderler arasında yer aldı. Haber, İsrail'de Erdoğan'ın bu duruşuna ilişkin bir 'kompleks' oluştuğunu öne sürüyor. Bölgedeki diplomatik ve siyasi dengeler açısından Erdoğan'ın Filistin konusundaki tutumu, Türkiye-İsrail ilişkilerinde gerilim unsuru olmaya devam ediyor.

İsrail hükümeti, Doğu Kudüs'te yer alan E1 yerleşim projesi kapsamında 1.234 konutluk ilk ihaleyi yayımladı. İsrailli sivil toplum kuruluşları Ir Amim, Bimkom ve Peace Now'ın ortak açıklamasına göre, hükümet daha önce verdiği taahhüdü ihlal etti ve itirazda bulunan taraflara önceden bildirimde bulunmadı. E1 projesi, Batı Şeria'yı ikiye bölme riski taşıyan bir yerleşim planı olarak görülüyor. İhalenin yayımlanması, İsrail'in Doğu Kudüs'teki yerleşim genişletme politikalarına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Salı günü Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Başkanı Tomoko Akane ile kıdemli bir dava avukatına yaptırım uygulandığını açıkladı. Bu adım, Trump yönetiminin Lahey merkezli mahkemeye yönelik kampanyasının son tırmanışı olarak değerlendiriliyor. UCM, 2002 yılında savaş suçları, soykırım ve insanlığa karşı suçları kovuşturmak üzere uluslararası toplum tarafından kurulmuştu.

İşgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlileri kuşatan yerleşimci grubu, bir haftayı aşkın süredir bölgeden uzaklaştırılmadı. İsrail ordusunun, düşman topraklarının derinliklerindeki hedefleri vurabilme kapasitesine rağmen kayalıkların üzerinde bekleyen küçük yerleşimci grubuna müdahale etmemesi tepkilere yol açtı. Yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırıları sürerken ordunun olaya karışmaması, Batı Şeria'daki gerilimi artırıyor. Bölgede yaşanan bu tablo, İsrail ordusunun yerleşimci şiddetine karşı tutumunu yeniden tartışmaya açtı.

Alaska'da ABD Senatosu için yapılan ön seçimde Demokrat Mary Peltola ile Cumhuriyetçi Dan Sullivan'ın ilk sıralarda yer aldığı bildirildi. Görevdeki Senatör Sullivan üçüncü dönem için yarışırken, Peltola koltuğu çevirerek Demokratların Kongre kontrolünü yeniden kazanmasına yardımcı olmayı hedefliyor. Alaska'daki ön seçim, partilerin genel seçimdeki adaylarını belirleme sürecinin bir parçası. Sullivan'ın üçüncü dönem arayışı, Cumhuriyetçilerin Senato'daki çoğunluğu koruma stratejisi açısından önem taşıyor. Peltola'nın performansı ise Demokratların Senato'da dengeyi değiştirme hesaplarını etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.