İsrail ve ABD

İsrail ordusu, ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze Şeridi'nde hava saldırılarını sürdürdü. Nusayrat Mülteci Kampı ve Rimal Mahallesi'ne yönelik saldırılarda bir bebekle birlikte aynı aileden üç kişi dahil en az dört Filistinli hayatını kaybetti. Başbakan Binyamin Netanyahu, ordunun Gazze'de kontrol ettiği alanı yüzde 70'e çıkarma talimatı verdi. Uydu görüntüleri, İsrail'in bölgede 40 yeni askeri nokta oluşturduğunu ortaya koydu. Eş zamanlı olarak Lübnan'a yönelik hava saldırıları da yoğunlaştı. BM'nin verdiği bilgiye göre yalnızca hafta sonu 88 kişi hayatını kaybetti. Netanyahu, Beyrut'un Dahiye bölgesine saldırı emri verirken, İsrail ordusu güneydeki Nebatiye dahil birçok beldeye tahliye tehdidinde bulundu. ABD arabuluculuğunda yapılan ateşkes girişimi sonuçsuz kaldı; İsrail'in saldırıları devam etti. İsrail ordusu, İran'dan İsrail'e doğru yeni bir füze dalgası başlatıldığını açıkladı. Hava savunma sistemlerinin devreye girdiği bildirildi. Taraflar arasındaki tansiyon yükselirken, diplomatik çabaların sonuç vermediği görülüyor.

ABD ve İran arasında nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören geçici bir anlaşmaya varılması yönünde yoğun diplomasi sürdürülüyor. Başkan Trump büyük ölçüde taviz kopardıklarını iddia ederken, İran tarafı henüz nihai mutabakat olmadığını belirtiyor. Başkan Yardımcısı Vance yalnızca “birkaç pürüz” kaldığını söyledi. Ancak sahada ateşkes ihlalleri devam ediyor; taraflar son 48 saatte Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı suçlamalarda bulundu. İsrail medyasına göre Tel Aviv yönetimi, anlaşmanın kapsamından duyduğu rahatsızlığı Washington’a iletti. Haaretz ve Kanal 12’nin haberlerinde, İran’ın nükleer programına ilişkin temel meseleleri ileri bir tarihe erteleyecek “sınırlı geçici anlaşma”nın İsrail’in stratejik hedefleriyle uyuşmadığı vurgulanıyor. İsrail’in özellikle İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri üzerindeki etkisinin sınırlandırılmamasından endişe ettiği belirtiliyor. Bu arada ABD istihbaratına dayandırılan uydu görüntüleri, İran’ın ağır bombardımana rağmen yer altı füze altyapısını ve insansız hava aracı üretimini beklenenden hızlı restore ettiğini ortaya koyuyor. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil tüm cepheleri kapsaması gerektiğini söyleyerek ateşkesin genişletilmesi talebini yineledi. Öte yandan ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma planlarını hızlandırması ve Körfez’deki gizli hava saldırılarına dair haberler, bölgesel denklemdeki karmaşık ittifak yapısını gözler önüne seriyor.

Ankara’da 7-8 Temmuz’da düzenlenecek NATO Liderler Zirvesi öncesinde, Türk güvenlik birimleri terör örgütlerine yönelik geniş çaplı operasyonlar gerçekleştirdi. ‘Turkuaz’ adı verilen üst düzey güvenlik tedbirleri kapsamında DEAŞ dahil çeşitli gruplara yönelik soruşturmalarda yüzlerce kişi gözaltına alındı; mahkemeye sevk edilenlerden 178’i ‘terör örgütüne üye olma’ suçlamasıyla tutuklandı. Ayrıca ‘yalnız kurt’ eylemi hazırlığındaki bir şüpheli çatışmada etkisiz hale getirildi. Operasyonlarda gazeteci, akademisyen ve sivil toplum temsilcilerinin de bulunduğu iddia edilse de, resmi makamlar gözaltıların sivil toplum faaliyetleriyle ilgisini yalanladı. İnsan Hakları İzleme Örgütü tutuklamaları kınadı. Diplomatik cephede ise ABD yönetiminin, Kongre’deki itirazlara rağmen Türkiye’nin yerli savaş uçağı KAAN için 700 milyon dolar değerindeki jet motoru satışını ilerletmeye hazırlandığı haberleri öne çıktı. Bu adım zirve öncesi ikili ilişkileri yumuşatma sinyali olarak değerlendirildi. Öte yandan Avrupa’nın büyük ekonomileri ortak savunma projelerini hızlandırırken, Yunanistan medyası zirvenin Türkiye’nin NATO içindeki askeri rolünü güçlendirebileceğini yazdı. Tüm bu gelişmeler, Ankara’daki zirvenin ittifakın geleceği ve Türkiye’nin konumu açısından kritik bir dönemeç olduğunu gösteriyor.

ABD ile İran arasında ateşkesi uzatma ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma yönünde bir anlayışa varıldığı duyurulurken, İsrail ordusu Lübnan’ın güneyinde insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılarda 4 kişiyi öldürdü. Saldırılar, Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı hedef aldı. ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer anlaşma sağlanamaması halinde saldırıları yeniden başlatmakla tehdit ederken, anlaşmanın bölge genelinde şiddeti azaltması bekleniyordu. BM, mutabakat duyurusunun ardından Lübnan’daki çatışmalarda düşüş gözlemlediğini açıklasa da İsrail’in ateşkes sürecine rağmen sürdürdüğü operasyonlar dikkat çekti. Avrupa Birliği, Lübnan’ın da ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgulayarak Lübnan ordusuna 100 milyon avroluk yardım paketini onayladı. İsrail’in saldırıları, ABD-İran mutabakatının kâğıt üzerinde kalabileceğine dair kaygıları artırırken, İran Devrim Muhafızları’nın “eller tetikte” açıklaması gerilimin sürebileceğini gösteriyor. Uzmanlar, ateşkesin kalıcı olması için tüm tarafların sahada itidal göstermesi gerektiğini belirtiyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Lübnan'ın güneyindeki bazı Hristiyan köylerinin Hizbullah'tan korunmak amacıyla İsrail'e ilhak edilmeyi talep ettiğini öne sürdü. Netanyahu, Hizbullah'ın bu köyleri tehdit ettiğini ve İsrail'in onları koruduğunu iddia etti. Bu açıklama, İsrail ile Lübnan arasındaki gerginliklerin sürdüğü bir dönemde geldi. Netanyahu'nun iddiası bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı ve Lübnanlı yetkililerden herhangi bir yanıt alınmadı. Bölgedeki Hristiyan toplulukların siyasi duruşu karmaşık olup, İsrail'in bu tür ifadeleri Lübnan'ın egemenliği ve iç dinamikleri üzerinde tartışmalara yol açabilir.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump'ın kendisi hakkında sarf ettiği 'Patronun kim olduğunu biliyor' sözlerine Fox News kanalında verdiği mülakatta yanıt verdi. Netanyahu, iki lider arasında İran konusunda görüş ayrılığı bulunduğu iddialarını reddederek, 'İlişkilerimizde bir çatlak yok' dedi. Ortak hedeflerinin İran'ın nükleer silah edinmesini engellemek olduğunu vurguladı. Trump'ın sözleri, ABD-İsrail ilişkilerindeki güç dengesine dair soru işaretlerini yeniden gündeme getirdi. Analistler, Netanyahu'nun uzlaşmacı açıklamasını, İran'a yönelik baskı politikasını sürdürme ve Washington ile stratejik uyumun altını çizme çabası olarak değerlendiriyor. İki ülke, bölgedeki İran etkisine karşı yakın işbirliğini sürdürse de, liderler arasındaki kişisel dinamikler zaman zaman diplomatik söyleme yansıyor. Tel Aviv yönetimi, Trump döneminde Kudüs'ün tanınması ve Golan Tepeleri üzerindeki egemenlik gibi kazanımlar elde etmişti. Ancak Biden yönetimiyle ilişkilerin karmaşıklaştığı bir dönemde Netanyahu'nun Trump'a yönelik ölçülü tepkisi, İsrail'in ABD'deki iki partili desteği koruma hassasiyetini de ortaya koyuyor.

ABD ve İran, İsviçre'nin Burgenstock beldesinde Pakistan ve Katar arabuluculuğunda gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, 60 gün içinde nihai barış anlaşmasına varmayı hedefleyen bir yol haritası üzerinde anlaştı. Pazar günü başlayıp Pazartesi gününe uzayan müzakereler, daha önce imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı çerçevesinde yürütüldü. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın katıldığı açılışta tarafların barışa yönelik samimiyetine vurgu yapıldı. Arabulucuların ortak açıklamasında, teknik detayların belirlenmesinin ardından nihai anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasının kararlaştırıldığı duyuruldu. Mutabakat aylardır süren çatışmaları sonlandırma potansiyeli taşırken, İsrail'in "mücadelemiz bitmedi" açıklaması, ABD'deki ara seçimler ve taraflar arasındaki derin güvensizlik ateşkesin kalıcılığını tehdit eden unsurlar olarak öne çıkıyor. Eşzamanlı olarak İran ve ABD, Hürmüz Boğazı'nda askeri çatışmaları önlemek için bir iletişim hattı kurdu. ABD ayrıca Lübnan'daki ateşkesi denetlemek üzere bir mekanizma oluşturdu. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın Pakistan ziyaretinde bölgesel güvenlik yapısı çağrısı ve İslam ülkeleri arasında birlik vurgusu, diplomatik hareketliliğin genişlediğine işaret ediyor. Uzmanlar ise barış sürecinin "bozguncu" aktörlerce sekteye uğratılabileceği uyarısında bulunuyor.

Amerika Birleşik Devletleri, Çarşamba günü Kudüs'te yeni bir büyükelçilik yerleşkesi inşa etmek üzere bir anlaşma imzaladı. İsrail, bu adımı iki ülke arasındaki 'sarsılmaz ittifakın' bir yansıması olarak değerlendirdi. ABD Başkanı Donald Trump, ilk döneminde Aralık 2017'de Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanımış ve Tel Aviv'deki diplomatik misyonun taşınması talimatını vermişti. Mevcut hizmetler birden fazla geçici mekâna yayılmış durumdaydı; yeni yerleşke ile kalıcı bir yapıya kavuşulacak. Anlaşma, ABD'nin Kudüs'teki diplomatik varlığını kurumsallaştırma yönündeki somut bir adım olarak öne çıkıyor. Trump yönetiminin kararı, uluslararası toplumun büyük bölümü tarafından tartışmalı bulunmuş ve İsrail-Filistin gerilimlerini artırmıştı. Birçok ülke, Kudüs'ün nihai statüsünün müzakerelerle belirlenmesi gerektiği görüşünü korurken, ABD'nin bu hamlesi İsrail'in başkent iddiasına verilen en üst düzey destek olarak yorumlanıyor. Yeni büyükelçilik kompleksinin inşası, iki ülke ilişkilerindeki stratejik yakınlaşmanın sembolik ve pratik bir ifadesi. Proje, ABD'nin bölgedeki diplomatik duruşunu pekiştirirken, Filistin yönetimi ve Arap dünyasında tepkiyle karşılanması bekleniyor. Anlaşmanın zamanlaması ve kapsamı, Ortadoğu'daki mevcut dengeler açısından dikkatle izlenecek.

İsrail basını, aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in, Birleşmiş Milletler Polis Şefleri Zirvesi'ne katılmak üzere New York'a planladığı ziyareti, Filistinlilere yönelik politikaları nedeniyle gözaltına alınma korkusuyla iptal ettiğini ileri sürdü. Haaretz gazetesine dayandırılan haberlerde, iptalin insan hakları gruplarının hukuki girişimleriyle bağlantılı olduğu belirtildi. Ben-Gvir'in, Batı Şeria'daki yerleşimci politikaları ve Mescid-i Aksa'ya yönelik kısıtlamalar da dahil olmak üzere Filistinlilere karşı sert uygulamaları uluslararası alanda sıkça eleştiri konusu olmuştu. Bu bağlamda, yurt dışı seyahatlerinde evrensel yargı yetkisi kapsamında hukuki işlemlerle karşılaşma ihtimali, İsrailli yetkililer arasında giderek daha fazla dikkate alınan bir risk haline geldi. İptal, İsrailli yetkililerin uluslararası platformlardaki hareket kabiliyetini sınırlayabilecek diplomatik ve hukuki baskıların somut bir örneği olarak değerlendiriliyor. Özellikle Filistin topraklarındaki insan hakları ihlalleri iddialarıyla ilgili açılan davaların, ilgili bakanların seyahat planlarını doğrudan etkileyebileceğine işaret ediyor.

Pakistan merkezli Dawn gazetesi, Gazze'de devam eden çatışmalarda İsrail güçlerinin Filistinli çocukları kasıtlı olarak hedef aldığını ve son 32 ayda 60 binden fazla çocuğun öldüğünü veya yaralandığını iddia etti. Gazete, ateşkese rağmen bu kayıpların sürdüğünü ve uluslararası medyanın ABD-İran gerilimi nedeniyle konuyu görmezden geldiğini yazdı. Editöryelde UNICEF verilerine atıf yapılarak, yaşananlar 'soykırım' olarak tanımlandı.