İsrail ve Türkiye

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

Ankara’da 7-8 Temmuz’da düzenlenecek NATO Liderler Zirvesi öncesinde, Türk güvenlik birimleri terör örgütlerine yönelik geniş çaplı operasyonlar gerçekleştirdi. ‘Turkuaz’ adı verilen üst düzey güvenlik tedbirleri kapsamında DEAŞ dahil çeşitli gruplara yönelik soruşturmalarda yüzlerce kişi gözaltına alındı; mahkemeye sevk edilenlerden 178’i ‘terör örgütüne üye olma’ suçlamasıyla tutuklandı. Ayrıca ‘yalnız kurt’ eylemi hazırlığındaki bir şüpheli çatışmada etkisiz hale getirildi. Operasyonlarda gazeteci, akademisyen ve sivil toplum temsilcilerinin de bulunduğu iddia edilse de, resmi makamlar gözaltıların sivil toplum faaliyetleriyle ilgisini yalanladı. İnsan Hakları İzleme Örgütü tutuklamaları kınadı. Diplomatik cephede ise ABD yönetiminin, Kongre’deki itirazlara rağmen Türkiye’nin yerli savaş uçağı KAAN için 700 milyon dolar değerindeki jet motoru satışını ilerletmeye hazırlandığı haberleri öne çıktı. Bu adım zirve öncesi ikili ilişkileri yumuşatma sinyali olarak değerlendirildi. Öte yandan Avrupa’nın büyük ekonomileri ortak savunma projelerini hızlandırırken, Yunanistan medyası zirvenin Türkiye’nin NATO içindeki askeri rolünü güçlendirebileceğini yazdı. Tüm bu gelişmeler, Ankara’daki zirvenin ittifakın geleceği ve Türkiye’nin konumu açısından kritik bir dönemeç olduğunu gösteriyor.

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar, 1915 olaylarını 'Ermeni soykırımı' olarak tanıdıklarını açıkladı. Sa'ar, İsrail'in tarihsel gerçeği kabul ederek ahlaki bir görevi yerine getirdiğini belirtti. Bu karar, Türkiye ve Azerbaycan'dan sert yanıt aldı. Türk Dışişleri Bakanlığı, kararın, Gazze'deki Filistinlilere yönelik sistematik zulüm ve Uluslararası Adalet Divanı'ndaki soykırım suçlamalarını örtbas etme amacı taşıdığını savundu. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, İsrail yönetiminin 'ikiyüzlülüğünü' vurgularken, AK Parti Genel Başkanvekili Efkan Ala da Netanyahu hükümetinin dikkatleri kendi suçlarından başka yöne çekmeye çalıştığını ifade etti. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı ise kararı 'ciddi endişe' ile karşıladığını duyurarak bunu 'tarihi gerçeklerin çarpıtılması' olarak nitelendirdi ve İsrail'i kararı yeniden değerlendirmeye çağırdı. İsrail'in müttefiki olan ancak en yakın dış ortağı Türkiye olan Azerbaycan, bu adımın ikili ilişkileri etkileyebileceğine işaret etti. İsrail hükümeti ise söz konusu tanımanın, uzun süredir uluslararası mahkemelerde soykırım suçlaması ile karşı karşıya olan Netanyahu yönetimine yönelik baskıların arttığı bir döneme denk geldiği yorumlarına neden oldu.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Başkanı Donald Trump'ın kendisi hakkında sarf ettiği 'Patronun kim olduğunu biliyor' sözlerine Fox News kanalında verdiği mülakatta yanıt verdi. Netanyahu, iki lider arasında İran konusunda görüş ayrılığı bulunduğu iddialarını reddederek, 'İlişkilerimizde bir çatlak yok' dedi. Ortak hedeflerinin İran'ın nükleer silah edinmesini engellemek olduğunu vurguladı. Trump'ın sözleri, ABD-İsrail ilişkilerindeki güç dengesine dair soru işaretlerini yeniden gündeme getirdi. Analistler, Netanyahu'nun uzlaşmacı açıklamasını, İran'a yönelik baskı politikasını sürdürme ve Washington ile stratejik uyumun altını çizme çabası olarak değerlendiriyor. İki ülke, bölgedeki İran etkisine karşı yakın işbirliğini sürdürse de, liderler arasındaki kişisel dinamikler zaman zaman diplomatik söyleme yansıyor. Tel Aviv yönetimi, Trump döneminde Kudüs'ün tanınması ve Golan Tepeleri üzerindeki egemenlik gibi kazanımlar elde etmişti. Ancak Biden yönetimiyle ilişkilerin karmaşıklaştığı bir dönemde Netanyahu'nun Trump'a yönelik ölçülü tepkisi, İsrail'in ABD'deki iki partili desteği koruma hassasiyetini de ortaya koyuyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara'daki NATO zirvesi öncesi "Muhtemelen Erdoğan'ı çok mutlu edecek bir şey yapacağım" sözlerinin ardından yönetim, Türkiye'ye 700 milyon dolarlık jet motoru satışı için Kongre'ye resmi bildirimde bulundu. Reuters'ın haberine göre satış, savaş uçağı motorlarını kapsıyor. Bildirim, NATO zirvesi arefesinde yapıldı ve Trump'ın Türkiye'ye yönelik bir jesti olarak değerlendiriliyor. Satışın gerçekleşmesi için Kongre onayı gerekiyor; resmi bildirimle onay süreci başlamış oldu. Bu adım, son dönemde iki ülke arasında yaşanan gerginliklerin ardından Washington'ın Ankara ile ilişkileri yumuşatma çabası olarak yorumlanıyor. Türkiye'nin uzun süredir talep ettiği askeri motor tedariki konusunda somut bir gelişme kaydedildi.

Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli, partililere hitaben yaptığı konuşmada, mevcut uluslararası düzenin artık yalnızca açık hamlelerle değil, kapalı kapılar ardında kurgulanan derin senaryolarla şekillendiğini belirtti. Bahçeli, bu ortamı 'çetin ve muhataralı bir beka satrancı' olarak nitelendirdi. Bahçeli'nin sözleri, küresel güç mücadelesinin çok boyutlu ve öngörülemez bir hal aldığına yönelik bir tespiti içeriyor. Lider, hamlelerin sadece masanın üstünde görünen taşlarla yapılmadığını vurgulayarak, uluslararası ilişkilerde perde arkası diplomasisinin ve gizli ittifakların belirleyici rolüne dikkat çekti. Bölgede istikrarın sağlanması adına okyanus ötesi meclisler ile kadim coğrafyalar arasında filizlenen uzlaşı arayışlarına değinen Bahçeli, bu temasların bölgesel dengeler açısından kritik bir dönemece işaret ettiğini ima etti. Açıklama, Ankara'nın değişen küresel dinamikleri yakından izlediğini ve çok kutuplu düzenin getirdiği risklere karşı hazırlıklı olma gereğini ortaya koyuyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand ile yaptığı görüşmenin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında, ateşkesin Lübnan'ı da kapsamasını olumlu bir gelişme olarak değerlendirdi. Fidan, bölgesel istikrarın tesisinde bu tür adımların önemine dikkat çekti. Aynı toplantıda Venezuela'da yaşanan depremlerde hayatını kaybedenler için taziye dileklerini ileten Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın talimatıyla Türkiye'nin ilgili kurumlarının gerekli insani yardım hazırlıklarını yaptığını belirtti. Türkiye'nin uluslararası krizlerdeki yapıcı rolünün altını çizen bu açıklamalar, Ankara'nın çok yönlü dış politika yaklaşımını yansıtıyor.

İsrail’in sözde ‘Ermeni soykırımı’nı tanıma kararına Ermeni diasporasından tepki gecikmedi. System of a Down grubunun Ermeni asıllı Amerikalı solisti Serj Tankian, yayımladığı video mesajında Tel Aviv yönetimini ikiyüzlülükle suçladı. Tankian, Başbakan Netanyahu hükümetinin Ermenileri kendi siyasi çıkarları için kullandığını belirterek, ‘Bizi kendi siyasi çıkarları için kullanıyorlar. Canınız cehenneme’ dedi. Tankian’ın çıkışı, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın benzer yöndeki eleştirilerinin ardından geldi. İsrail’in bu adımı, Ankara ile zaten gerilimli olan ilişkilerde yeni bir faktör olarak değerlendirilirken, Ermeni toplumunun bir kesimi kararı siyasi bir manevra olarak görüyor. Tankian’ın sözleri, diaspora içinde tanıma kararının samimiyetine yönelik kuşkuları yansıtıyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun, Likud Partisi Merkez Kurulu Başkanı Turizm Bakanı Haim Katz ile yaptığı basına kapalı toplantıda, parti içi uzlaşı sağlanamazsa seçime kendi özel listesiyle tek başına girebileceğini söylediği öne sürüldü. Haber, İsrail'in Kanal 14 televizyonu tarafından gündeme getirildi. Bu açıklama, yaklaşan seçimler öncesinde Likud içinde yaşanan gerilimin boyutunu gözler önüne seriyor. Netanyahu'nun tehditvari çıkışı, parti içi liste belirleme sürecinde pazarlık gücünü artırmaya yönelik bir hamle olarak değerlendiriliyor. İsrail'de siyasi istikrarın kırılgan olduğu bir dönemde, iktidar partisindeki bölünme ihtimali koalisyon senaryolarını belirsizleştiriyor. Gelişme, Netanyahu'nun liderliğindeki bloğun seçimlerdeki performansını doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip.

Lübnan Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre 2 Mart'tan bu yana İsrail saldırılarında ölü sayısı 3,111'e yaralı sayısı 9,397'ye ulaştı. Hizbullah ile varılan ateşkes anlaşmasına rağmen bombardıman güney bölgeleri, doğu vilayetleri ve başkent Beyrut'u hedef almaya devam ediyor. Son saldırılarda kadın ve çocuklar dahil siviller hayatını kaybederken, bir milyondan fazla kişi yerinden edildi. Lübnan ordusuna ait bir aracın da İsrail insansız hava aracıyla vurulması sonucu iki asker yaralandı. Gazze'de 7 Ekim 2023'ten beri süren saldırılarda Filistin Sağlık Bakanlığı ölü sayısını 72,938, yaralı sayısını 172,919 olarak açıkladı. 11 Ekim'de ilan edilen ateşkesten sonra dahi 932 kişi yaşamını yitirdi. Deyr el-Balah'ta evleri hedef alınan bir aile tamamen yok oldu; anne, baba ve altı aylık bebekleri uykuda öldürüldü. Mayıs ayı Gazze'de bu yılın en ölümcül dönemi olarak kayıtlara geçti. Diplomatik temaslarda ise Lübnan ve İsrail heyetleri Washington'da askeri görüşmeler gerçekleştirdi. ABD'de 2027 savunma tasarısı, iki ülkenin silah endüstrilerini entegre edecek bir maddeyi içeriyor. Sahadaki sivil kayıplar artarken, ateşkesin kırılganlığı uluslararası kamuoyunun dikkatini bölgeye çekiyor.