Fransa ve Türkiye

İran'ın Hürmüz Boğazı'nda anlaşma iddialarını yalanlamasıyla birlikte hafta başındaki diplomatik iyimserlik yerini belirsizliğe bıraktı. ABD Dışişleri Bakanı Rubio'nun 'sağlam' olarak nitelediği öneriye rağmen Tahran, boğazın ABD'nin düşmanca eylemleri sürdüğü müddetçe kapalı kalacağını duyurdu. Umman üzerinden yeni ve geçici bir güzergah için görüşmeler yapılsa da İran, Washington ile doğrudan müzakereyi reddetti. Küresel petrol fiyatları bu gelgitlerle dalgalanırken, ABD ordusu İran'a baskı için 'alışılmadık yollar' arayışına girdi. Eş zamanlı olarak çatışmalar Irak'a sıçradı. ABD ve Suudi Arabistan, İran destekli Irak milislerine yönelik hava saldırıları düzenledi; en az 20 Haşdi Şabi mensubu öldürüldü. Yemen'deki Husiler ise Irak topraklarından Suudi Arabistan'a insansız hava aracı saldırıları gerçekleştirdi. Bu gelişmeler, İran'la bağlantılı gruplar arasındaki koordinasyonun arttığına ve bölgesel bir yayılma riskine işaret ediyor. Hürmüz Boğazı'nda sıkışan binlerce sivil denizci ise çatışmaların ortasında kaldı. Bazı gemiler aylardır İran donanmasının elinde tutuluyor. ABD'nin boğazda mayın bulunmadığını açıklaması ve İran'ın yönetim hakkını 'yasal ve güvenlik' gerekçelerine dayandırması, stratejik su yolundaki kilidi daha da karmaşık hale getiriyor.

Türk savunma sanayi şirketi Baykar ile İtalyan havacılık devi Leonardo'nun ortak girişimi LBA Systems, Farnborough Uluslararası Havacılık Fuarı'nda ilk ürünü Astore Levante'yi tanıttı. Şirket, tam operasyonel hazırlık seviyesine ulaştığını duyurdu. Bayraktar TB3 platformu temel alınarak geliştirilen Astore Levante, iki ülkenin insansız hava aracı teknolojilerindeki iş birliğinin somut bir çıktısı olarak öne çıkıyor. Bu gelişme, Türkiye-İtalya savunma ortaklığının derinleştiğine ve Avrupa pazarına yönelik ortak üretim hedeflerine işaret ediyor.

Temmuz ayında Ankara'nın ev sahipliğinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, müttefikler arasında en az 50 milyar dolarlık savunma tedarik ve yatırım anlaşmasına sahne oldu. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayii Forumu'nda 40 milyar dolarlık anti-drone programı ve yeni nesil AWACS projesi duyurulurken, Hollanda 3 milyar avroluk savunma anlaşması açıkladı. Kanada öncülüğünde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dokuz ülke, askeri üretim projelerine düşük maliyetli kredi sağlayacak 134 milyar dolarlık savunma bankasını kurdu. Türkiye ve Birleşik Krallık geniş kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalamaya hazırlanırken, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz müttefikler arasındaki savunma sanayii ticaret kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa zirvede birlik mesajı verdi. Buna karşın zirvenin kapanışında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderlere isme özel işlenmiş birer revolver hediye etmesi uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Kimi liderler silahı beraberinde götürürken, İngiltere Başbakanı Starmer hediyeyi Türkiye'de bıraktı, von der Leyen ise askeri müzeye bağışlayacağını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, zirvenin ittifakın çatışmacı tutumunu gösterdiğini öne sürdü. Erdoğan ise zirveye yönelik eleştirilere sert tepki göstererek, "Türkiye'nin müstesna ev sahipliğine kara çalmak için akla hayale gelmedik hezeyanlar üretiyorlar" ifadesini kullandı. Zirvenin Ankara ekonomisine konaklama, yeme içme, ulaşım ve alışveriş harcamalarıyla yaklaşık 900 milyon liralık (19 milyon dolar) katkı sağladığı belirtildi. Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Kabine'de ise F-35 savaş uçağı alımı, terörle mücadele süreci ve enflasyonla mücadele gibi başlıklar ele alındı. Ankara zirvesi, ittifak içi savunma iş birliklerini derinleştirirken, diplomatik semboller üzerinden yaşanan tartışmalarla da dikkat çekti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Edirne’deki açıklamasında ‘Terörsüz Türkiye’ hedefinde tempoyu artıracaklarını belirtirken, TBMM Başkanı Kurtulmuş da örgütün tasfiyesinin ardından Meclis’in gerekli yasal düzenlemeleri kısa sürede yapacağını söyledi. FETÖ’nün 15 Temmuz darbe girişiminin 10. yılındaki anma etkinliğinde Erdoğan, örgütle mücadelede rehavete kapılmayacaklarını vurguladı; milli güvenlikten taviz verilmeyeceğini, savunmada yapay zekâ ve siber tehditlere karşı hazırlıklı olunması gerektiğini kaydetti. NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara’da Slovakya Cumhurbaşkanı, Karadağ ve Arnavutluk başbakanlarıyla ikili görüşmeler yapan Erdoğan, ulaştırma ve enerji iş birliğinin yanı sıra Avrupa güvenlik mimarisi konularını ele aldı. Aynı süreçte İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile telefonla görüşen Erdoğan, İran-ABD mutabakatından memnuniyetini dile getirdi. Pakistan Genelkurmay Başkanı’nın Ankara ziyareti ve Liberya Cumhurbaşkanı ile yapılan kabul, yürütülen yoğun diplomatik trafiği tamamladı. Srebrenitsa soykırımının 31. yılı dolayısıyla yayımlanan anma mesajlarında Erdoğan, ‘Srebrenitsa’yı asla unutmayacağız’ ifadesini kullandı. Ekonomi alanında ise 2026’yı zirveler yılı olarak nitelendirirken, Ankara Havalimanı ve bağlantı yollarının açılışında motivasyonlarını bozmayacaklarını belirtti.

Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, Türkiye'nin ittifak içindeki artan stratejik rolünü ve savunma sanayisindeki kabiliyetlerini gözler önüne serdi. Zirve sırasında düzenlenen 'Ankara'da Müttefikler' programı kapsamında 40'tan fazla ülkenin katılımıyla 70 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğü temsil eden toplantılar gerçekleştirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin askeri kabiliyetleri, stratejik konumu ve savunma sanayisi kapasitesiyle NATO'nun dönüşümünün merkezinde yer aldığını vurguladı. Zirve, ABD yaptırımları ve F-35 programı gibi konularda önemli sinyallere sahne oldu. Uzmanlar, Trump yönetiminin CAATSA yaptırımlarını kaldırma ve F-35 satışını yeniden gündeme getirme olasılığını stratejik bir pazarlığın parçası olarak değerlendirirken, Türkiye'nin S-400'lerden SAMP/T'ye uzanan savunma dönüşümü dikkat çekti. Hollanda Genelkurmay Başkanı, ABD'nin bazı askeri kabiliyetlerini geri çekmesiyle Türkiye'nin NATO'daki rolünün daha da büyüyeceğini öngördü. Diplomatik alanda ise Erdoğan, Srebrenitsa soykırımının tekrarlanmasını önleme konusunda Türkiye'nin kararlılığını yineledi ve Bosna Hersek'teki istikrarın Balkanlar için önemine vurgu yaptı. Zirve, Türkiye'nin küresel görünürlüğünü artırırken, ittifak içindeki ulusal çıkar çatışmaları ve transatlantik güven krizini de gündeme getirdi.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Ukrayna ziyareti öncesinde Polonya'nın Przemysl kentindeki tren istasyonunda basın mensuplarına konuştu. Fidan, FETÖ'nün artık kullanım değerinin kalmadığını belirterek, 'Bu örgütün şu anda yöneticilerinin adeta rehin tuttuğu bir kitle bulunmakta' ifadesini kullandı. Fidan'ın açıklaması, Türkiye'nin FETÖ ile mücadelesinde uluslararası toplumdan beklentilerini yansıtırken, Polonya'daki bu temaslar Ukrayna ziyareti öncesinde gerçekleşti. Bakan, örgütün yapısının artık işlevsiz hale geldiğini ve sadece rehin tutulan bir kitleden ibaret olduğunu vurguladı.

Paris'te 13-14 Temmuz 2025 tarihlerinde düzenlenen Ukrayna Konulu Gönüllüler Koalisyonu Liderler Zirvesi, Avrupa'nın balistik füze tehdidine karşı somut adımlarla sonuçlandı. Ukrayna ve aralarında İngiltere, Almanya ve Fransa'nın da bulunduğu dokuz Avrupa ülkesi, Ukrayna'nın Rusya ile dört yıldır süren savaştaki deneyiminden yararlanarak bütünleşik bir balistik füze savunma koalisyonu kurduklarını duyurdu. 'Avrupa için ortak balistik füze savunma yeteneği inşa etmeyi' hedefleyen girişim kapsamında, savunma sanayileri, araştırma kurumları ve operasyonel deneyimler bir araya getirilecek. Zirvenin hemen ardından, Thales, Airbus, MBDA Deutschland, Safran ve Destinus gibi önde gelen Avrupalı savunma şirketleri, orta ve orta-uzun menzilli balistik füzeleri uzayda imha edebilecek ilk Avrupa yapımı önleyiciyi geliştirmek üzere Bliksem EXO Konsorsiyumu'nu kurmak için niyet mektubu imzaladı. Bu gelişmeler, Moskova'nın zirveyi 'barış istemeyen savaş çığırtkanlarının toplantısı' olarak niteleyen açıklamalarıyla aynı günlere denk geldi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı temsilen katıldığı zirvede Türkiye de, Ukrayna'ya yönelik güvenlik desteği ve savunma sanayii işbirliği konularında pozisyonunu ortaya koydu. Zirve, Rusya-Ukrayna savaşının uzayan seyrinde Avrupa'nın askeri dayanışmasını ve endüstriyel işbirliğini derinleştirme çabası olarak öne çıkarken, özellikle son dönemde artan karşılıklı füze saldırılarının yarattığı aciliyete yanıt niteliği taşıdı.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Atlantic Council, Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'ne ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yayımladı. 'Ankara Zirvesi'nden 11 Çıkarım' başlıklı analizde savunma harcamaları, Ukrayna savaşı, Orta Doğu dengeleri ve savunma sanayi iş birliği gibi başlıklar öne çıktı. Metinde, Türkiye'nin ittifak içindeki artan stratejik ağırlığı ve 'her zamankinden daha yakın' konumuna özel vurgu yapıldı. Analiz, zirvenin NATO'nun güney kanadındaki tehditlere karşı ortak tutum geliştirme çabalarını ve Türkiye'nin bu çerçevedeki kilit rolünü mercek altına alıyor. Özellikle savunma sanayiinde atılan adımlar ve Ukrayna krizinde yürütülen diplomatik girişimler, Ankara'nın hem bölgesel hem küresel krizlerdeki angajmanını yansıtıyor. Değerlendirme, Türkiye-NATO ilişkilerinin son dönemde ulaştığı eşgüdüm seviyesinin altını çiziyor. Zirve sonuçları, Türkiye'nin transatlantik güvenlik mimarisindeki konumunun pekiştiğine işaret ederken, üye ülkeler arasındaki savunma yükü paylaşımı tartışmalarına da yeni bir perspektif sunuyor. Atlantic Council'in çıkarımları, NATO'nun gelecek stratejilerinde Ankara'nın ağırlığının daha belirgin hissedileceğini ortaya koyuyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, TRT Haber’e verdiği röportajda NATO Zirvesi’ni ve bölgesel gelişmeleri değerlendirdi. Zirvenin hem yapılış hem de sonuçları itibarıyla tarihi olduğunu belirten Fidan, Türkiye’nin ittifaka çok ciddi katkı sağladığını vurguladı. Bakan Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde yürütülen Türk dış politikasının olağanüstü bir performans sergilediğini ifade etti. Bu açıklamalar, Türkiye’nin NATO içindeki aktif rolünü ve zirvede alınan kararlara verdiği önemi ortaya koyuyor. Açıklamalar, NATO’nun güncel güvenlik ortamında Türkiye’nin stratejik konumunu ve katkılarını bir kez daha gündeme taşırken, Ankara’nın ittifakın karar alma süreçlerindeki etkisini de yansıtıyor.

Al-Monitor’da yayımlanan ve Milliyet’in aktardığı analize göre, Ankara’da düzenlenen NATO Zirvesi, Türkiye’nin ABD ile yakınlaşması ve bölgede artan etkisine yönelik İsrail’deki kaygıları gündeme getirdi. Üst düzey bir İsrailli güvenlik yetkilisi, iki ülke arasındaki rekabeti ‘bölgesel hegemonya yarışı’ olarak nitelendirdi. Özellikle F-35 savaş uçağı programı bağlamında İsrail, Türkiye’nin potansiyel teknolojik ilerlemelerinin aradaki askeri farkı kapatabileceğinden endişe duyuyor. Zirve sırasında gerçekleşen Erdoğan-Trump görüşmesi, bölgesel güç dengesini etkileyecek bir işaret olarak yorumlanıyor. Bu gelişmeler, NATO müttefikleri arasındaki dinamiklerin yanı sıra Doğu Akdeniz’deki stratejik rekabetin ne denli hassas olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye’nin artan etki alanı, İsrail ve Yunanistan gibi bölge ülkelerini kaygılandırırken, ABD’nin tutumu belirleyici olmaya devam ediyor.