Fransa ve Birleşik Krallık

Venezuela’da 24 Haziran’daki depremlerin ardından resmî ölü sayısı 2.954’e, yaralı sayısı 16.592’ye yükseldi; yaklaşık 16 bin kişi evsiz kaldı. Kalabalık barınaklarda temiz suya erişim olmaması ve hastanelerin yetersiz kalması, salgın hastalık riskiyle birlikte ciddi bir sağlık krizine işaret ediyor. Öte yandan Gazze’de ateşkes ihlalleri devam ediyor. İsrail saldırılarında son 24 saatte en az 19 Filistinli hayatını kaybetti, toplam can kaybı 73.400’e yaklaştı. Saldırılar sağlık tesislerini tahrip ediyor; Dünya Sağlık Örgütü, bir hava saldırısında tıbbi malzemelerin imha edildiğini belirterek hastanelerin korunmasını talep etti. Türkiye, Mısır ve Katar, İsrail’in sağlık altyapısını hedef alan ve sivil kayıplara yol açan eylemlerinin uluslararası hukuku ihlâl ettiğini ve ateşkesin ikinci aşamasını tehlikeye attığını vurgulayarak kınadı. Her iki krizde de sağlık sistemlerinin çöküşü, uluslararası toplumun acil müdahalesini gerektiriyor.

İngiltere, Fransa, Kanada, Danimarka, Finlandiya, İzlanda, İrlanda, Norveç, Polonya, Portekiz, İspanya ve İsveç'in dışişleri bakanları, İsrail hükümetinin Batı Şeria'daki adımlarının iki devletli çözümü baltaladığını belirten ortak bir bildiri yayımladı. Bildiride emsalsiz seviyedeki yerleşimci şiddeti, yerleşimlerin genişlemesi ve E1 yerleşim projesi eleştirildi. Açıklama, iki devletli çözümün korunması gerektiği vurgusuyla geldi. 12 ülkenin ortak tutumu, İsrail'in Batı Şeria politikalarına ilişkin uluslararası kaygıyı yansıtıyor. Metinde yaptırım ifadesi yer almadı; diplomatik uyarı niteliği taşıyor.

Fransa'nın kuzey sahillerinde İngiltere'ye geçmek için botlara binen sığınmacılara yönelik polis müdahaleleri sertleşiyor. Fransız çevik kuvvet polisi, göz yaşartıcı gaz kullanıyor ve coplarla vuruyor. İngiltere'den Burnham ve Fransa Cumhurbaşkanı Macron, sahillerdeki operasyonları daha da yoğunlaştırma sözü verdi. Güney Sudan'daki savaştan kaçan 18 yaşındaki Garang, bu müdahaleler sırasında gaz ve copların hedefi olan binlerce sığınmacıdan biri. Sığınmacılara alternatif güvenli geçiş yolları sunulmadığı için deniz yoluyla geçişler devam ediyor ve bu durum polisiye önlemlerin artmasına yol açıyor. İngiltere ve Fransa'nın sahil güvenliği ve sınır kontrolü alanındaki işbirliği, insani sonuçlarıyla birlikte tartışılıyor. Bu gelişme, çatışma bölgelerinden kaçan kişilerin Avrupa sınırlarına ulaşma çabalarının karşılaştığı sert engelleri ortaya koyuyor.

100'den fazla eski Fransız ve İngiliz diplomat, İsrail'in Filistin'i "dünyanın gözü önünde sildiğini" belirterek ortak bir mektup yayımladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Birleşik Krallık'tan Burnham'a hitaben yazılan mektupta, İsrail'e etnik temizlik suçlaması yöneltildi ve İsrail'in bir Filistin devletini kabul etmesi için ticaret ve silah satış yasakları dahil acil önlemler alınması istendi. Bu ölçekte ilk kez iki ülkenin eski diplomatlarının ortak bir çağrı yapması, Avrupa'da İsrail'e yönelik ekonomik ve askeri baskı araçlarının kullanılması yönündeki taleplerin güçlendiğine işaret ediyor. Mektupta, ticaret ve silah satış yasaklarının yanı sıra İsrail'in bir Filistin devletini kabul etmesi için acil diplomatik adımlar atılması çağrısı yapılıyor.

Chatham House'un 18 Ağustos 2026 tarihli uzman yorumu, orman yangınları ve aşırı sıcakların iklim değişikliğini Avrupa'nın en büyük sistemik güvenlik riski haline getirdiğini belirtiyor. Kıta, kundaklama saldırılarına karşı giderek daha savunmasız hale gelirken, iklim kaynaklı afetler orduları diğer tehditlerden uzaklaştırıyor. Uzmanlar, politika yapıcıların iklim değişikliğine güvenlik temelli bir yaklaşımla yanıt vermesi gerektiğini vurguluyor. Bu değerlendirme, Avrupa'daki diplomatik ve siyasi gündemde iklim-güvenlik bağlantısının öncelik kazanması gerektiğine işaret ediyor.

Temmuz ayında Ankara'nın ev sahipliğinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, müttefikler arasında en az 50 milyar dolarlık savunma tedarik ve yatırım anlaşmasına sahne oldu. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayii Forumu'nda 40 milyar dolarlık anti-drone programı ve yeni nesil AWACS projesi duyurulurken, Hollanda 3 milyar avroluk savunma anlaşması açıkladı. Kanada öncülüğünde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dokuz ülke, askeri üretim projelerine düşük maliyetli kredi sağlayacak 134 milyar dolarlık savunma bankasını kurdu. Türkiye ve Birleşik Krallık geniş kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalamaya hazırlanırken, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz müttefikler arasındaki savunma sanayii ticaret kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa zirvede birlik mesajı verdi. Buna karşın zirvenin kapanışında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderlere isme özel işlenmiş birer revolver hediye etmesi uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Kimi liderler silahı beraberinde götürürken, İngiltere Başbakanı Starmer hediyeyi Türkiye'de bıraktı, von der Leyen ise askeri müzeye bağışlayacağını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, zirvenin ittifakın çatışmacı tutumunu gösterdiğini öne sürdü. Erdoğan ise zirveye yönelik eleştirilere sert tepki göstererek, "Türkiye'nin müstesna ev sahipliğine kara çalmak için akla hayale gelmedik hezeyanlar üretiyorlar" ifadesini kullandı. Zirvenin Ankara ekonomisine konaklama, yeme içme, ulaşım ve alışveriş harcamalarıyla yaklaşık 900 milyon liralık (19 milyon dolar) katkı sağladığı belirtildi. Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Kabine'de ise F-35 savaş uçağı alımı, terörle mücadele süreci ve enflasyonla mücadele gibi başlıklar ele alındı. Ankara zirvesi, ittifak içi savunma iş birliklerini derinleştirirken, diplomatik semboller üzerinden yaşanan tartışmalarla da dikkat çekti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Edirne’deki açıklamasında ‘Terörsüz Türkiye’ hedefinde tempoyu artıracaklarını belirtirken, TBMM Başkanı Kurtulmuş da örgütün tasfiyesinin ardından Meclis’in gerekli yasal düzenlemeleri kısa sürede yapacağını söyledi. FETÖ’nün 15 Temmuz darbe girişiminin 10. yılındaki anma etkinliğinde Erdoğan, örgütle mücadelede rehavete kapılmayacaklarını vurguladı; milli güvenlikten taviz verilmeyeceğini, savunmada yapay zekâ ve siber tehditlere karşı hazırlıklı olunması gerektiğini kaydetti. NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara’da Slovakya Cumhurbaşkanı, Karadağ ve Arnavutluk başbakanlarıyla ikili görüşmeler yapan Erdoğan, ulaştırma ve enerji iş birliğinin yanı sıra Avrupa güvenlik mimarisi konularını ele aldı. Aynı süreçte İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile telefonla görüşen Erdoğan, İran-ABD mutabakatından memnuniyetini dile getirdi. Pakistan Genelkurmay Başkanı’nın Ankara ziyareti ve Liberya Cumhurbaşkanı ile yapılan kabul, yürütülen yoğun diplomatik trafiği tamamladı. Srebrenitsa soykırımının 31. yılı dolayısıyla yayımlanan anma mesajlarında Erdoğan, ‘Srebrenitsa’yı asla unutmayacağız’ ifadesini kullandı. Ekonomi alanında ise 2026’yı zirveler yılı olarak nitelendirirken, Ankara Havalimanı ve bağlantı yollarının açılışında motivasyonlarını bozmayacaklarını belirtti.

Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, Türkiye'nin ittifak içindeki artan stratejik rolünü ve savunma sanayisindeki kabiliyetlerini gözler önüne serdi. Zirve sırasında düzenlenen 'Ankara'da Müttefikler' programı kapsamında 40'tan fazla ülkenin katılımıyla 70 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğü temsil eden toplantılar gerçekleştirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin askeri kabiliyetleri, stratejik konumu ve savunma sanayisi kapasitesiyle NATO'nun dönüşümünün merkezinde yer aldığını vurguladı. Zirve, ABD yaptırımları ve F-35 programı gibi konularda önemli sinyallere sahne oldu. Uzmanlar, Trump yönetiminin CAATSA yaptırımlarını kaldırma ve F-35 satışını yeniden gündeme getirme olasılığını stratejik bir pazarlığın parçası olarak değerlendirirken, Türkiye'nin S-400'lerden SAMP/T'ye uzanan savunma dönüşümü dikkat çekti. Hollanda Genelkurmay Başkanı, ABD'nin bazı askeri kabiliyetlerini geri çekmesiyle Türkiye'nin NATO'daki rolünün daha da büyüyeceğini öngördü. Diplomatik alanda ise Erdoğan, Srebrenitsa soykırımının tekrarlanmasını önleme konusunda Türkiye'nin kararlılığını yineledi ve Bosna Hersek'teki istikrarın Balkanlar için önemine vurgu yaptı. Zirve, Türkiye'nin küresel görünürlüğünü artırırken, ittifak içindeki ulusal çıkar çatışmaları ve transatlantik güven krizini de gündeme getirdi.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Atlantic Council, Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'ne ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yayımladı. 'Ankara Zirvesi'nden 11 Çıkarım' başlıklı analizde savunma harcamaları, Ukrayna savaşı, Orta Doğu dengeleri ve savunma sanayi iş birliği gibi başlıklar öne çıktı. Metinde, Türkiye'nin ittifak içindeki artan stratejik ağırlığı ve 'her zamankinden daha yakın' konumuna özel vurgu yapıldı. Analiz, zirvenin NATO'nun güney kanadındaki tehditlere karşı ortak tutum geliştirme çabalarını ve Türkiye'nin bu çerçevedeki kilit rolünü mercek altına alıyor. Özellikle savunma sanayiinde atılan adımlar ve Ukrayna krizinde yürütülen diplomatik girişimler, Ankara'nın hem bölgesel hem küresel krizlerdeki angajmanını yansıtıyor. Değerlendirme, Türkiye-NATO ilişkilerinin son dönemde ulaştığı eşgüdüm seviyesinin altını çiziyor. Zirve sonuçları, Türkiye'nin transatlantik güvenlik mimarisindeki konumunun pekiştiğine işaret ederken, üye ülkeler arasındaki savunma yükü paylaşımı tartışmalarına da yeni bir perspektif sunuyor. Atlantic Council'in çıkarımları, NATO'nun gelecek stratejilerinde Ankara'nın ağırlığının daha belirgin hissedileceğini ortaya koyuyor.

36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, 7-8 Temmuz’da Ankara’da 32 müttefik ülkenin liderlerinin katılımıyla yapıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, müttefikler arası savunma işbirliğindeki kısıtlamaların kaldırılması çağrısında bulunurken, Türkiye’nin Çelik Kubbe hava savunma projesine 24 milyar dolar ayırdığını açıkladı. Zirve sonuç bildirgesinde, 5. madde ve transatlantik bağa sarsılmaz bağlılık vurgulanırken, müttefiklerin 50 milyar doları aşan yeni tedarik anlaşmaları imzaladığı ve kolektif üretim kapasitesini artırma taahhüdü yer aldı. Zirveye ‘NATO 3.0’ yorumu yapılırken, Avrupa’nın güvenlikte daha fazla sorumluluk üstleneceğine dair güçlü sinyaller verildi. NATO Genel Sekreteri Rutte, Türkiye’nin savunma altyapısının büyüklüğüne ve ihracat kapasitesine dikkat çekerek “size ihtiyacımız var” dedi. İran ise bildirideki nükleer program eleştirilerine sert tepki göstererek ABD ve İsrail’i suçladı. Türkiye’nin ev sahipliği, liderlerin diplomatik temasları ve zirve marjında sunulan gastrodiplomasi örnekleri uluslararası medyada geniş yankı buldu. Zirve, Rusya-Ukrayna savaşının gölgesinde Avrupa’nın ABD’ye askeri bağımlılığı azaltma arayışını netleştirirken, Türkiye’nin ittifak içindeki ağırlığını perçinledi. Öncesinde İstanbul’daki NATO Parlamenter Zirvesi’nde yapılan istişareler ve NATO yetkililerinin Türkiye’ye yönelik övgüleri, Ankara’nın ‘üç temel ölçütte güçlü müttefik’ olduğu mesajını pekiştirdi.