Almanya ve Türkiye

ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer müzakerelerde anlaşmaya yakın olduklarını açıklarken, Al Arabiya’nın paylaştığı taslak ayrıntıları ve İsrail medyasının yansıttığı Tel Aviv’deki rahatsızlık, müttefikler arasındaki görüş ayrılıklarını ortaya koydu. Bu sırada İran, Hürmüz Boğazı çevresinde ABD’nin ateşkesi ihlal ettiğini öne sürdü; Tahran ayrıca Trump’ın Umman’ı hedef alan ‘yok etme’ tehdidini kınadı. ABD istihbaratı, İran’ın altı haftalık ateşkes boyunca insansız hava aracı üretimini hızlandırdığını raporladı. Ukrayna-Rusya hattında ise Moskova yakınlarındaki bir sanayi bölgesine düzenlenen İHA saldırısında beş kişi öldü, 10 kişi yaralandı. Rusya’nın enerji tesislerine yönelik saldırıları nedeniyle Ukrayna’nın yedi bölgesinde elektrik kesintileri yaşandı. Karadeniz’de Novorossiysk limanı açıklarında Türk sahipli iki sivil gemiye dron saldırısı düzenlenmesi üzerine Türkiye, Rusya ve Ukrayna’yı seyrüsefer güvenliğini sağlamaya çağırdı. UNICEF, Rusya’daki Gelendjik saldırısında çocukların da hedef alındığını belirterek uluslararası insancıl hukuka uyulmasını istedi.

Temmuz ayında Ankara'nın ev sahipliğinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, müttefikler arasında en az 50 milyar dolarlık savunma tedarik ve yatırım anlaşmasına sahne oldu. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayii Forumu'nda 40 milyar dolarlık anti-drone programı ve yeni nesil AWACS projesi duyurulurken, Hollanda 3 milyar avroluk savunma anlaşması açıkladı. Kanada öncülüğünde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dokuz ülke, askeri üretim projelerine düşük maliyetli kredi sağlayacak 134 milyar dolarlık savunma bankasını kurdu. Türkiye ve Birleşik Krallık geniş kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalamaya hazırlanırken, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz müttefikler arasındaki savunma sanayii ticaret kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa zirvede birlik mesajı verdi. Buna karşın zirvenin kapanışında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderlere isme özel işlenmiş birer revolver hediye etmesi uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Kimi liderler silahı beraberinde götürürken, İngiltere Başbakanı Starmer hediyeyi Türkiye'de bıraktı, von der Leyen ise askeri müzeye bağışlayacağını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, zirvenin ittifakın çatışmacı tutumunu gösterdiğini öne sürdü. Erdoğan ise zirveye yönelik eleştirilere sert tepki göstererek, "Türkiye'nin müstesna ev sahipliğine kara çalmak için akla hayale gelmedik hezeyanlar üretiyorlar" ifadesini kullandı. Zirvenin Ankara ekonomisine konaklama, yeme içme, ulaşım ve alışveriş harcamalarıyla yaklaşık 900 milyon liralık (19 milyon dolar) katkı sağladığı belirtildi. Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Kabine'de ise F-35 savaş uçağı alımı, terörle mücadele süreci ve enflasyonla mücadele gibi başlıklar ele alındı. Ankara zirvesi, ittifak içi savunma iş birliklerini derinleştirirken, diplomatik semboller üzerinden yaşanan tartışmalarla da dikkat çekti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Edirne’deki açıklamasında ‘Terörsüz Türkiye’ hedefinde tempoyu artıracaklarını belirtirken, TBMM Başkanı Kurtulmuş da örgütün tasfiyesinin ardından Meclis’in gerekli yasal düzenlemeleri kısa sürede yapacağını söyledi. FETÖ’nün 15 Temmuz darbe girişiminin 10. yılındaki anma etkinliğinde Erdoğan, örgütle mücadelede rehavete kapılmayacaklarını vurguladı; milli güvenlikten taviz verilmeyeceğini, savunmada yapay zekâ ve siber tehditlere karşı hazırlıklı olunması gerektiğini kaydetti. NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara’da Slovakya Cumhurbaşkanı, Karadağ ve Arnavutluk başbakanlarıyla ikili görüşmeler yapan Erdoğan, ulaştırma ve enerji iş birliğinin yanı sıra Avrupa güvenlik mimarisi konularını ele aldı. Aynı süreçte İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile telefonla görüşen Erdoğan, İran-ABD mutabakatından memnuniyetini dile getirdi. Pakistan Genelkurmay Başkanı’nın Ankara ziyareti ve Liberya Cumhurbaşkanı ile yapılan kabul, yürütülen yoğun diplomatik trafiği tamamladı. Srebrenitsa soykırımının 31. yılı dolayısıyla yayımlanan anma mesajlarında Erdoğan, ‘Srebrenitsa’yı asla unutmayacağız’ ifadesini kullandı. Ekonomi alanında ise 2026’yı zirveler yılı olarak nitelendirirken, Ankara Havalimanı ve bağlantı yollarının açılışında motivasyonlarını bozmayacaklarını belirtti.

Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, Türkiye'nin ittifak içindeki artan stratejik rolünü ve savunma sanayisindeki kabiliyetlerini gözler önüne serdi. Zirve sırasında düzenlenen 'Ankara'da Müttefikler' programı kapsamında 40'tan fazla ülkenin katılımıyla 70 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğü temsil eden toplantılar gerçekleştirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin askeri kabiliyetleri, stratejik konumu ve savunma sanayisi kapasitesiyle NATO'nun dönüşümünün merkezinde yer aldığını vurguladı. Zirve, ABD yaptırımları ve F-35 programı gibi konularda önemli sinyallere sahne oldu. Uzmanlar, Trump yönetiminin CAATSA yaptırımlarını kaldırma ve F-35 satışını yeniden gündeme getirme olasılığını stratejik bir pazarlığın parçası olarak değerlendirirken, Türkiye'nin S-400'lerden SAMP/T'ye uzanan savunma dönüşümü dikkat çekti. Hollanda Genelkurmay Başkanı, ABD'nin bazı askeri kabiliyetlerini geri çekmesiyle Türkiye'nin NATO'daki rolünün daha da büyüyeceğini öngördü. Diplomatik alanda ise Erdoğan, Srebrenitsa soykırımının tekrarlanmasını önleme konusunda Türkiye'nin kararlılığını yineledi ve Bosna Hersek'teki istikrarın Balkanlar için önemine vurgu yaptı. Zirve, Türkiye'nin küresel görünürlüğünü artırırken, ittifak içindeki ulusal çıkar çatışmaları ve transatlantik güven krizini de gündeme getirdi.

36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, 7-8 Temmuz’da Ankara’da 32 müttefik ülkenin liderlerinin katılımıyla yapıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, müttefikler arası savunma işbirliğindeki kısıtlamaların kaldırılması çağrısında bulunurken, Türkiye’nin Çelik Kubbe hava savunma projesine 24 milyar dolar ayırdığını açıkladı. Zirve sonuç bildirgesinde, 5. madde ve transatlantik bağa sarsılmaz bağlılık vurgulanırken, müttefiklerin 50 milyar doları aşan yeni tedarik anlaşmaları imzaladığı ve kolektif üretim kapasitesini artırma taahhüdü yer aldı. Zirveye ‘NATO 3.0’ yorumu yapılırken, Avrupa’nın güvenlikte daha fazla sorumluluk üstleneceğine dair güçlü sinyaller verildi. NATO Genel Sekreteri Rutte, Türkiye’nin savunma altyapısının büyüklüğüne ve ihracat kapasitesine dikkat çekerek “size ihtiyacımız var” dedi. İran ise bildirideki nükleer program eleştirilerine sert tepki göstererek ABD ve İsrail’i suçladı. Türkiye’nin ev sahipliği, liderlerin diplomatik temasları ve zirve marjında sunulan gastrodiplomasi örnekleri uluslararası medyada geniş yankı buldu. Zirve, Rusya-Ukrayna savaşının gölgesinde Avrupa’nın ABD’ye askeri bağımlılığı azaltma arayışını netleştirirken, Türkiye’nin ittifak içindeki ağırlığını perçinledi. Öncesinde İstanbul’daki NATO Parlamenter Zirvesi’nde yapılan istişareler ve NATO yetkililerinin Türkiye’ye yönelik övgüleri, Ankara’nın ‘üç temel ölçütte güçlü müttefik’ olduğu mesajını pekiştirdi.

7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenlenecek NATO Liderler Zirvesi öncesinde, Türkiye'de güvenlik operasyonları ve savunma diplomasisi öne çıktı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nca yürütülen soruşturmalar kapsamında terör örgütlerine yönelik düzenlenen operasyonlarda 225 şüpheli gözaltına alınırken, 178'i tutuklandı. Gözaltına alınanlar arasında gazeteci, akademisyen ve sivil toplum temsilcilerinin de bulunduğu bildirildi. İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) tutuklamaları kınarken, Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) operasyonların sivil toplum hedefli olduğu iddialarını yalanladı. Zirve güvenliği için 'Turkuaz' adı altında üst düzey tedbirler alındığı duyuruldu. Eş zamanlı olarak ABD yönetiminin, Türkiye'nin yerli savaş uçağı KAAN'da kullanılmak üzere 700 milyon doları aşan jet motoru satışını ilerletmeye hazırlandığı iddia edildi. Reuters'ın haberine göre Trump yönetimi, Kongre'deki itirazlara rağmen satış onayını NATO Zirvesi öncesinde tamamlamayı planlıyor. Bu adım, iki ülke arasındaki savunma iş birliğinde yeni bir aşamaya işaret ederken, Demokrat milletvekilleri Kongre'nin denetim yetkisinin baypas edildiğini savundu. Avrupa'nın önde gelen ekonomileri savunma harcamalarını artırma kararı alırken, analizler Ankara zirvesinin Türkiye'nin NATO içindeki stratejik konumunu pekiştirebileceğine dikkat çekiyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan, 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi kapsamında kente gelen lider eşlerini ağırladı. Etkinlikte konuşan Erdoğan, çocuk güvenliğinin dijital platformların tasarımında öncelikli ilke olması gerektiğini belirterek, 'Çocuk güvenliği dijital platformlara sonradan eklenen bir ayar değil, tasarımın ilk ilkesi olmalıdır' dedi. Erdoğan, algoritmaların şeffaflığına vurgu yaparak, 'Algoritmaların kara kutusu açılmalı, teknoloji şirketleri ürünlerinin toplumsal etkilerini bağımsız denetime sunmalıdır' ifadelerini kullandı. Bu çağrı, teknoloji devlerinin hesap verebilirliği ve çocukların çevrimiçi korunması konusunda artan uluslararası duyarlılığın bir yansıması olarak dikkat çekti. NATO Zirvesi gibi yüksek profilli bir diplomatik ortamda gündeme getirilen bu konu, dijital çağda çocuk haklarının korunmasının sınır ötesi bir mesele haline geldiğini gösteriyor. Erdoğan'ın ev sahipliği, Türkiye'nin bu alandaki farkındalık ve düzenleme çabalarına uluslararası bir platform kazandırdı.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Ankara'daki NATO Zirvesi öncesi Berlin'de yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüştüğünü belirterek, birlikte bir 'Ankara Ruhu' oluşturmayı umduğunu ifade etti. Merz, zirvenin çalkantılı bir dönemde gerçekleştiğine dikkat çekerek, özgürlük ve güvenliğin garantisi olarak NATO'nun güçlü ve birleşik duruşunun önemini vurguladı. Merz'in bu çıkışı, ittifak içindeki fikir ayrılıklarının ve jeopolitik gerilimlerin gölgesinde toplanan zirvede diplomatik bir inisiyatif olarak değerlendiriliyor. 'Ankara Ruhu' ifadesiyle, liderler arasında ortak bir anlayış ve işbirliği zemini yaratılması hedefleniyor. Zirvede savunma harcamaları, Ukrayna krizi ve transatlantik ilişkiler gibi başlıkların öne çıkması beklenirken, Merz'in iki liderle önceden temas kurması, Almanya'nın arabulucu rolü üstlenme çabası olarak yorumlanabilir.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede Türkiye-Almanya ikili ilişkileri, bölgesel gelişmeler ve küresel meseleler ele alındı. Liderlerin NATO ve Avrupa güvenliğine ilişkin karşılıklı değerlendirmelerde bulunduğu belirtildi. Almanya'da yeni hükümetin göreve başlamasının ardından gerçekleşen temas, iki ülke arasındaki stratejik diyaloğun sürdüğünü gösterdi. Özellikle savunma iş birliği ve Avrupa güvenlik mimarisi bağlamında Türkiye'nin rolüne vurgu yapıldı. Görüşmenin, bölgesel krizlere ortak yaklaşım arayışları açısından önemli olduğu değerlendiriliyor.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonları sırasında İtalya’daki Amerikan üslerinden 500 uçağın kalktığı ve Avrupa genelinde 4-5 bin uçuş gerçekleştiği yönündeki sözleri, İtalya ile ABD arasında askerî üs krizi çıkardı. Daha önce yaşanan “fotoğraf krizi”nin ardından gelen bu açıklama, Roma’nın üslerin kullanımına ilişkin bilgilendirme ve egemenlik hassasiyetini gündeme taşıdı. NATO Sözcüsü Allison Hart, Rutte’nin ifadelerine açıklık getirerek durumu yatıştırmaya çalıştı. Ancak bazı basın organları bu açıklamayı, İran’a giden uçakların İtalya’dan kalktığının “itirafı” olarak değerlendirdi. Kriz, müttefikler arasındaki koordinasyon ve üslerin denetimi konusunda yeni soru işaretleri yarattı. Olay, ABD’nin bölgedeki askerî varlığının NATO üyeleriyle iş birliği çerçevesinde nasıl yönetildiğine dair tartışmaları alevlendirdi. İtalya’nın tepkisi, benzer durumlarda müttefik üslerin izinsiz kullanımına karşı diplomatik gerilimlerin tırmanabileceğini gösteriyor.