Çin ve ABD

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

Fudan Üniversitesi Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü dekanı Wu Xinbo, Güney Çin Sabah Postası’na verdiği röportajda, ABD’de Trump döneminde belirginleşen ‘Önce Amerika’ dış politikasının iki ülke ilişkilerini nasıl dönüştürdüğünü ve bunun Çin’in küresel konumu üzerindeki olası etkilerini değerlendirdi. Wu’nun analizine göre, ABD’nin müttefiklerine mesafe koyan ve çok taraflı kurumlardan çekilme eğilimi gösteren yaklaşımı, Pekin’e jeopolitik boşlukları doldurma ve kendi etki alanını genişletme fırsatı sunuyor. Çinli uzman, bu dönüşümün salt çatışma eksenli olmadığını, rekabetin yanı sıra yeni işbirliği dinamikleri de doğurduğunu belirtiyor. Röportaj, Washington’un tek taraflı adımlarının kısa vadede güç projeksiyonu gibi görünse de, uzun vadede Çin’in ekonomik ve diplomatik ağırlığını pekiştirmesine yardımcı olabileceği yönündeki görüşleri gündeme getiriyor.

Salı günü Türkiye'de başlayacak NATO zirvesi, Avrupalı üyelerin artan savunma harcamaları hedeflerini gözden geçirdiği ve Çin'in uzaktan dikkatle izlediği düşük profilli bir buluşma olarak görülüyor. Ancak zirvenin seyri, ABD Başkanı Donald Trump'ın hangi ruh haliyle katılacağına bağlı olarak değişebilir. Trump'ın, ittifakı sert bir dille eleştiren, NATO'nun amacını sorgulayan ve defalarca askeri adımlar atmakla tehdit eden öfkeli tavrı ile uzlaşmacı lider profili arasında gidip gelmesi, zirvenin en büyük belirsizliğini oluşturuyor. Trump'ın tutarsız yaklaşımı, müttefikler arasında güven sorununa yol açarken, zirvede savunma yükü paylaşımı ve transatlantik bağların geleceği tartışmalarına gölge düşürebilir. ABD'nin NATO'ya bağlılığının sorgulandığı bir dönemde, Trump'ın sözleri ve eylemleri ittifakın ortak duruşunu doğrudan etkileyebilir. Çin'in zirveyi yakından takip etmesi ise, Batı ittifakındaki herhangi bir zafiyetin küresel güç dengelerine yansımaları olabileceğine işaret ediyor.

ABD Yüksek Mahkemesi, göçmen politikalarında bir dizi kararla Trump yönetimine hem yetki genişletti hem de sınır koydu. Mahkeme, Haitili ve Suriyelilerin geçici koruma statüsünün (TPS) sonlandırılmasına ve sığınma başvurularının reddine onay verirken, doğuştan vatandaşlık ilkesine dokunulmasını engelledi. TPS kararıyla yaklaşık 1,3 milyon kişinin yasal statüsü risk altına girerken, sığınma kararı hükümete sınırda yoğunluk gerekçesiyle başvuruları geri çevirme yetkisi tanıdı. Buna karşılık mahkeme, Trump'ın imza politikalarından doğuştan vatandaşlığı kaldırma girişimini anayasaya aykırı bularak reddetti. Bu çelişkili tablo, Yüksek Mahkeme’nin muhafazakâr çoğunluğunun yürütmeye bazı alanlarda geniş takdir hakkı verirken, temel anayasal haklara müdahaleyi engellediğini gösteriyor. Kararlar, sınır dışı süreçlerini hızlandırma ve yasal göçü daraltma vaadiyle göreve dönen Trump için bir yandan zafer anlamına gelirken, diğer yandan vatandaşlık tanımını değiştirme hedefine darbe vurdu. Uzmanlar, kitlesel sınır dışıların ABD nüfus yapısını ve iş gücü piyasasını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Mahkemenin göçmenlik alanındaki seçici tutumu, siyasi dengeler ve toplumsal tartışmalar ışığında önem kazanıyor. TPS ve sığınma kararları yürütmenin yetkisini pekiştirirken, doğuştan vatandaşlık kararı anayasal sınırları hatırlattı. Bu karışık sinyal, önümüzdeki dönemde göçmen politikalarının hem mahkemeler hem de seçmen nezdinde temel bir mücadele alanı olmaya devam edeceğine işaret ediyor.

Kendisini sürgüne gönderen ve bir dönem Çin'in en zengin iş insanları arasında sayılan Guo Wengui, Manhattan federal mahkemesinde görülen davada Pazartesi günü 30 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Karar, 1000'den fazla kişinin yüz milyonlarca dolar kaybetmesine yol açan büyük bir mali dolandırıcılık suçlamasıyla verildi. Guo, on yıl önce Çin'den ayrıldıktan sonra ABD'ye yerleşerek Komünist Parti muhalifi kimliğiyle öne çıkmıştı. Bu ceza, uluslararası yatırımcıları hedef alan planlı dolandırıcılık eylemlerine yönelik en ağır yaptırımlardan biri olarak kayda geçti.

Asia Group düşünce kuruluşunun Salı günü yayımladığı rapora göre, Çin, Trump döneminde Orta Doğu'da yaşanan çatışmalardan en kârlı çıkan ülke oldu. Raporda, Hürmüz Boğazı krizinin tetiklediği küresel emtia şokuna rağmen Çin'in stratejik ham madde stokları ve güçlü yenilenebilir enerji sektörü sayesinde enerji krizine direnç gösterdiği belirtildi. Kriz sırasında diğer Asya ülkeleri ağır hasar alırken, Pekin yönetimi güneş enerjisi ve elektrikli araç teknolojilerine yönelik küresel yönelimden faydalanarak ekonomik konumunu güçlendirdi. Raporda, Çin'in krizden tek başına kazançlı çıktığı vurgulandı. Analistler, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının neden olduğu emtia krizini en iyi yöneten ülkenin Çin olduğunu ifade ederek, ülkenin mevcut küresel dönüşüm sürecinde avantajlı konuma geçtiğine dikkat çekti.

Çin Ulusal Halk Kongresi, aralarında altı askeri milletvekili, eski Finansal Düzenleme Kurumu Başkanı Li Yunze ve yakın zamanda hakkında soruşturma başlatılan Politbüro üyesi Ma Xingrui’nin bulunduğu sekiz ismi milletvekilliğinden ihraç etti. Bu adım, Devlet Başkanı Xi Jinping liderliğinde yürütülen yolsuzlukla mücadele operasyonlarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. İhraç edilenler arasında üst düzey askeri yetkililerin ve iktidardaki Komünist Parti'nin en güçlü 25 üyesinden biri olan Ma Xingrui’nin bulunması, tasfiyenin ordu ve siyasetin zirvesine ulaştığını gösteriyor. Li Yunze'nin finans sektöründeki geçmişi ise ekonomik alandaki denetimlerin de yoğunlaştığına işaret ediyor. Çin yönetimi, yolsuzlukla mücadelenin parti içi disiplini sağlamak için kritik olduğunu belirtirken, bu ölçekteki ihraçlar iktidarın kontrol mekanizmalarını sürekli olarak derinleştirdiği bir sürecin devamı niteliğinde.

ABD Başkanı Donald Trump, Axios Show programında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve İran hakkında çarpıcı ifadeler kullandı. Trump, İran'a yönelik savaşın ardından gücünün sınırı olmadığını fark ettiğini söylerken, yakında yayımlanacak bir kitaba atıfla kendisini tarihteki en güçlü liderler arasında konumlandıran bir güç anlayışı geliştirdiği belirtildi. 'Ben olmasam yok olurlardı' sözleriyle Netanyahu'yu işaret eden Trump, ABD-İsrail ilişkilerindeki kişisel boyutu öne çıkardı. Bu ifadeler, iki lider arasındaki gerilimin yanı sıra Trump'ın başkanlık yetkilerine dair giderek iddialılaşan yorumlarını gün yüzüne çıkarıyor ve Orta Doğu'da diplomatik dengelerin liderler arası dinamiklerle şekillenebileceğine işaret ediyor.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, 'Amerika için Altın Kubbe' (Golden Dome) adı verilen yeni nesil füze savunma sisteminin ilk aşama testinin başarıyla sonuçlandığını duyurdu. Hegseth, gelişmiş yönlendirilmiş enerji teknolojisinin kullanıldığı testi bizzat izlediğini ve sonuçların 'tam başarı' olduğunu açıkladı. Testin, balistik ve hipersonik füze tehditlerine karşı katmanlı koruma sağlamayı amaçlayan Altın Kubbe projesinin kritik bir safhası olduğu belirtiliyor. Sistemin, Dinamik Savunma konsepti çerçevesinde geliştirildiği ifade ediliyor. ABD'nin füze savunma kabiliyetlerini artırma hedefi doğrultusunda yürütülen proje, bu başarılı testle operasyonel alana geçiş için önemli bir eşiği geride bırakmış oldu.

Avustralya’da yapılan bir kamuoyu araştırması, ABD’ye duyulan güvenin tarihin en düşük seviyesine gerilediğini, Çin’e yönelik tutumun ise üst üste dördüncü yıl iyileştiğini ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 51’i Çin’le ilişkilerin ABD’den daha önemli olduğunu belirtirken, yüzde 45’i Washington’a öncelik verdi. Araştırma, özellikle Trump yönetimi döneminde Avustralya kamuoyunun ABD’den soğuduğunu ve Pekin’e yönelik algının giderek ısındığını işaret ediyor. ABD’ye duyulan güvendeki düşüş, son yıllardaki en keskin gerileme olarak kaydedildi; katılımcıların sadece yüzde 31’i Trump liderliğindeki ABD’ye güven duyduğunu ifade etti. Bu sonuçlar, Avustralya’nın geleneksel müttefik ABD'den uzaklaşarak Asya-Pasifik’teki ekonomik ve diplomatik ağırlığını artırma eğiliminde olduğuna dair güçlü bir sinyal olarak yorumlanıyor.