Çin — Diplomatik Gelişmeler

Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi Başkanı Ahmet Burak Dağlıoğlu, yapay zekanın küresel diplomasinin ve ekonomik rekabetin temel unsurlarından biri haline geldiğini belirterek, yapay zeka yatırımlarının büyük bölümünün ABD ve Çin'de yoğunlaştığını ifade etti. Bu durum, yapay zeka alanındaki küresel güç dengesinin mevcut iki kutuplu yapısını teyit ederken, diğer ülkeler için rekabetçi kalabilme yarışını zorlaştırıyor. Özellikle teknoloji geliştirme, veri yönetimi ve yetenek havuzu gibi kritik alanlarda ABD ve Çin'in önde olması, uluslararası ekonomik ve siyasi ilişkileri yeniden şekillendiriyor. Dağlıoğlu'nun açıklamaları, Türkiye'nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ekonomilerin yapay zeka ekosistemine entegre olma zorunluluğunu vurguluyor. Yatırımların bu iki ülkede yoğunlaşması, dijital egemenlik risklerini artırırken, uluslararası işbirlikleri ve yerel inovasyon politikalarının önemini gündeme taşıyor.

The Atlantic yazarı Simon Shuster, ABD ve NATO'nun Çin'in Tayvan'ı işgali ile Rusya'nın Doğu Avrupa'da bir NATO üyesine eş zamanlı saldırısı senaryosuna karşı hazırlıklı olmadığını yazdı. Rapora göre ittifak, iki cepheli böyle bir çatışma durumunda askeri kaynakların nasıl önceliklendirileceğine dair net bir plana sahip değil. Değerlendirme, Rusya-Çin yakınlaşması ve Tayvan çevresindeki gerilim bağlamında Batı savunma planlamasının karşı karşıya olduğu stratejik açığı ortaya koyuyor. Shuster'ın analizi, NATO'nun mevcut hazırlıklarının büyük ölçüde tek cepheli senaryolara odaklandığını ve eşgüdümlü bir saldırı ihtimalinin yeterince ele alınmadığını belirtiyor.

Tayvan ordusu, Han Kuang 42 tatbikatı sırasında Taoyuan Uluslararası Havalimanı'nın batısında 30 mm top, makineli tüfek ve tanksavar füze rampalarıyla eğitim yaptı. Havalimanı, savunma harekâtının odak noktası olarak belirlendi. CM-34 Clouded Leopard tekerlekli zırhlı muharebe araçları, gerideki bir inşaat alanında gizlenmiş bölük seviyesindeki M1A2T Abrams tanklarına güvenlik sağladı. Tatbikat, Tayvan'ın kara unsurlarının havalimanı çevresindeki savunma düzenini test etti.

Ürdün Kralı II. Abdullah, Orta Doğu'daki çatışma ortamında Çin'e resmi ziyarete başladı. Anadolu Ajansı'nın haberine göre Abdullah ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ikili, bölgesel ve uluslararası konularda görüş alışverişinde bulunması bekleniyor. Görüşmede iki ülke arasındaki ilişkilerin yanı sıra bölgesel ve uluslararası gelişmelerin ele alınacağı belirtiliyor. Ziyaret, Orta Doğu'da süregelen çatışmaların gölgesinde gerçekleşiyor ve tarafların gündemindeki diplomatik temasın kapsamını ortaya koyuyor.

Çin'e ait konteyner gemilerinin üç yıl önce Kuzey Deniz Rotası'nı kullanmaya başlamasıyla Arktik deniz yolu küresel önem kazandı. Aynı dönemde Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları, Avrupa ile Asya arasındaki en hızlı güzergâh olan Süveyş Kanalı'ndaki trafiği aksattı. Bu durum, yaklaşık altmış yıl önceki Arap-İsrail savaşından bu yana çatışma kaynaklı en ciddi kesinti olarak kayıtlara geçti. Süveyş'teki aksamalar, Kuzey Deniz Rotası'nı Çin ve Rusya açısından daha kritik bir alternatif hâline getirdi. Küresel deniz ticaretinin kilit darboğazlara bağımlılığı ve güvenlik risklerine karşı kırılganlığı, bu tür alternatif koridorların önemini artırıyor. Arktik rotanın gelecekteki kullanımı, Avrupa-Asya ticaret güzergâhları üzerindeki baskıyı hafifletme potansiyeli taşıyor.

ABD'deki eyaletlerin yarısından fazlası, Meta'ya karşı benzeri görülmemiş bir dava açtı. Davacılar, Instagram ve Facebook'un ana şirketini, ürünleriyle gençlere bilinçli olarak zarar vermekle suçluyor. Dava Salı günü görülmeye başlanacak. Bu dava, sosyal medya platformlarının çocuklar üzerindeki etkisine ilişkin en geniş kapsamlı yasal girişimlerden biri olarak öne çıkıyor. Eyaletler, Meta'nın uygulamalarının genç kullanıcılara zarar verdiğini iddia ediyor. Duruşma süreci, teknoloji şirketlerinin çevrimiçi çocuk güvenliği konusundaki yükümlülüklerini belirleme açısından izlenecek.

Eski Çin Başbakanı Zhu Rongji'nin ölümü, Çin ve dünya için büyük bir kayıp olarak nitelendirildi. Zhu, ABD-Çin ilişkilerinin iyileştirilmesi için kişisel riskler almış, üretken Sino-Amerikan ilişkilerinin Çin ve dünya için faydalı olduğuna inanmıştı. Çin'in bugünkü büyük güç statüsüne ulaşmadığı dönemde küresel bir lider olarak öne çıkmıştı. Zhu'nun ölümü, iki ülke arasındaki angajmanın güçlü olduğu bir dönemin ve o dönemde köprü kuran figürlerin önemini hatırlatıyor. Ölümü, ABD-Çin ilişkilerinde kaybedilen karşılıklı güven ve iş birliği kapasitesine dikkat çekiyor.

Hong Kong'un offshore yuan tahvil piyasasında rekor bir ihraç gerçekleşti. Çin devletine ait State Grid Corporation of China, offshore yuan cinsinden (dim sum) tahvil ihracıyla 14,9 milyar yuan (yaklaşık 2,2 milyar ABD doları) topladı. Bank of China'nın Pazartesi günü yaptığı açıklamaya göre bu, Çinli bir devlet şirketi tarafından yapılan en büyük tek seferlik ihraç oldu. Bu işlem, Hong Kong'un dim sum tahvil piyasasına yönelik artan ilgiyi ortaya koyuyor. Şehrin offshore yuan merkezi olarak konumu, yuan cinsinden borçlanmak isteyen Çinli kurumlar için cazip bir seçenek sunuyor. Rekor talep, yatırımcıların yuan varlıklarına olan iştahının sürdüğüne işaret ediyor.

Çin, İran savaşı sonrası kıstığı akaryakıt ihracatında freni gevşetti. Temmuz ayında benzin ihracatı bir önceki aya göre yüzde 320 artarken, motorin ihracatı yüzde 88, jet yakıtı ihracatı yüzde 42 yükseldi. Bu veriler, Çin'in uluslararası yakıt piyasasına yeniden daha fazla arz sağladığını ortaya koyuyor. Söz konusu artış, küresel yakıt arzındaki sıkışıklığı bir miktar hafifletebilir. Çin'in ihracatı artırması, rafineri üretimindeki toparlanmayı ve iç talepteki dengelenmeyi yansıtıyor. Benzin, motorin ve jet yakıtındaki aylık yükselişler, özellikle enerji maliyetlerinin yüksek seyrettiği dönemde piyasalara nefes aldırabilir. Ancak bu veriler tek aylık bir dönemi kapsıyor. İhracattaki artışın kalıcı bir eğilime dönüp dönmeyeceği, küresel enerji piyasaları açısından izlenecek başlıca unsur olarak öne çıkıyor.

Pekin merkezli Zhipu AI (uluslararası adıyla Z.ai), Cuma günü GLM-5.3 modelini ve "Shield of Open Source" girişimini duyurdu. Girişim kapsamında ücretsiz güvenlik denetimleri sağlanacak. Bu adım, Çin'in Project Glasswing'e verdiği ilk yanıt olarak nitelendiriliyor. Bir araştırmacıya göre bu hamle, Çin'in önde gelen yapay zeka laboratuvarlarının küresel siber güvenliğe yaklaşımında bir değişime işaret ediyor. Şirketin açık kaynak güvenliğine odaklanması, ülkenin yapay zeka güvenliği alanındaki stratejik yönelimini yansıtıyor.

Çin, Kuzey Denizi Hattı'nda Asya ile Avrupa arasındaki mesafeyi kısaltan düzenli bir sefer başlattı. Bu güzergâh, Çin'in Hürmüz ve Malaka Boğazları gibi stratejik su yollarına olan bağımlılığını azaltıyor ve küresel ticaret yollarının haritasını değiştirme potansiyeli taşıyor. Pekin'in buzların arasından açtığı koridor, deniz ticaretinde yeni bir alternatif oluşturuyor. Gelişme, ABD-Çin rekabeti ve artan jeopolitik krizler bağlamında değerlendiriliyor. Kuzey Denizi Hattı'nın düzenli kullanımı, küresel dengeleri sarsabilecek yeni bir güç olarak görülüyor. Uzmanlar, bu rotanın ticaret akışını çeşitlendirerek enerji ve mal taşımacılığında kritik boğazlara alternatif sunabileceğini belirtiyor.

Geçen ay Moonshot AI ve Alibaba, Kimi K3 ile Qwen3.8-Max adlı yapay zeka modellerini piyasaya sürdü. Bu modeller, sektör dışındaki kişilerce pek bilinmiyor. Piyasalar, performans iddialarına dair kamuya açık ve denetlenebilir kanıtlar (detaylı kıyaslama tablosu, model kartı ve lisans) tam olarak paylaşılmadan tepki gösterdi. South China Morning Post'a göre Amerika, yanlış bir yapay zeka engeli üzerine tartışıyor. Bu iki Çinli şirketin hamlesi, yapay zeka alanındaki küresel rekabette yeni bir gelişme olarak öne çıkıyor. SCMP, ABD'deki tartışmanın odağının, bu tür modellerin piyasa üzerindeki etkisini göz ardı ettiğini savunuyor. Piyasa tepkisinin kanıt sunulmadan gerçekleşmesi, tartışmanın asıl meseleyi kaçırdığına işaret ediyor.

Çin'in Nijerya Büyükelçisi Yu Dunhai, 2026'nın ilk yarısında Nijerya-Çin ticaret hacminin yüzde 35 artışla 18 milyar dolara ulaştığını açıkladı. Artış, Çin'in Afrika ülkelerine yönelik sıfır gümrük vergisi politikasının uygulanmasının ardından kaydedildi. Politika, Nijerya'nın Çin'e ihracatını kolaylaştırarak iki ülke arasındaki ticaret akışını güçlendirdi. Açıklama, Çin-Afrika ekonomik işbirliğinin genişlediği bir dönemde geldi.

Çin'in Rusya Büyükelçisi Zhang Hanhui, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in küresel istikrarsızlık ortamında ikili ilişkileri güçlendirmeye çalıştığını belirtti. Hanhui, Rusya-Çin ilişkilerindeki dönüm noktası yıldönümlerine dikkat çekti: 30 yıllık stratejik ortaklık ve İyi Komşuluk, Dostluk ve İşbirliği Antlaşması'nın imzalanmasının 25. yılı. Açıklama, Moskova ile Pekin arasındaki diplomatik eşgüdümün, bu kilometre taşları kutlanırken derinleştiğini gösteriyor. Söz konusu antlaşma, iki ülke ilişkilerinin hukuki çerçevesini oluştururken, stratejik ortaklık siyaset, ekonomi ve güvenlik gibi alanları kapsıyor. Küresel istikrarsızlık vurgusu, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin iki daimi üyesi arasındaki uyumun sürdüğüne işaret ediyor.

Şanghay merkezli yapay zeka çip üreticisi Biren Technology, yılın ilk yarısına ilişkin gelirinin yüzde 2 bin 107'ye varan oranda artabileceğini öngördü. Hong Kong borsasında işlem görmeye başlayan GPU üreticisi, Hygon Information Technology ve Cambricon Technologies gibi yerli çip şirketleriyle birlikte hızlanan talebi raporladı. Bu projeksiyon, Çin'de yapay zeka donanımına yönelik güçlü talebin ve yerli çip ekosistemine yönelik ilginin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Açıklama, ülkenin yüksek teknoloji alanındaki genişleme eğilimiyle örtüşüyor ancak şirketin öngörüsünün gerçekleşip gerçekleşmeyeceği önümüzdeki dönemde netleşecek.