Çin ve Rusya

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Axios Show programında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve İran hakkında çarpıcı ifadeler kullandı. Trump, İran'a yönelik savaşın ardından gücünün sınırı olmadığını fark ettiğini söylerken, yakında yayımlanacak bir kitaba atıfla kendisini tarihteki en güçlü liderler arasında konumlandıran bir güç anlayışı geliştirdiği belirtildi. 'Ben olmasam yok olurlardı' sözleriyle Netanyahu'yu işaret eden Trump, ABD-İsrail ilişkilerindeki kişisel boyutu öne çıkardı. Bu ifadeler, iki lider arasındaki gerilimin yanı sıra Trump'ın başkanlık yetkilerine dair giderek iddialılaşan yorumlarını gün yüzüne çıkarıyor ve Orta Doğu'da diplomatik dengelerin liderler arası dinamiklerle şekillenebileceğine işaret ediyor.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Kuzey Kore lideri Kim Jong Un, ay başında Pyongyang’da bir araya gelerek on yıllardır süren ittifaklarını kutladı ve ilişkileri “yeni boyutlara” taşıma sözü verdi. Zirve, iki ülke arasındaki ikili bağların COVID-19 öncesi seviyelere döndüğünün anlamlı bir göstergesi olarak değerlendirildi. Responsible Statecraft tarafından yayımlanan analizde, bu yakınlaşmanın net sınırları olan bir ‘çıkar evliliği’ olduğu vurgulandı. Zirvenin sembolik önemine rağmen, tarafların stratejik çıkarlarındaki farklılıkların ittifakı sınırlandırdığı ve gerçek bir ideolojik ortaklıktan ziyade konjonktürel iş birliğini yansıttığı belirtildi.

Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı (MSS), sosyal medya hesabından yayımladığı bildiride, yabancı hükümetlere deniz kaplumbağası ve balık gibi canlılara sensör yerleştirerek casusluk yapmaktan kaçınmaları uyarısında bulundu. Bakanlık, yabancı istihbarat servislerinin Çin sularında hassas denizcilik verilerini sistematik biçimde topladığını ve çaldığını öne sürdü. Bu çıkış, Pekin yönetiminin deniz güvenliğine verdiği önemi ve geleneksel olmayan casusluk yöntemlerine karşı yürüttüğü karşı istihbarat faaliyetlerini gündeme getirdi. Çin, özellikle Güney Çin Denizi'ndeki askeri ve ekonomik çıkarlarını korumak amacıyla benzer uyarılarını geçmişte de dile getirmişti.

ABD Başkanı Donald Trump’ın 80. yaş günü, İran ve Ukrayna ekseninde yoğun diplomatik trafiğe sahne oldu. Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri yaparak Ukrayna’da ateşkes için girişimlerini hızlandırdı. Eş zamanlı olarak Pakistan’ın arabuluculuğunda İran ile nükleer anlaşma konusunda ilerleme sağlandığı açıklandı. Trump ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşmanın 24 saat içinde imzalanabileceğini belirtirken, İran Dışişleri Bakanlığı henüz net bir mutabakat olmadığını duyurdu. Küresel piyasalar bu beklentiyle pozitif seyretti. Diplomatik temasların perde arkasında, Orta Doğu’daki istikrarsızlığa dair uyarılar da yükseldi. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, bölgenin daha derin bir krize sürüklenmesinden endişe duyduğunu ifade ederken, Türkiye’nin BM Daimi Temsilci Yardımcısı Aslı Güven, Orta Doğu’da barışın bölgesel değil küresel bir zorunluluk olduğunu vurguladı. Kremlin ise bölgedeki gerilimin küresel ekonomiyi tehdit ettiğine dikkat çekti. Putin’in Trump’a doğum günü tebriği ilettiği ve yaklaşık bir saat süren samimi görüşmede İran, Basra Körfezi ve Ukrayna konularının ele alındığı bildirildi. Trump’ın doğum günü nedeniyle ertelenen G7 Zirvesi, Fransa’nın Evian kentinde başladı. Liderlerin ana gündeminde Ukrayna savaşı, İran ve Trump ile ilişkiler yer alıyor. Trump, hem Avrupa ortakları hem de Kiev üzerinde ateşkes için baskı kuracağını açıkladı. Tüm bu gelişmeler, önümüzdeki günlerde küresel diplomasinin seyrini belirleyecek kritik adımların işareti olarak değerlendiriliyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, Ukrayna ve Orta Doğu'daki son gelişmelere ilişkin yaptığı açıklamalarda tarafları siyasi çözüm ve diyaloga davet etti. Ukrayna'nın, Rusya'nın Çernobil Hariç Tutma Bölgesi'ndeki nükleer atık depolama tesisine insansız hava aracı saldırısı düzenlediği yönündeki suçlamalarının ardından Beijing, nükleer tesis güvenliğine büyük önem verdiğini vurguladı ve tüm tarafları diyalog yolunu seçmeye çağırdı. Lin, Çin'in Ukrayna krizinin siyasi yollarla çözülmesi yönündeki tutumunu yineledi. Eş zamanlı olarak, Beyrut'a düzenlenen hava saldırısı sonrası İran'ın İsrail'e füze salvoları başlatmasıyla tırmanan Orta Doğu gerilimi hakkında da konuşan Lin Jian, mevcut durumdan derin endişe duyduklarını belirtti. Tüm tarafları ateşkes taahhütlerine uymaya ve anlaşmazlıkları diplomatik kanallarla çözmeye davet eden sözcü, bölgede gerilimin düşürülmesi gerektiğini ifade etti. Çin'in bu açıklamaları, küresel krizler karşısında izlediği tutarlı diplomatik çizgiyi yansıtıyor. Hem Doğu Avrupa hem de Orta Doğu'daki çatışmalarda askeri tırmanıştan kaçınılması ve müzakere masasına dönülmesi gerektiğine vurgu yapan Beijing, uluslararası topluma da bu yönde sorumluluk düştüğü mesajını verdi.

Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in Pyongyang ziyaretinin hemen ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e bir güvence mesajı gönderdi. Gözlemciler bu adımı, stratejik bir dengeleme hamlesi olarak değerlendiriyor. Mesaj, Pyongyang-Moskova ilişkilerinin büyük ölçüde işlemsel bir düzeyden sağlam bir askeri ittifaka doğru evrildiğine işaret ediyor. Kim’in mektubu, Kuzey Kore’nin Rusya ile bağlarını derinleştirirken Çin ile ilişkilerini de gözettiğini ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu çok yönlü diplomasinin Pyongyang’a hem ekonomik hem de askeri açıdan alan açtığını belirtiyor. Özellikle Rusya ile artan yakınlaşma, BM yaptırımları altındaki Kuzey Kore için alternatif bir destek kanalı oluşturabilir. Bölgesel güvenlik açısından bu gelişme, Kore yarımadasındaki mevcut dengeleri etkileyebilecek potansiyele sahip. Moskova ile kurulan askeri bağlar, Pyongyang’ın nükleer programı ve füze denemeleriyle ilgili uluslararası tepkileri yumuşatma stratejisinin bir parçası olarak okunuyor.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, önümüzdeki Pazartesi ve Salı günleri Kuzey Kore’yi ziyaret edecek. Bu, Xi’nin 2019’daki ilk ziyaretinin ardından ülkeye yapacağı ikinci gezi olacak. COVID-19 salgını sırasında yıllarca süren sınır kapanmalarının ardından Pekin ve Pyongyang arasındaki ilişkiler temkinli şekilde yeniden inşa ediliyor. Ziyaret, iki ülke arasındaki güçlü ve kalıcı bağların bir göstergesi olarak sunuluyor. Salgın öncesi döneme kıyasla görece yalıtılmış geçen yıllardan sonra bu adım, üst düzey diplomatik temasların yeniden canlanmasına işaret ediyor. Görüşmenin gündemi hakkında resmi bir açıklama yapılmadı.

Çin Komünist Partisi Uluslararası İlişkiler Dairesi, Devlet Başkanı Xi Jinping'in Kuzey Kore lideri Kim Jong-un'un davetiyle 8-9 Haziran'da bu ülkeye resmi bir ziyaret gerçekleştireceğini duyurdu. Xi'nin son Kuzey Kore ziyareti, Kovid-19 salgınının başlamasından önce, 2019 yılında gerçekleşmişti. Aradan geçen yedi yıllık süre, iki ülke arasındaki üst düzey diplomaside dikkat çekici bir aralığa işaret ediyor. Ziyaret, pandemi sonrası dönemde Çin-Kuzey Kore ilişkilerinde yeni bir temas dalgasının parçası olarak görülüyor. Uzmanlar, görüşmelerde başta Kore Yarımadası'nın nükleerden arındırılması olmak üzere bölgesel güvenlik konuları ile ekonomik iş birliği fırsatlarının ele alınabileceğini belirtiyor. Çin, Kuzey Kore'nin en büyük ticaret ortağı ve diplomatik destekçisi konumunda. Bu ziyaret, Pekin'in bölgedeki nüfuzunu yeniden vurgulama ve Pyongyang'ı uluslararası yaptırımların gevşetildiği bir ortamda diyaloğa teşvik etme çabası olarak yorumlanıyor.

War on the Rocks’ta yayımlanan bir analiz, Çin’in Tayvan konusunda zamanı nasıl değerlendirdiğini ve uluslararası güç dengesindeki değişimlerin Pekin’in stratejik sabrını nasıl etkilediğini ele alıyor. Analize göre, bir devletin konumunun iyileşeceğine inanması sabrı teşvik ederken, kötüleşeceği korkusu avantajlarını kaybetmeden önce harekete geçme baskısı yaratıyor. Çin’in ekonomik ve askeri kapasitesindeki artışla birlikte Tayvan üzerindeki egemenlik iddiasını güçlendirebileceği bir ortamda, Pekin’in zamanı kendi lehine gördüğü senaryolar ile ABD ve bölgesel aktörlerin caydırıcılığı arasındaki denklemin, savaş riskini belirleyen temel faktör olduğu vurgulanıyor. ABD’nin politikası açısından, Çin’in Tayvan konusunda aceleci davranmasını önlemek için net bir stratejik iletişim ve güvenilir askeri varlığın önemi belirtiliyor. Analiz, Çin’in mevcut avantajlarını koruma isteği ile olası riskleri dikkate alarak, Washington’un durumu yönetme biçiminin savaşın zamanlamasını etkileyebileceğini öne sürüyor.