Bahreyn ve ABD

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

ABD ve İran arasında nükleer program ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören geçici bir anlaşmaya varılması yönünde yoğun diplomasi sürdürülüyor. Başkan Trump büyük ölçüde taviz kopardıklarını iddia ederken, İran tarafı henüz nihai mutabakat olmadığını belirtiyor. Başkan Yardımcısı Vance yalnızca “birkaç pürüz” kaldığını söyledi. Ancak sahada ateşkes ihlalleri devam ediyor; taraflar son 48 saatte Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı suçlamalarda bulundu. İsrail medyasına göre Tel Aviv yönetimi, anlaşmanın kapsamından duyduğu rahatsızlığı Washington’a iletti. Haaretz ve Kanal 12’nin haberlerinde, İran’ın nükleer programına ilişkin temel meseleleri ileri bir tarihe erteleyecek “sınırlı geçici anlaşma”nın İsrail’in stratejik hedefleriyle uyuşmadığı vurgulanıyor. İsrail’in özellikle İran’ın füze kapasitesi ve bölgesel vekil güçleri üzerindeki etkisinin sınırlandırılmamasından endişe ettiği belirtiliyor. Bu arada ABD istihbaratına dayandırılan uydu görüntüleri, İran’ın ağır bombardımana rağmen yer altı füze altyapısını ve insansız hava aracı üretimini beklenenden hızlı restore ettiğini ortaya koyuyor. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, herhangi bir anlaşmanın Lübnan dahil tüm cepheleri kapsaması gerektiğini söyleyerek ateşkesin genişletilmesi talebini yineledi. Öte yandan ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını azaltma planlarını hızlandırması ve Körfez’deki gizli hava saldırılarına dair haberler, bölgesel denklemdeki karmaşık ittifak yapısını gözler önüne seriyor.

ABD ile İran arasında ateşkesi uzatma ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açma yönünde bir anlayışa varıldığı duyurulurken, İsrail ordusu Lübnan’ın güneyinde insansız hava araçlarıyla düzenlediği saldırılarda 4 kişiyi öldürdü. Saldırılar, Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı hedef aldı. ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer anlaşma sağlanamaması halinde saldırıları yeniden başlatmakla tehdit ederken, anlaşmanın bölge genelinde şiddeti azaltması bekleniyordu. BM, mutabakat duyurusunun ardından Lübnan’daki çatışmalarda düşüş gözlemlediğini açıklasa da İsrail’in ateşkes sürecine rağmen sürdürdüğü operasyonlar dikkat çekti. Avrupa Birliği, Lübnan’ın da ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgulayarak Lübnan ordusuna 100 milyon avroluk yardım paketini onayladı. İsrail’in saldırıları, ABD-İran mutabakatının kâğıt üzerinde kalabileceğine dair kaygıları artırırken, İran Devrim Muhafızları’nın “eller tetikte” açıklaması gerilimin sürebileceğini gösteriyor. Uzmanlar, ateşkesin kalıcı olması için tüm tarafların sahada itidal göstermesi gerektiğini belirtiyor.

ABD ve İran, İsviçre'nin Burgenstock beldesinde Pakistan ve Katar arabuluculuğunda gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, 60 gün içinde nihai barış anlaşmasına varmayı hedefleyen bir yol haritası üzerinde anlaştı. Pazar günü başlayıp Pazartesi gününe uzayan müzakereler, daha önce imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı çerçevesinde yürütüldü. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın katıldığı açılışta tarafların barışa yönelik samimiyetine vurgu yapıldı. Arabulucuların ortak açıklamasında, teknik detayların belirlenmesinin ardından nihai anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasının kararlaştırıldığı duyuruldu. Mutabakat aylardır süren çatışmaları sonlandırma potansiyeli taşırken, İsrail'in "mücadelemiz bitmedi" açıklaması, ABD'deki ara seçimler ve taraflar arasındaki derin güvensizlik ateşkesin kalıcılığını tehdit eden unsurlar olarak öne çıkıyor. Eşzamanlı olarak İran ve ABD, Hürmüz Boğazı'nda askeri çatışmaları önlemek için bir iletişim hattı kurdu. ABD ayrıca Lübnan'daki ateşkesi denetlemek üzere bir mekanizma oluşturdu. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın Pakistan ziyaretinde bölgesel güvenlik yapısı çağrısı ve İslam ülkeleri arasında birlik vurgusu, diplomatik hareketliliğin genişlediğine işaret ediyor. Uzmanlar ise barış sürecinin "bozguncu" aktörlerce sekteye uğratılabileceği uyarısında bulunuyor.

Amerika Birleşik Devletleri, İran'ın füze ve drone saldırıları sonrasında Ortadoğu'daki askeri varlığının bir kısmını daha batıya, potansiyel olarak İsrail'e taşımayı değerlendiriyor. Wall Street Journal'ın raporuna göre, saldırılar Bahreyn'deki Beşinci Filo Karargahı dahil 11 ABD askeri tesisinde yaklaşık 5 milyar dolar hasara yol açtı. Bu değerlendirme, Washington'ın bölgedeki askeri duruşunda bir değişiklik sinyali olarak görülüyor. Beşinci Filo'nun Bahreyn'deki varlığı uzun süredir ABD'nin Körfez'deki deniz gücünün merkezi konumunda bulunuyor.

14 Haziran'da İran ile ABD arasında Katar'da varılan mutabakatın ardından Hürmüz Boğazı'ndaki hareketlilik hızlandı. ABD'li yetkililer, her iki tarafın şimdilik saldırılardan kaçınacağını ve gemilerin boğazdan serbestçe geçebileceğini belirtti. İran ise boğazdaki hava saldırılarını durduracağına dair haberler hakkında henüz resmî açıklama yapmadı. Bu gelişmeler, dünya enerji ticaretinin kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliğin azalmasına işaret ediyor. Bölgedeki istikrar, petrol fiyatları ve küresel tedarik zincirleri açısından önem taşıyor. Diplomatik temasların sonuçları, bölgesel aktörler ve uluslararası toplum tarafından yakından izleniyor. Varılan mutabakatın kalıcı olup olmayacağı ise tarafların ilerleyen dönemde atacağı adımlara bağlı olacak.

ABD ve İran arasındaki karşılıklı askeri vuruşlar, diplomatik çabaları gölgeliyor. ABD güçleri, Basra Körfezi'nde tankerlere yönelik saldırıların ardından İran hedeflerini vurdu. Buna misilleme olarak Devrim Muhafızları Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD üslerini hedef aldı. Gerilimin tırmanması, İsviçre arabuluculuğundaki görüşmeleri riske atarken, müzakerecilerin bu hafta Doha'da Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü ele alması bekleniyor. İran Dışişleri Bakanı Araghchi, stratejik su yolunda egemenlik iddiasını yineledi ve Körfez ülkeleri için kolektif bir güvenlik çerçevesi önerdi. Öte yandan, Trump'ın 'İran diye bir şey kalmayacak' tehdidine yanıt olarak Devrim Muhafızları, ABD'ye 'acıyı hissettirme' sözü verdi. Hürmüz Boğazı'ndaki herhangi bir tıkanma küresel enerji arzını tehdit ederken, diplomatik kanalların açık tutulması bölgesel istikrar açısından kritik önem taşıyor.

Trump, İran'a yönelik yok etme tehdidinde bulunurken, Tahran Pazar günü ABD saldırılarına karşı üçüncü gün misilleme saldırıları düzenlediğini açıkladı. Her iki taraf da kırılgan ateşkesi ihlal etmekle birbirini suçladı ve bu durum Orta Doğu savaşını sona erdirmeyi amaçlayan müzakereleri zora soktu. Pakistan arabuluculuğunda yürütülen ve Şubat ayında ABD ile İsrail tarafından başlatılan savaşı bitirmeyi hedefleyen barış süreci, karşılıklı suçlamalar ve saldırılar nedeniyle tehlikeye girdi. Ateşkesin sürdürülebilirliğine dair endişeler artarken, diplomatik çabaların sonuç vermesi için tarafların taahhütlerine bağlılığı önem taşıyor.

İran, ABD'nin saldırılarının ardından Kuveyt ve Bahreyn'deki sekiz ABD askeri tesisini ortak füze ve insansız hava aracı operasyonuyla hedef aldığını duyurdu. Saldırı, Hürmüz Boğazı'nda devriye gezen gemilere yönelik karşılıklı atışların hemen ardından geldi. İran ayrıca devam eden müzakerelerin 'tamamen durdurulabileceği' tehdidinde bulundu. ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın eylemlerine sert tepki göstererek, 'İran'ı yok etme' sözü verdi. Washington ve Tahran karşılıklı olarak ateşkesi tehlikeye atmakla suçlarken, bölgedeki gerilim tırmanıyor. Saldırılar, küresel petrol trafiğinin kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliği daha da artırdı. Kriz, İran üzerindeki diplomatik ve ekonomik baskıların yoğunlaştığı bir döneme denk geliyor. Uzmanlar, taraflar arasındaki doğrudan askeri çatışmaların nükleer anlaşma müzakerelerini tamamen rayından çıkarabileceği ve Orta Doğu'da daha geniş çaplı bir istikrarsızlığa yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

Cumartesi günü Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, İran'a ait insansız hava araçlarının sabah saatlerinde ülkeyi hedef aldığını duyurdu ve bunu egemenliğe ve uluslararası hukuka 'açık bir ihlal' olarak nitelendirdi. Bahreyn, Tahran'ın sorumlu tutulması için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne çağrıda bulundu. Aynı saatlerde Washington, İran'daki askeri tesislere yönelik yeni saldırılar düzenlendiğini doğruladı. Bu eş zamanlı gelişmeler, Basra Körfezi'nde tırmanan gerilimi ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığını teyit ediyor. Bahreyn'in uluslararası topluma başvurması diplomatik çözüm arayışına işaret ederken, ABD'nin hava operasyonları askeri karşılığın sürdüğünü gösteriyor. Olay, Körfez ülkeleri ile İran arasındaki güvenlik krizlerinin derinleştiği bir dönemde kaydedildi. Bölgedeki istikrarsızlık enerji piyasaları ve küresel ticaret yolları üzerinde yeni riskler oluşturabilir.