Afganistan ve ABD

Almanya merkezli Rheinmetall'in CEO'su Armin Papperger, Lockheed Martin ile Almanya'da planlanan ATACMS füze üretim tesislerinin iki yıldan uzun sürede devreye gireceğini duyurdu. Şirket, gelecek yıl kurulumuna başlayacağı ortak üretim hatlarıyla, İran'la beş ay süren savaşta azalan ABD stoklarının yenilenmesine katkı sağlamayı amaçlıyor. Açıklama, transatlantik savunma sanayii işbirliğinde karşılaşılan lojistik ve teknik engelleri gözler önüne seriyor. Her ne kadar Almanya'nın uzun menzilli füze kabiliyeti kazanması ve ABD'nin mühimmat açığını kapatması hedeflense de, projenin meyve vermesi yıllar alacak. Bu gecikme, Avrupa güvenliğine kısa vadede doğrudan bir katkı beklenmediğini ortaya koyarken, bölgedeki savunma entegrasyonunun zaman alıcı doğasını bir kez daha vurguluyor.

ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer müzakerelerde anlaşmaya yakın olduklarını açıklarken, Al Arabiya’nın paylaştığı taslak ayrıntıları ve İsrail medyasının yansıttığı Tel Aviv’deki rahatsızlık, müttefikler arasındaki görüş ayrılıklarını ortaya koydu. Bu sırada İran, Hürmüz Boğazı çevresinde ABD’nin ateşkesi ihlal ettiğini öne sürdü; Tahran ayrıca Trump’ın Umman’ı hedef alan ‘yok etme’ tehdidini kınadı. ABD istihbaratı, İran’ın altı haftalık ateşkes boyunca insansız hava aracı üretimini hızlandırdığını raporladı. Ukrayna-Rusya hattında ise Moskova yakınlarındaki bir sanayi bölgesine düzenlenen İHA saldırısında beş kişi öldü, 10 kişi yaralandı. Rusya’nın enerji tesislerine yönelik saldırıları nedeniyle Ukrayna’nın yedi bölgesinde elektrik kesintileri yaşandı. Karadeniz’de Novorossiysk limanı açıklarında Türk sahipli iki sivil gemiye dron saldırısı düzenlenmesi üzerine Türkiye, Rusya ve Ukrayna’yı seyrüsefer güvenliğini sağlamaya çağırdı. UNICEF, Rusya’daki Gelendjik saldırısında çocukların da hedef alındığını belirterek uluslararası insancıl hukuka uyulmasını istedi.

Venezuela’da 24 Haziran’daki depremlerin ardından resmî ölü sayısı 2.954’e, yaralı sayısı 16.592’ye yükseldi; yaklaşık 16 bin kişi evsiz kaldı. Kalabalık barınaklarda temiz suya erişim olmaması ve hastanelerin yetersiz kalması, salgın hastalık riskiyle birlikte ciddi bir sağlık krizine işaret ediyor. Öte yandan Gazze’de ateşkes ihlalleri devam ediyor. İsrail saldırılarında son 24 saatte en az 19 Filistinli hayatını kaybetti, toplam can kaybı 73.400’e yaklaştı. Saldırılar sağlık tesislerini tahrip ediyor; Dünya Sağlık Örgütü, bir hava saldırısında tıbbi malzemelerin imha edildiğini belirterek hastanelerin korunmasını talep etti. Türkiye, Mısır ve Katar, İsrail’in sağlık altyapısını hedef alan ve sivil kayıplara yol açan eylemlerinin uluslararası hukuku ihlâl ettiğini ve ateşkesin ikinci aşamasını tehlikeye attığını vurgulayarak kınadı. Her iki krizde de sağlık sistemlerinin çöküşü, uluslararası toplumun acil müdahalesini gerektiriyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın başsavcı adayı Todd Blanche, bugün Senato'da zorlu bir onay oturumuna çıkıyor. Eski kişisel savunma avukatı olan Blanche'ın adaylığı, Demokratların sert muhalefetiyle karşı karşıya. Bu oturum, Trump yönetiminin adalet politikalarının şekillenmesi açısından kritik bir sınav niteliğinde. Başkan Trump aynı gün, geçtiğimiz günlerde hayatını kaybeden Senatör Lindsey Graham'ın kardeşi ve geçici halefi Darline Graham ile Beyaz Saray'da bir araya gelecek. Graham'ın vefatı, Cumhuriyetçilerin Senato'daki ince çoğunluğu açısından önem taşıyor. Öte yandan Beyaz Saray, İran'ın ABD ile diplomasi kanallarını açık tuttuğunu ve nükleer anlaşmaya varmak istediğini açıkladı. Bu açıklama, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM) İran Devrim Muhafızları'na yönelik askeri saldırıları yeniden başlattığını duyurmasıyla çelişkili bir tablo çiziyor. Saldırıların, Ürdün'deki ABD askerlerine yönelik saldırılara misilleme amacı taşıdığı belirtiliyor. Diplomasi ve askeri baskının eş zamanlı yürütülmesi, iki ülke arasındaki gerilimin karmaşık doğasını yansıtıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen müzakerelerin olumlu ilerlediğini belirterek Hürmüz Boğazı’nın çok yakında açılacağını söyledi. Trump, görüşmelerin sonucunun 48 saat içinde netleşeceğini ifade ederken, İran’ın geri adım atması halinde “sert bir karşılık” verileceği uyarısında bulundu. Küresel petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik su yolunun akıbetine ilişkin bu açıklama, iki ülke arasındaki diplomasi trafiğinin kritik bir aşamaya girdiğini gösteriyor. Trump’ın “başka seçeneğim yok” sözleri, Washington’ın müzakere masasındaki tavizsiz tutumunu ve olası bir anlaşmazlıkta askeri seçenekleri devreye sokma iradesini yansıtıyor. İran tarafından henüz resmî bir yanıt gelmezken, bölgedeki tansiyonun kısa vade içinde ya diyaloğa ya da yeni bir kriz evresine evrilmesi bekleniyor. Gelişmeler, enerji piyasaları ve uluslararası deniz güvenliği açısından yakından takip ediliyor.

Fas’tan yüzerek İspanya’nın Kuzey Afrika kıyısındaki Ceuta özerk kentine geçen binlerce düzensiz göçmen, bölgede yeniden göç krizine yol açtı. Olaylar sırasında en az 15 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Madrid yönetimi, sınır güvenliğini artırmak amacıyla Ceuta’ya asker sevk etme kararı aldı. İspanya’nın Afrika kıtasındaki toprağı olan Ceuta, son yıllarda düzensiz göçmenlerin Avrupa’ya giriş noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Bu son akın, göç yönetimi konusunda İspanya ile Fas arasındaki hassas iş birliğini sınayacak nitelikte. Özellikle Akdeniz’i aşmaya çalışan göçmenlerin artan riskleri, insani kriz boyutuna işaret ederken AB’nin sınır politikalarını da yeniden gündeme getiriyor.

İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin kuzeyinde bir camiyi hedef alarak yıktığını açıkladı. Askeri yetkililer, caminin Hamas tarafından silah deposu olarak kullanıldığını iddia etti. Saldırıda caminin tamamen yıkıldığı bildirildi. Bu olay, İsrail’in Gazze’ye yönelik geniş çaplı askeri operasyonlarının bir parçası olarak gerçekleşti. İsrail, Hamas’ın sivil altyapıyı askeri amaçlarla kullandığını öne sürerken; uluslararası hukukta ibadethanelerin hedef alınmasına yönelik kaygılar sürüyor. Bölgedeki yoğun çatışmalar, yüksek sivil kayıplara ve altyapı tahribatına yol açıyor. Saldırı, ateşkes için diplomatik çabaları daha da zora sokabilir. Gazze’deki insani durumun kötüleşmesiyle birlikte, benzer olaylar uluslararası tepkileri artırmakta ve çatışmanın seyrine ilişkin soru işaretleri doğurmaktadır.

ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan ile ABD Enerji Bakanlığı arasındaki sivil nükleer işbirliği anlaşmasının onaylanmasının, Riyad'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılımına bağlı olduğunu açıkladı. Trump, anlaşma kapsamında uranyum zenginleştirmesi yapılmayacağını ve yalnızca askeri olmayan kullanımlara izin verileceğini, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri ile yapılan benzer anlaşmaları örnek gösterdi. Bu şart, Suudi Arabistan'ın İsrail ile normalleşmesi yönünde ABD'nin uyguladığı diplomatik baskıyı ortaya koyuyor. Suudi Arabistan, Veliaht Prens Muhammed bin Selman liderliğinde 2030 Vizyonu çerçevesinde enerji çeşitlendirmesi ve ekonomik dönüşüm hedeflerken, nükleer enerji bu planın önemli bir parçası. Ancak ABD, bölgedeki nükleer silahlanma riskini sınırlamak için sıkı koşullar öne sürüyor. İbrahim Anlaşmaları'nın genişlemesi ise Ortadoğu'da yeni ittifak dengeleri yaratacak stratejik bir gelişme olarak görülüyor. Bu hamle, ABD'nin hem enerji teknolojisi ihracı hem de jeopolitik çıkarlarını eş zamanlı yönetme çabasını yansıtıyor. Suudi Arabistan'ın nasıl bir yanıt vereceği, hem İsrail ile ilişkilerin seyrini hem de nükleer programın geleceğini belirleyecek. Bölgede İran'ın nükleer faaliyetleri nedeniyle hassas olan dengeler, bu tür anlaşmalarla daha da karmaşık hale geliyor.

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, bu hafta Beyaz Saray'da ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya gelerek Hizbullah'ın silahsızlandırılması ve İsrail ordusunun Lübnan'dan çekilmesini öngören bir plan sunacak. Görüşmede, Lübnan'ın güvenlik durumu ve sınır bölgesindeki gerilimlerin ele alınması bekleniyor. Aoun'un ziyareti, yeni Lübnan hükümetinin ABD ile doğrudan diplomatik temas kurma çabasının parçası. Planın, Hizbullah'ın askeri varlığı ile İsrail'in Lübnan topraklarındaki askeri hareketliliğini aynı anda çözmeyi hedeflediği belirtiliyor. Bu girişim, Lübnan'ın egemenliğini güçlendirmeyi ve Birleşmiş Milletler kararları çerçevesinde istikrarı sağlamayı amaçlıyor. Görüşme, bölgede tansiyonun yüksek olduğu bir dönemde gerçekleşiyor. Hizbullah'ın silahsızlanması, uzun süredir uluslararası toplumun gündeminde yer alırken, İsrail'in çekilmesi ise ateşkes düzenlemelerinin bir gereği olarak görülüyor. Aoun'un sunacağı planın ayrıntıları net değil, ancak sonuçları Lübnan'ın iç dengeleri ve bölgesel güvenlik açısından belirleyici olabilir.

ABD Temsilciler Meclisi'ndeki Cumhuriyetçiler, İran'a yönelik olası bir savaşın maliyetini karşılamak için yeni bir plan hazırlıyor. Bu hamle, Başkan Trump'ın 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesi hedefini tehlikeye atıyor. Plana ilişkin ayrıntılar netleşmese de, Ortadoğu'daki askeri operasyonların ek maliyetleri, bütçe dengesini bozarak Trump'ın savunma harcamalarını artırma vizyonunu gölgeleyebilir. Cumhuriyetçilerin girişimi, ABD'nin İran'a yönelik askeri seçenekleri değerlendirdiği bir dönemde geldi. Savaşın finansmanı için ayrılacak kaynaklar, savunma bütçesindeki diğer kalemlerden kesinti yapılmasını veya borçlanmanın artmasını gerektirebilir. Bu durum, hem partiler arası bütçe müzakerelerini hem de Trump yönetiminin mali disiplin söylemini karmaşıklaştırıyor. Analistler, bu gelişmenin ABD'nin askeri stratejisi ve mali politikaları üzerinde çift yönlü bir baskı oluşturduğuna dikkat çekiyor. Bir yandan Ortadoğu'da angajman riski artarken, diğer yandan savunma bütçesinin sürdürülebilirliği sorgulanıyor. Kongre'deki tartışmaların, önümüzdeki haftalarda Trump'ın bütçe önceliklerini yeniden şekillendirmesi bekleniyor.