Afganistan — Diplomatik Gelişmeler

Görevden ayrılmaya hazırlanan İngiltere Başbakanı Keir Starmer, yerine geçecek siyasetçiye uluslararası krizlere ve diplomasiye yeterli zaman ayırması gerektiği konusunda açık bir uyarıda bulundu. Starmer, dünya genelindeki sorunların gündemi belirlemeye devam edeceğini ve bu nedenle bir sonraki başbakanın dış politikaya kendisinden daha az eğilme şansının olmadığını vurguladı. Bu açıklama, Birleşik Krallık'taki siyasi geçiş sürecinde dış politikanın önceliğini koruyacağını gösteriyor. Starmer'ın sözleri, küresel belirsizliklerin ve krizlerin sürdüğü bir dönemde, İngiltere'nin uluslararası arenada aktif rol almasının zorunlu olduğuna işaret ediyor. Halefine yönelik bu uyarı, görev değişiminin politika yapımında köklü bir sapmaya yol açmaması gerektiğine dair bir mesaj niteliği taşıyor.

Pakistan’dan ayrılarak ülkelerine dönen Afganlar, Torkham sınır kapısında eşyalarıyla geçiş yaparken çoğu kez hayatlarını yeniden kurmak için gerekli olan bir belgeye sahip değil: kimlik kartı. Sınırın Afganistan tarafında, çocuklar ve yetişkinler valizlerini taşıyarak veya başlarının üstünde eşyalarını taşıyarak, varışlarını kaydettirmek için masadan masaya ilerliyor. Pakistan’da yıllardır yaşayan çok sayıda Afgan, ülkeyi terk etmek zorunda kalırken, kimlik belgesi eksikliği eğitim, sağlık ve diğer temel hizmetlere erişimde ciddi engel oluşturuyor. Yetkililer, dönüş sürecinde bu durumun kayıt işlemlerini yavaşlattığını ve dönenlerin Afganistan’da vatandaşlık haklarından yararlanmasını zorlaştırdığını belirtiyor. Gelişme, hem Pakistan’ın izlediği geri dönüş politikaları hem de Afganistan’ın iç yönetim kapasitesi açısından dikkat çekici bir sınav niteliğinde. Sınırda yığılmalar ve bürokratik aksaklıklar, iki ülke arasındaki insani ve diplomatik ilişkilerde yeni gerilimlere yol açma potansiyeli taşıyor.

Fransa'nın Aix-en-Provence kentindeki Ekonomi Forumu'nda konuşan Grönland Başbakanı Nielsen, eski ABD Başkanı Trump'ın Grönland'ı satın alma veya ele geçirme planlarından vazgeçtiğini açıkladı. Nielsen, Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot ile birlikte katıldığı oturumda, Grönland'ın egemenliğine yönelik tehdidin ortadan kalktığını belirtti. 2019'da Trump'ın Grönland'ı satın alma isteği diplomatik krize yol açmış, Danimarka ve Grönland tarafından sert bir dille reddedilmişti. Nielsen'in bu son açıklaması, iki ülke arasındaki gerilimin yatıştığına işaret ediyor. Trump'ın görevde olmaması ve yeni ABD yönetiminin farklı dış politika öncelikleri, bu konunun gündemden düşmesinde etkili oldu. Aix-en-Provence Forumu, küresel güç dinamiklerinin tartışıldığı bir platform olarak öne çıkarken, Nielsen'in sözleri Arktik bölgesindeki jeopolitik dengeler ve ittifaklar açısından önem taşıyor. Grönland'ın stratejik konumu ve doğal kaynakları nedeniyle uluslararası ilginin odağında kalmaya devam edeceği, ancak şimdilik egemenliğine yönelik doğrudan bir tehdit olmadığı mesajı verildi.

Venezuela'da 24 Haziran'da meydana gelen 7,2 ve 7,5 büyüklüğündeki depremlerin ardından arama kurtarma çalışmaları sekizinci gününde devam ederken, bir alışveriş merkezinin enkazından 44 yaşındaki bir kişi sağ olarak çıkarıldı. Bölgede uluslararası ekiplerin de katılımıyla sürdürülen operasyonlarda, kurtarılan kişinin sağlık durumuna ilişkin henüz ayrıntılı bilgi paylaşılmadı. Yetkililer, enkaz altında hâlâ yaşam belirtisi arandığını ve çalışmaların aralıksız sürdüğünü belirtti. Depremlerin ardından bölgede hasar tespit ve insani yardım faaliyetleri de devam ediyor. Kurtarma ekiplerinin uluslararası işbirliği, afetin boyutunun büyüklüğüne işaret ederken, olay bölgedeki yapı stokunun deprem dayanıklılığı konusunu yeniden gündeme getirdi. Depremde hayatını kaybedenlerin sayısıyla ilgili resmî bir açıklama yapılmazken, mucize kurtuluş arama kurtarma personeline moral oldu. Venezuela hükümeti, afet sonrası yeniden yapılanma için uluslararası yardım çağrısında bulunmuştu.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı, İsrail hükümetinin 28 Haziran 2026'da 1915 olaylarına ilişkin aldığı siyasi kararı kınayan bir açıklama yaptı. Açıklamada, Filistin halkına yönelik sistematik zulüm uygulamak ve Gazze'de soykırım işlemek suçlamalarıyla Uluslararası Adalet Divanı'nda yargılanan İsrail yönetiminin, tarihsel konuları siyasi amaçlarla kullanmasının kabul edilemez olduğu belirtildi. Türkiye, İsrail'in bu kararını, kendi eylemlerini gizlemeye yönelik bir girişim olarak niteledi ve uluslararası toplumu çifte standarttan kaçınmaya çağırdı. Bu gelişme, iki ülke arasında zaten gerilimli olan ilişkileri daha da tırmandırma potansiyeli taşıyor.

İsrail'de yayımlanan Israel Hayom gazetesinin Milliyet tarafından aktarılan haberine göre, Gazze'de yeni bir sivil yönetim yapılanması oluşturuluyor. Haberde, Refah yakınlarındaki Tel es-Sultan bölgesinde, silah taşımayan ve Hamas ile bağlantısı bulunmayan sivillerin yönlendirileceği bir eleme noktası kurulacağı belirtiliyor. Bu noktada, insani bölgelerde düzeni sağlamak üzere görevlendirilecek güçlerin ateşli silah taşımayacağı öngörülüyor. İsrail ordusunun ise belirlenen bir güvenlik sınırının gerisinde konuşlanması bekleniyor. Girişim, çatışma sonrası Gazze'de ortaya çıkan yönetim boşluğunu doldurmayı ve insani yardım akışını kolaylaştırmayı hedefliyor. Planın hayata geçirilmesi, yerel halkın kabulüne ve İsrail askerî varlığı ile silahsız sivil unsurlar arasındaki koordinasyona bağlı olacak.

ABD Jeolojik Araştırma Kurumu (USGS), Afganistan'ın kuzeydoğusundaki Badahşan vilayetine bağlı Jurm ilçesinin 50 kilometre güneybatısında 5.5 büyüklüğünde bir deprem kaydedildiğini duyurdu. Depremin yerin 216,7 kilometre derinliğinde meydana geldiği belirtildi. Bu tür derin odaklı sarsıntılar genellikle yüzeyde sınırlı hasara yol açar ancak geniş bir bölgede hissedilebilir. Bölge, Hindukuş Dağları'nın tektonik açıdan hareketli bir kesiminde yer alıyor ve sık sık orta büyüklükte depremlerle sarsılıyor. USGS verileri kamu malı niteliğinde olup, anlık sismik aktivite takibi için uluslararası kuruluşlar ve yerel yetkililer tarafından kullanılıyor. Depremin ardından ilk belirlemelere göre can veya mal kaybı bildirimi yapılmadı. Afganistan'ın altyapı ve acil müdahale kapasitesindeki kırılganlık, bu tür doğal olayların olası etkilerini artırabiliyor. Bununla birlikte, derin odaklı olması nedeniyle bu depremin yıkıcı sonuçlara yol açma ihtimali düşük görülüyor. Bölgedeki sismik hareketlilik, jeolojik süreçlerin izlenmesi açısından önem taşıyor.

İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Sa'ar'ın sözde 'Ermeni soykırımının' tanınması yönündeki teklifi, Azerbaycan'da rahatsızlık yarattı. Türkiye Azerbaycan Dostluk İşbirliği ve Dayanışma Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Aygün Attar, AA Analiz için kaleme aldığı yazıda, Bakü'nün bu hamleyi Güney Kafkasya'daki barış sürecine tehdit olarak gördüğünü belirtti. Azerbaycan, Ermenistan'la normalleşme çabalarının sürdüğü bir dönemde, böyle bir tanımanın süreci baltalayabileceğini ve Ermenistan'ın toprak taleplerini cesaretlendirebileceğini düşünüyor. Bakü'nün kırmızı çizgileri arasında, Ermeni iddialarının üçüncü ülkelerce siyasi amaçlarla kullanılmasına izin verilmemesi yer alıyor. Azerbaycan, İsrail gibi stratejik ortağından gelebilecek bu tür bir adımı, kendi toprak bütünlüğüne ve Karabağ'daki egemenliğine yönelik dolaylı bir meydan okuma olarak değerlendiriyor. Prof. Attar, İsrail'in bu konuda atacağı somut adımların ikili ilişkilerde onarılması güç hasarlara yol açabileceğine dikkat çekiyor. Gelişme, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki barış görüşmelerinin hassas dengesini etkileme potansiyeli taşıyor. Azerbaycan, uluslararası toplumu, tarihi olayların siyasallaştırılmaması ve bölgesel istikrarın korunması konusunda uyarıyor. Bu bağlamda Bakü'nün tutumu, İsrail ve diğer müttefikler nezdinde net mesajlarla ortaya konuyor.

Suriye Devlet Başkanı Ahmed el Şara, ülkedeki yasama boşluğunu doldurmak amacıyla başlatılan ve sekiz aydır devam eden sürecin ardından geçici parlamentonun 70 üyesini belirledi. Atanan milletvekillerinin isimleri açıklanırken, meclisin ilk toplantısını önümüzdeki hafta yapması planlanıyor. Bu adım, Suriye’de uzun süredir beklenen geçici yasama organının nihayet hayata geçirilmesi olarak görülüyor. 60 üyeli meclis, ülkedeki siyasi geçiş döneminin kurumsallaşması açısından kritik bir aşamayı temsil ediyor. Suriye’nin iç siyasi dinamikleri ve uluslararası toplumla ilişkileri bağlamında, meclisin oluşumu ve yapacağı ilk toplantı, yeni yönetimin meşruiyet arayışında önemli bir sınav olarak değerlendiriliyor. Meclisin öncelikli gündeminin anayasal düzenlemeler ve seçim takvimi olması bekleniyor.

Pakistan askeri uçakları Afganistan’ın doğusundaki Paktiya, Paktika ve Kunar eyaletlerine hava saldırısı düzenledi. Taliban hükümeti saldırıda 36 sivilin hayatını kaybettiğini, 163 kişinin yaralandığını duyurdu. Afganistan Hükümet Sözcü Yardımcısı Hamdullah Fitrat, Paktiya’nın Çamkani ilçesine bağlı Manduhil köyünde bir sivil evin bombalandığını belirtti. Pakistan ise operasyonda 32 militanın öldürüldüğünü iddia etti. Aylardır süren sınır ötesi çatışmaların son halkası olan bu olay, taraflar arasında sayı ve hedef tartışmalarını alevlendirdi. Pakistan ile Taliban yönetimindeki Afganistan arasındaki gerilimin tırmanması, bölgesel güvenlik ve insani kaygıları artırıyor.

NASA, Ay yüzeyinde kalıcı bir üs kurma hedefi doğrultusunda üç yeni insansız kargo görevi başlatacağını açıkladı. Görevler kapsamında bilimsel ekipman ve çeşitli kargolar, üç ABD'li şirket tarafından Ay'a taşınacak. Bu hamle, gelecekteki insanlı operasyonlar için altyapı oluşturmayı amaçlıyor. Söz konusu görevler, NASA'nın Artemis programı çerçevesinde Ay'da sürdürülebilir bir varlık oluşturma stratejisinin parçası. Özel sektörle yapılan iş birlikleri, maliyetleri düşürme ve yenilikçi teknolojileri teşvik etme açısından kritik önem taşıyor. Bu gelişme, ABD'nin uzaydaki rekabet avantajını koruma ve Ay'daki kaynaklara erişim konusunda öncü rol üstlenme çabalarını yansıtıyor. Jeopolitik bağlamda, Ay'da üs kurma yarışı giderek hızlanırken, NASA'nın bu adımı Çin ve Rusya'nın benzer planlarına doğrudan bir yanıt olarak değerlendiriliyor. Kalıcı bir Ay üssü, bilimsel araştırmaların yanı sıra derin uzay keşifleri için bir sıçrama noktası işlevi görebilir. Duyuru, uluslararası uzay hukukunun ve Ay'daki faaliyetleri düzenleyen anlaşmaların gelecekteki şekillenmesinde de belirleyici olabilir.

Eski İsrail Başbakanı Naftali Bennett, Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin aşırı sağcı bakanlar ve ultra-Ortodoks partiler arasında sıkıştığını, bu durumun Netanyahu'nun ülkeyi yönetme kabiliyetini tamamen ortadan kaldırdığını ifade etti. Bennett, Amerikalı yayıncı Mario Nawfal'e verdiği özel röportajda, mevcut siyasi yapının İsrail'in iç ve dış meselelerde etkili karar almasını engellediğini savundu. Bennett ayrıca Gazze ve Lübnan sınırında devam eden çatışmalara değinerek, hükümetin güvenlik politikalarının aşırı unsurlar tarafından şekillendirildiğine dikkat çekti. Netanyahu'nun koalisyon ortaklarına bağımlılığının, özellikle savaş döneminde stratejik esnekliği azalttığı ve ülkeyi uluslararası alanda zor duruma düşürdüğü değerlendirmesi yapıldı. Bennett'in açıklamaları, İsrail siyasetindeki derin bölünmeleri ve hükümetin karşı karşıya olduğu iç baskıları bir kez daha gündeme getirdi.

İçişleri Bakanı Çiftçi, Suriye yönetiminin gönüllü geri dönüşleri teşvik edici adımlar atması gerektiğini belirtti. Türkiye ve Suriye heyetleri arasındaki görüşmede, güvenlik, kamu düzeni ve kurumsal kapasitenin artırılmasına yönelik işbirliği konuları ele alındı. Görüşmede, trafikte elektronik denetim sistemleri, plaka ve parmak izi tanıma teknolojilerinin yaygınlaştırılması, pasaport ve kimlik basım süreçlerinin iyileştirilmesi ve güvenlik ekipmanları alanında ortak çalışma imkanları değerlendirildi. Bu teknik alanlardaki işbirliğinin, Suriye'deki kurumsal yapıyı güçlendirerek geri dönüşleri kolaylaştırması hedefleniyor. Türkiye, barındırdığı milyonlarca Suriyelinin güvenli ve onurlu geri dönüşü için Suriye yönetiminin somut adımlar atmasını bekliyor. Güvenlik ve altyapı işbirliği, bu sürecin sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşıyor.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), Al-Haramain Vakfı'nın Afganistan şubesini Özel Olarak Belirlenmiş Küresel Teröristler (SDGT) programı kapsamında SDN listesine ekledi. Bu karar, kuruluşun ABD yargı yetkisi altındaki tüm mal varlıklarının dondurulması ve ABD vatandaşları ile kurumlarının bu yapıyla herhangi bir işlem gerçekleştirmesinin yasaklanması anlamına geliyor. Bu yaptırım adımı, Washington'un Afganistan'daki terör finansmanı ağlarını hedefleme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. SDGT programı, ABD'nin küresel terörizmle mücadelede kullandığı en kapsamlı mali araçlardan biri olup, listeye alınan kişi ve kuruluşların uluslararası finans sistemine erişimini kesmeyi amaçlıyor.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, İsrail’in 1915 olaylarını ‘Ermeni soykırımı’ olarak tanıma kararının ardından yorum yapmaktan kaçındı. Sivil Sözleşme Partisi toplantısı sonrası gazetecilere konuşan Paşinyan, konuya ilişkin herhangi bir yanıt vermeye gerek görmediklerini belirtti. Paşinyan’ın sessizliği, Erivan yönetiminin bu tür tanımaları diplomatik ilişkilerde siyasi bir araç olarak değerlendirdiği yorumlarını güçlendirdi. Ermenistan daha önce de benzer kararları memnuniyetle karşılasa da, İsrail özelinde dikkatli bir dil kullanmayı tercih etti. Karar, Türkiye ile İsrail arasında gerilime yol açarken, Ermenistan’ın tutumu uluslararası alanda tarihi anlaşmazlıkların siyasallaştırılmasına dair tartışmaları yeniden alevlendirdi. Uzmanlar, bu adımın bölgesel dengeler üzerindeki etkisini yakından izliyor.