Sırbistan — Diplomatik Gelişmeler

Bosna Savaşı'nda işlediği suçlar nedeniyle soykırımdan hüküm giymiş Bosnalı Sırp general Ratko Mladiç, Belgrad'da düzenlenen törenle toprağa verildi. 'Bosna Kasabı' olarak anılan Mladiç için binlerce kişi toplandı; cenaze, fanfarlar eşliğinde kahraman cenazesi havasında gerçekleşti. İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'daki en büyük katliamı planlamaktan hüküm giymiş bir ismin Sırbistan'da bu şekilde onurlandırılması, ülkenin Avrupa Birliği üyelik süreci açısından soru işaretleri yarattı. Törenin uluslararası alanda kaygıyla karşılandığı ve Belgrad'ın AB ile ilişkilerinde yeni bir gerilim başlığı olarak değerlendirildiği bildirildi.

İsrail basınında yer alan haberlere göre ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'da bir grup Hasidik Yahudi hahamını ağırladı. Görüşmenin 47 yıl sonra bu düzeyde bir ilk olduğu belirtildi. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump'ın damadı Jared Kushner ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun da hahamlarla ayrı ayrı görüştüğü aktarıldı. Görüşme, ABD yönetiminin İsrail ile ilişkileri ve Amerikan Yahudi toplumunun farklı kesimleriyle temasları kapsamında değerlendiriliyor. Sosyal medyada hahamların ABD yönetiminin İsrail ile ilgili politikalarına yönelik paylaşımları dikkat çekti. Görüşmenin gündemine ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

Lahey'deki Birleşmiş Milletler gözetim evinde ölen ve Bosna Savaşı'ndaki rolü nedeniyle 'Bosna Kasabı' olarak anılan Ratko Mladić'in cenazesi Sırbistan'a nakledilecek. Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vujič, Srebrenitsa'da yaklaşık 10 bin sivilin öldürülmesinden sorumlu tutulan Mladić için en üst düzey devlet ve askeri törenle defin yapılacağını açıkladı. Karar, Mladić'in Lahey'deki hücresinde ölümünün ardından geldi. Sırbistan yönetiminin bu tercihi, savaş suçlusu olarak yargılanan bir isme gösterilen resmi saygı açısından uluslararası kamuoyunda tartışma yaratacak nitelikte. Cenaze töreninin tarihi ve yeri konusunda ayrıntı paylaşılmadı.

Bosna Savaşı sırasında Srebrenitsa'da işlenen soykırımdan sorumlu tutulan eski Bosnalı Sırp askeri lider Ratko Mladic, Perşembe günü Lahey'de 84 yaşında öldü. Mladic, 1995'teki Srebrenitsa katliamındaki rolü nedeniyle soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştı; son aylarda birkaç kez felç geçirdiği bildirildi. Ölümünün ardından Sırbistan Adalet Bakanı Nenad Vujic, Mladic için "askeri ve devlet töreni" düzenleneceğini açıkladı. Anadolu Ajansı'nın haberine göre, bu karar ve ölüm sonrası Sırplardan gelen provokasyonlar Bosna Hersek'te tepki topladı. Cenaze törenine ilişkin plan, Srebrenitsa soykırımı kurbanlarının yakınları ve bölgedeki kesimler arasında tartışma yarattı.

Küresel Afet Uyarı ve Koordinasyon Sistemi (GDACS), Sırbistan için turuncu seviyede orman yangını uyarısı yayımladı. Verilere göre etki alanı 11.606 hektar olarak ölçülürken, bölgede 178 kişinin etkilendiği bildirildi. Uyarıya ilişkin yangının başlangıç zamanı, konumu ve mevcut durumu hakkında ek ayrıntı verilmedi. GDACS verileri Birleşmiş Milletler ve Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC) tarafından sağlanıyor.

Kuzey Amerika ve Avrupa’da orman yangınları sürerken, ölümcül sıcak hava dalgaları şehirleri etkiliyor ve okyanus sıcaklıkları bu dönem için rekor seviyelere ulaşıyor. Uzmanlar, bu aşırı hava olaylarının küresel ölçekte fırtına, kuraklık ve sıcaklık dalgalanmalarını tetikleyen iklim fenomeni El Niño’dan kaynaklanmadığını belirtiyor. El Niño’nun birkaç ay içinde başlaması beklenirken, geldiğinde sıcaklıkların daha da artacağı uyarısı yapılıyor. Mevcut koşullar zaten iklim değişikliğinin etkilerini gözler önüne sererken, El Niño’nun devreye girmesiyle aşırı hava olaylarının şiddetlenebileceği ifade ediliyor. Bu durum, enerji talebinden tarımsal üretime kadar birçok alanda risklerin büyümesine yol açabilir. Bilim insanları, önümüzdeki aylarda özellikle sıcak hava dalgalarına karşı hazırlıklı olunması gerektiğini vurguluyor.

Sırbistan Kamu Yönetimi ve Yerel Yönetim Bakanı Snezana Paunoviç, 11 Temmuz’da katıldığı bir televizyon programında, Slobodan Miloşeviç dönemine atıfla “1998’de Kosova’yı etnik temizliğe tabi tutardım” ifadesini kullandı. Srebrenitsa soykırımının yıl dönümüne denk gelen açıklamada, “500 yıl Türkleri bekledik” sözleri de yer aldı. Kosova hükümeti sözlere sert tepki gösterdi. Dışişleri Bakanlığı açıklamayı “soykırımcı ideolojinin devamı” olarak değerlendirirken, İçişleri Bakanı Xhelal Sveçla, Sırbistan’ın Arnavutlara yönelik etnik temizlik politikasını sürdürdüğünü vurguladı. Kosova makamları, Paunoviç’e ülkeye giriş yasağı getirdi. Bu gelişme, kırılgan Belgrad-Priştine ilişkilerinde yeni bir gerilim yarattı. Srebrenitsa anmalarının gölgesinde sarf edilen sözler, bölgede milliyetçi retoriğin yükseldiğine ve AB kolaylaştırıcılığındaki normalleşme sürecinin zorlaştığına işaret ediyor.

Sırbistan'ın Novi Sad kentinde, 1995 Srebrenitsa Soykırımı'nın yıl dönümünde, Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından soykırım ve insanlığa karşı suçlardan müebbet hapse mahkûm edilen eski Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladiç'i öven afişler asıldı. Milliyet'in Dnevni Avaz'dan aktardığı habere göre, afişleri Sırp Radikal Partisi'nin (SRS) yerleştirdiği belirtildi. Srebrenitsa'da 8 binden fazla Boşnak erkeğin katledildiği soykırımın kurbanlarının anıldığı günlerde ortaya çıkan bu eylem, bölgedeki etnik gerilimleri ve geçmişle yüzleşme tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Mladiç'i yücelten görsellerin kamuoyunda büyük tepki çektiği, özellikle soykırım kurbanlarının aileleri ve insan hakları örgütlerinin kınama açıklamaları yaptığı bildirildi. Olay, Sırbistan'da aşırı milliyetçi çevrelerin savaş suçlularını sahiplenme eğilimini bir kez daha gözler önüne serdi. Uluslararası toplumun soykırımın inkârı ve suçluların yüceltilmesine karşı hassasiyetini koruduğu bir dönemde, Novi Sad'daki bu provokatif eylem, Sırbistan'ın AB entegrasyon süreci ve bölgesel uzlaşı çabalarını baltalayıcı bir adım olarak yorumlandı.

RFE/RL'nin analizine göre Sırbistan bu yıl diğer tüm milletlerin toplamından dört kat fazla Rus vatandaşına vatandaşlık verdi. Bu kişilerin bir kısmı uluslararası yaptırımlar altında bulunuyor. Sırp pasaportu sahipleri Avrupa Birliği'nin Schengen bölgesine vizesiz seyahat edebiliyor. Bu durum, Ukrayna savaşı nedeniyle AB'nin yaptırım uyguladığı Rusların Avrupa'ya girişi için bir arka kapı oluşturuyor. Sırbistan, AB üyeliğine aday olmasına rağmen Rusya'ya yaptırım uygulamayan ender Avrupa ülkelerinden. Moskova ile yakın siyasi ve tarihi bağları olan Belgrad yönetimi, bu vatandaşlık politikasıyla AB'nin yaptırım rejimini delinmesine zemin hazırlıyor. Bu durum, AB ile Sırbistan arasındaki güven ilişkisini zedeleyebilir ve bloğun ortak güvenlik politikalarını baltalayabilir. Uzmanlar, yaptırımlı Rusların Avrupa'da serbestçe hareket etmesinin yalnızca ekonomik yaptırımları değil, kara para aklama ve ulusal güvenlik risklerini de artırdığına dikkat çekiyor. AB'nin, aday ülkelerin vize politikalarını daha yakından denetlemesi gerekebileceği belirtiliyor.

Bosna Hersek'in Tuzla kentinde 25 Mayıs 1995'te gerçekleşen ve 71 sivilin hayatını kaybettiği Kapiya Katliamı'nın sorumlusu Novak Djukic hakkındaki adalet arayışı 31 yıldır sonuçlanmadı. Bosna Savaşı sırasında Sırp güçlerince düzenlenen saldırıda yaşamını yitirenlerin yakınları ve yetkililer, Djukic'in iadesi için defalarca girişimde bulunsa da Sırbistan'dan olumlu yanıt alamadı. Bosna mahkemeleri tarafından mahkûm edilen Djukic, yargı sürecinin ardından Sırbistan'a dönmüş ve burada herhangi bir cezai yaptırımla karşılaşmadan yaşamını sürdürmektedir. İki ülke arasındaki iade anlaşmaları ve diplomatik temaslar, siyasi engeller ve farklı yargı yorumları nedeniyle işletilememektedir. 31 yılı aşan bu süreç, Bosna Savaşı'nda işlenen savaş suçlarının hesap verilebilirliği önündeki kronik zorlukları bir kez daha gözler önüne sermektedir. Kurban yakınları ve insan hakları örgütleri, uluslararası toplumun konuya daha fazla müdahil olmamasını eleştirirken, Tuzla'daki katliam bölgede adalete erişimin ne denli kırılgan olduğunun simgesi olarak anılmaya devam etmektedir.

Sırbistan’ın başkenti Belgrad’da on binlerce kişi erken seçim talebiyle sokaklara çıktı. Gösteriler, Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunda beton sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından başlayan yolsuzluk karşıtı hareketin bir parçası olarak düzenlendi. Protestocular, facianın ihmal ve yolsuzluktan kaynaklandığını savunarak mevcut hükümeti sorumlu tutuyor. Erken seçim çağrıları, kamuoyunda artan güven bunalımının ve siyasi hesap verebilirlik talebinin bir yansıması olarak dikkat çekiyor.