Yapay zekaya trilyonluk yatırım. Getiri beklentiyi karşılayacak mı?

Yapay zekaya trilyonluk yatırım. Getiri beklentiyi karşılayacak mı?

Yapay zeka altyapısına yönelik harcamaların 2050 yılına kadar 30 trilyon doları aşması beklenirken ekonomistler yatırımların boşa gitmesinden endişeli. Yapay zeka sektörüne yönelen sermaye akışı, demiryolları ya da internet dönemlerinde görülen harcamaları geride bırakırken ekonomistler yatırımların geri dönüş takvimi ile sahadaki verimlilik artışları arasındaki uyumsuzluğa işaret ediyor. Şirketlerin milyarlarca dolarlık harcama planları ve yüksek şirket değerlemeleri karşısında, beklenen verimlilik sıçramasının henüz genele yayılmadığı görülüyor. Dünyanın önde gelen muhasebe firmalarından PwC'nin projeksiyonlarına göre veri merkezlerine yönelik küresel harcamaların 2050 yılına kadar 30 trilyon doları aşması öngörülüyor. Bu meblağ, ABD Hazine tahvillerinin mevcut toplam değerine yakın bir büyüklüğü temsil ediyor. Enflasyona göre uyarlandığında dahi bu tahminlerin demir yolu ve dotcom dönemlerindeki harcamaları aştığı kaydediliyor. Sektördeki büyük aktörlerden Anthropic de halka arz izahnamesine göre gelecek yıllarda 518 milyar dolar harcamayı hedefliyor. Bu tutar, şirketin 2025 yılındaki gelirinin 100 katından fazlasına denk geliyor. Bazı kesimler teknolojinin buhar makinelerinden daha büyük bir dönüşüm yaratacağını savunurken ekonomistler gelecekteki kâr varsayımlarını destekleyecek yeterli kanıt olmadığını vurguluyor. VERİMLİLİK ARTIŞI ŞİRKETLERİN DEĞERLEMELERİNİ YAKALAYAMIYOR Reuters ajansının haberine göre ABD merkezli yatırım bankası JP Morgan, yarışın öncüsü konumundaki ABD'de geniş tabanlı verimlilik artışlarının "henüz yakalanamadığını" belirterek değerlemelerin sürdürülebilirliğini şüpheli buluyor. Bain & Company tarafından hazırlanan bir araştırma ise mevcut pazarlardan elde edilecek verimlilik kazanımlarının bu harcamaları karşılamaya yetmeyeceğini gösteriyor. Rapora göre finansman açığını kapatmak için yapay zeka güdümlü robotlardan yeni batarya ve yarı iletken malzemelerinin geliştirilmesine uzanan tamamen yeni pazarların doğması gerekiyor. Bain & Company, Google, Amazon ve Microsoft gibi küresel altyapıyı kuran teknoloji devlerinin ve diğer sektör aktörlerinin, altyapı inşasını finanse edebilmek adına önümüzdeki beş yıl içinde 4,2 trilyon dolardan fazla yeni gelir yaratması gerektiğini hesaplıyor. Tarihsel örneklerin teknoloji odaklı yükselişlerin altyapı yatırımlarının yetersiz getiri sağlamasıyla sonlandığını hatırlatan JP Morgan, çip üreticisi Nvidia üzerinden bir hesaplama yaptı. Banka, şirketin mevcut piyasa değerini haklı çıkarmak için ABD'deki yıllık verimlilik artışının önümüzdeki 10 yıl boyunca yüzde 3 ile yüzde 5 arasında gerçekleşmesi gerektiğini kaydetti. ABD Kongresi Bütçe Ofisinin aynı dönem için temel yıllık verimlilik artışı beklentisi ise yüzde 1,75 seviyesinde. Columbia Business School ekonomisti Stijn Van Nieuwerburgh, küresel yapay zeka yatırımlarının yaklaşık dörtte üçünü üstlenen ABD'de 2025 ile 2032 yılları arasındaki harcamaların 9 trilyon dolara ulaşabileceğini hesapladı. Bu miktar, yıllık ABD gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 3,2'sine denk geliyor. Reuters'a konuşan Van Nieuwerburgh, yüzde 10'luk bir yatırım getirisi için sektörün 2032 yılına kadar yıllık 3,55 trilyon dolar gelir üretmesi gerektiğini, mevcut gelirlerin ise bunun çok küçük bir kısmını oluşturduğunu ifade etti. Ekonomist ayrıca altyapı borçlarındaki kaldıraç yapısı nedeniyle talepteki ılımlı bir bozulmanın büyük kayıplara yol açabileceğini belirtti. GEÇMİŞ TEKNOLOJİ DALGALARI ON YILLAR SÜRMÜŞTÜ Sektör liderleri ise teknolojinin potansiyeline vurgu yapmayı sürdürüyor. Anthropic yöneticisi Dario Amodei geleceğin olağanüstü bir dönüşüm getireceğini savunurken OpenAI CEO'su Sam Altman kendi kendini geliştiren modellerle yeni buluşların hızlanacağını kaydetti. Google DeepMind Strateji Direktörü Jasjeet Sekhon da modellerin kendi kendini eğitmesinin benzeri görülmemiş bir verimlilik sağlayabileceğini ifade etti. Öte yandna Cambridge Üniversitesinden ekonomist Diane Coyle, geçmiş devrimlerin verimlilik etkilerinin ekonomiye yansımasının genellikle 10 ila 50 yıl sürdüğünü hatırlattı. Anthropic ise yapay zekanın 2030 yılındaki büyümeye etkisine dair farklı senaryolar modelledi. Yüzde 2'lik baz büyüme varsayımına kıyasla, ılımlı senaryoda büyümenin yüzde 2,4, kapsamlı senaryoda yüzde 5,4, aşırı senaryoda ise yüzde 15,4 olabileceği hesaplandı. Çalışmada yüksek büyümenin daha fazla istihdam kaybı anlamına geleceği kaydedildi. Amodei geçen yıl yaptığı bir değerlendirmede yapay zekanın beş yıl içinde giriş seviyesindeki beyaz yakalı işlerin yarısını ortadan kaldırabileceğini öngörmüştü. S tanford Üniversitesi tarafından paylaşılan araştırmalar ise 22-25 yaş aralığındaki muhasebeci ve hukuk asistanı gibi yapay zekaya açık mesleklerde çalışanların istihdamının, inşaat işçiliği veya temizlik gibi alanlara kıyasla yüzde 19 daha düşük kaldığını gösteriyor. Ekonomistler, 1873 Paniği'nde iflas eden demir yolu şirketlerine veya 1990'lardaki dotcom balonunun patlamasına rağmen kurulan altyapının kalıcı olduğunu hatırlatarak benzer bir ekonomik mirasın kalacağını değerlendiriyor.