NATO zirvesi öncesi artan savunma harcamaları Avrupa bütçelerini sıkıştırıyor

Zirveye beş kala: Savunma harcamaları NATO bütçelerini zorluyor

NATO üyesi ülkelerin savunma harcamalarını artırma çabası Avrupa genelinde bütçe sınırlarını zorlarken, ittifak içinde belirgin görüş ayrılıkları ortaya çıkıyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, bu hafta düzenlenecek ittifak zirvesinde üye ülkelerin savunma harcamalarını artırma sözlerini tuttuklarını vurgulamaya hazırlanıyor. Ancak kaydedilen ilerleme üye ülkeler arasında farklılık gösteriyor ve bu çabalar bazı ulusal bütçeleri şimdiden sınırlarına kadar zorluyor. Üye ülkeler, geçen yılki zirvede savunma harcamalarını 2035 yılına kadar gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) yüzde 5 seviyesine çıkarmayı kabul etti. Bu oran, Avrupa ülkeleri ve Kanada'nın 2025 yılındaki genel harcama seviyesinin iki katından fazlasına denk geliyor. Süreç içinde ittifakta iki farklı eğilim belirginleşti. Almanya ile mali hareket alanı bularak harcamalarını artıran İskandinav ve Doğu Avrupa ülkeleri bir tarafı oluştururken, diğer tarafta benzer adımları atmakta zorlanan büyük ekonomiler yer alıyor. Ekonomi düşünce kuruluşu Bruegel'in kıdemli uzmanlarından Guntram Wolff, Reuters ajansına verdiği demeçte Almanya'nın ardından Avrupa'nın en büyük üç ekonomisi olan İngiltere, Fransa ve İtalya'nın bu süreci yönetmekte zorluk çektiğini belirtiyor. MALİ YÜKLER ÜLKELERİ BÖLDÜ NATO verilerine göre, ittifakın Avrupalı üyeleri ve Kanada, savunma harcamalarını 2035'e kadar GSYİH'nin yüzde 3,5 seviyesine çekmek amacıyla geçen yıl 2024'e kıyasla reel olarak 90 milyar dolar daha fazla harcama yaptı. Mark Rutte, nominal bazda bu artışın 139 milyar doları bulduğunu ve belirlenen hedeflere zamanında ulaşma konusunda güçlü bir kararlılık olduğunu ifade ediyor. Almanya, savunma harcamalarını borçlanma sınırlarından muaf tutan kural değişikliğinden yararlanarak 2030 yılına kadar bütçesini 200 milyar euronun üzerine çıkarmayı planlıyor. Polonya, Litvanya ve Estonya gibi Rusya kaynaklı tehdit algısının yüksek olduğu ülkeler de yeni hedeflerine yaklaşıyor. Polonya geçen yıl GSYİH'sinin yüzde 4,3'ünü savunmaya ayırdı. Buna karşılık İngiltere, bütçe kesintileriyle desteklenen 15 milyar sterlinlik ek savunma bütçesi açıkladı ancak bu tutarın üçte birinin kaynağı henüz netleşmedi. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ise yüksek borç yüküne rağmen savunma harcamalarını 2026'da GSYİH'nin yüzde 2,8 seviyesine çıkaracaklarını duyurmayı hedefliyor. Fransa, bütçe açığını Euro bölgesi kurallarına uydurmaya çalışırken, savunma harcamalarını on yılın sonuna kadar yüzde 2,5 seviyesine ulaştırmayı öngörüyor. İspanya ise harcamalarını yüzde 2,1 ile sınırlandırma kararını koruyor. Çekya, Slovenya ve Arnavutluk'un eski yüzde 2 hedefine ulaştıklarına dair beyanları ise NATO yetkilileri tarafından sorgulanarak incelemeye alındı. Diğer yandan Allianz Trade yetkililerinden Ana Boata, siyasi değişimler nedeniyle hedeflerin her an değişebileceğini, bu durumun Avrupalı savunma şirketlerinde kapasite artırımı yatırımları konusunda şüphe yarattığını aktarıyor. TÜRKİYE ASKERİ KAPASİTESİNİ GÖRÜCÜYE ÇIKARACAK Türkiye, ev sahipliği yapacağı NATO zirvesiyle birlikte Avrupa güvenlik mimarisindeki stratejik ortaklık konumunu güçlendirmeyi amaçlıyor. Zirve kapsamında düzenlenecek Savunma Sanayii Forumu'nda yaklaşık 3 bin 500 şirket Türkiye'nin gelişen askeri teknolojilerini tanıtacak. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye olmadan Avrupa güvenliğinin tesis edilmesinin mümkün olmadığını belirterek ülkenin Avrupa savunma yapılarına ve AB'nin 150 milyar euroluk SAFE programına dahil edilmesini istiyor. NATO'nun ABD'den sonraki en büyük ikinci ordusuna sahip olan Türkiye, savunma ihracatını da hızla artırıyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine göre küresel silah pazarında yüzde 1,8 payla 11'inci sırada yer alan Türkiye, savunma ihracatını 2025 yılında yüzde 48 oranında artırdı. Erdoğan, insansız hava araçları, tanklar, zırhlı araçlar ve savaş gemileri ihracatına dikkat çekerek, eskiden bir yılda ulaşılan başarıları artık bir haftada yakaladıklarını ifade ediyor. Ancak Türkiye'nin stratejik ortaklık talebi karşısında bazı müttefikler, 2017 yılında Rusya'dan alınan S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle teknoloji paylaşımı konusunda çekinceler taşıyor. Kadir Has Üniversitesinden Prof. Dr. Mustafa Aydın, AFP ajansına yaptığı açıklamada, ilişkilerin Kiev'e verilen destekle yumuşama sürecine girdiğini ancak S-400 konusunun ve AB içindeki bazı üyelerin engellemelerinin sürdüğünü belirtiyor. Türkiye ayrıca yerli beşinci nesil savaş uçağı KAAN projesinde kullanılacak motorların teslimatı konusunda zirve sırasında Washington'dan onay almayı bekliyor.