Tunus ve Türkiye

7-8 Temmuz'da Ankara'da toplanacak NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, ittifakın Soğuk Savaş sonrası en kritik dönüm noktalarından biri olarak görülüyor. Zirvenin iki ana gündem başlığı öne çıkıyor: ABD'nin baskısıyla üye ülkelerin gayrisafi yurt içi hasılalarının yüzde 5'ini savunma harcamalarına ayırma taahhüdü ve Ukrayna'ya uzun vadeli askeri ile mali desteğin sürdürülmesi. Tüm müttefiklerin mevcut yüzde 2'lik eşiğe ulaştığı ancak yeni hedefin ne ölçüde benimseneceği belirsizliğini koruyor. ABD'nin NATO Büyükelçisi, zirvede Ukrayna için ABD silahlarının tedarikine yönelik PURL programı da dahil olmak üzere önemli duyurular yapılacağını açıkladı. Ev sahibi Türkiye, zirveyi hem güvenlik mimarisindeki stratejik rolünü vurgulamak hem de yeni nesil askeri karargahı 'Ay Yıldız Müşterek Karargahı'nı tanıtmak için bir platform olarak kullanıyor. Başkentte geniş çaplı güvenlik önlemleri alınırken, muhalefetten bağımsız dış politika çağrıları yükseldi. İsveç Başbakanı'nın 'çalkantılı dönem' olarak nitelediği zirvede, savunma sanayi kapasitesinin artırılması ve yük paylaşımı da masada olacak. Zirve, 2004 İstanbul Zirvesi'yle kurumsallaşan 'NATO 2.0' anlayışından, yeni tehditlere uyum sağlamayı hedefleyen 'NATO 3.0' vizyonuna geçişin başlangıcı olarak değerlendiriliyor.

Küresel petrol fiyatları, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi yeniden başlatacak bir anlaşmaya yaklaşıldığına dair işaretlerle sert düştü. Brent petrolü yüzde 4,2 değer kaybederek 99 doların altına inerken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio 'oldukça sağlam' bir teklifin masada olduğunu belirtti. Teklif, boğazın açılmasını, sınırlı süreli nükleer müzakereleri ve bazı yaptırımların kaldırılmasını içeriyor. Ancak ABD Başkanı Trump, anlaşma tamamlanana kadar ablukanın süreceğini vurguladı. Diplomatik ilerlemeye rağmen nükleer anlaşmazlık çözüme kavuşmadı. İran'ın BM misyonu Washington'u 'yalan ve dezenformasyon' yaymakla suçlarken, Tahran ABD ile nükleer konuda şu anda herhangi bir görüşme yapılmadığını duyurdu. Uzlaşının ateşkesi uzatma ve seyrüseferi serbest bırakma üzerinde yoğunlaştığı, ancak İran'ın nükleer programına dair temel uyuşmazlığın sürdüğü bildiriliyor. AB, Hürmüz Boğazı'nda güvenliği sağlamak için daha fazla donanma gemisi gerekeceğini açıklarken, Beyaz Saray'da İran stratejisinin nihai hedefi konusunda belirsizlik devam ediyor.

Rusya-Ukrayna savaşı, Avrupa güvenliğine ilişkin stratejik özerklik tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Ankara'daki NATO Zirvesi öncesinde, asıl gündemin Avrupa'nın ittifaktan bağımsızlaşması değil, NATO içinde daha güçlü ve sorumluluk üstlenen bir Avrupa sütunu oluşturmak olduğu belirtiliyor. Zirvede, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarının artırılması ve askeri yeteneklerinin NATO'nun kolektif savunma yapısıyla nasıl bütünleştirileceği ele alınacak. Bu yaklaşım, Avrupa'nın kendi savunmasına daha fazla katkı sunarken transatlantik bağları korumayı hedefliyor. Tartışmalar, NATO'nun gelecekteki rolü ve caydırıcılık kapasitesi açısından kritik görülüyor. Avrupa sütununun güçlendirilmesi, ittifakın doğu kanadındaki güvenlik kaygılarını hafifletirken, ABD'nin Avrupa güvenliğine yönelik taahhütlerinin sürdürülebilirliğine de katkıda bulunabilir.

Sabah gazetesinin haberine göre, Türkiye, Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'nde İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonlarını 'soykırım' olarak nitelendirerek uluslararası kamuoyunun gündemine taşıdı. Haberde, Türkiye'nin, İsrail'in gerçekleştirdiği mezalimi her fırsatta en üst seviyede vurguladığı ve zirvede de adaletin sesi olmayı sürdürdüğü belirtiliyor. Bu çıkış, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu ve Gazze'deki çatışmalara yönelik diplomatik duruşunu yansıtıyor. İsrail'in NATO üyesi olmamasına rağmen, ittifakın önemli bir aktörü olan Türkiye'nin bu tür bir suçlamayı zirve platformunda dile getirmesi, hem bölgesel gerilimler hem de uluslararası hukuk tartışmaları açısından dikkat çekici. Haber, Türkiye'nin bu konuyu sürekli gündemde tutarak uluslararası baskı oluşturma çabasını öne çıkarıyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik gerçekleştirdiği son büyük çaplı saldırının ardından Kiev’in hava savunma sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Von der Leyen, konunun 7 Temmuz Salı günü Ankara’da başlayacak NATO zirvesinde ele alınacağını belirtti. Rusya’nın son saldırısı, Ukrayna’nın sivil altyapısını ve yerleşim bölgelerini hedef alırken, hava savunma eksikliğinin yol açtığı riskleri yeniden gözler önüne serdi. Von der Leyen’in açıklaması, müttefiklerin Ukrayna’ya askeri desteği artırma yönündeki baskıların arttığı bir dönemde geldi. Hava savunma sistemleri, özellikle Rus füze ve insansız hava aracı saldırılarına karşı kritik önem taşıyor. Ankara’daki NATO zirvesi, ittifakın Ukrayna’ya uzun vadeli güvenlik taahhütlerini şekillendirme açısından belirleyici olabilir. Von der Leyen’in gündeme getirdiği hava savunma yardımı, üye ülkeler arasında koordinasyonu gerektiren somut bir adım olarak öne çıkıyor. Ukrayna’nın savunma kapasitesinin artırılması, çatışmanın seyrini ve bölgesel istikrarı doğrudan etkileyebilecek bir faktör olarak değerlendiriliyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO zirvesine katılımı, Türkiye’nin onlarca F110 savaş uçağı motoru tedarikini güvence altına almasına yardımcı olabilir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleşecek zirve, ittifakın 32 üye ülkesinin liderlerini bir araya getirecek. Analistler, ziyaretin motor anlaşması için diplomatik bir fırsat penceresi açtığını ancak Türkiye ile ABD arasındaki F-35 krizini çözmeye yetmeyeceğini belirtiyor. F-35 programından çıkarılma nedeniyle gerilen ikili savunma ilişkilerinde, F110 motorlarına yönelik talebin ayrı bir iş birliği kalemi olarak öne çıktığı görülüyor. Uzmanlar, motor tedarikinin gerçekleşmesinin, Türkiye’nin hava kuvvetleri modernizasyon ihtiyacını karşılamada geçici bir rahatlama sağlayabileceğini fakat stratejik ortaklıktaki yapısal sorunları gidermeyeceğini vurguluyor. Zirve sırasında yapılacak ikili görüşmelerde, tarafların savunma iş birliğini dar kapsamlı mutabakatlarla canlı tutma arayışında olması bekleniyor. Trump’ın Ankara teması, Türkiye’nin NATO içindeki konumunu ve ABD ile savunma sanayii bağlarını yeniden tanımlama çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Ancak Kongre kaynaklı yaptırım riski ve CAATSA kapsamındaki kısıtlamaların, motor anlaşmasına rağmen geniş çaplı teknoloji transferinin önünde engel teşkil etmeye devam edeceği ifade ediliyor.

Pakistan Başbakanı Shahbaz Sharif, 3-5 Temmuz tarihlerinde İran ve Türkiye'ye resmi ziyaretler gerçekleştirecek. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Tahir Andrabi, İran ziyareti sırasında Başbakan'ın, 28 Şubat'ta ABD-İsrail saldırılarında öldürülen İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze törenine katılacağını açıkladı. Ziyaret, Pakistan'ın İran'la dayanışma mesajı olarak değerlendiriliyor. Bölgedeki gerilimlerin tırmandığı bir dönemde gerçekleşen bu seyahat, Pakistan'ın İran'la diplomatik ilişkilerini öne çıkarıyor. Ayrıca Türkiye ayağında ikili konuların ele alınması bekleniyor. İran'ın üst düzey liderliğine yönelik suikast sonrası uluslararası tepkiler ve bölgesel dinamikler, ziyareti önemli kılıyor. Hamaney'in cenaze törenine katılım, İran-Pakistan ilişkilerinde sembolik bir adım olarak görülüyor. İki ülke arasındaki enerji ve güvenlik işbirliği konularının da gündeme gelmesi olası. Öte yandan, NATO müttefiki Türkiye ile yapılacak görüşmelerin, Pakistan'ın batıyla dengeli diplomasisini yansıttığı belirtiliyor.

Türkiye'nin başkenti Ankara, Salı günü başlayacak ve aralarında ABD Başkanı Donald Trump'ın da bulunduğu 32 devlet başkanının katılacağı kritik NATO zirvesi öncesinde kapsamlı bir estetik makyajdan geçiyor. Belediye ekipleri, havalimanından şehir merkezine uzanan güzergâh boyunca çiçekler dikiyor ve harap evler ile yoksul mahalleleri gizlemek için dev billboardlar yerleştiriyor. Bu çalışmalar, Türkiye'nin uluslararası arenadaki imajını güçlendirmek ve başkenti zirve için daha modern bir görünüme kavuşturmak amacıyla yürütülüyor.

Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, Reuters’a verdiği demeçte Türkiye’nin hava savunmasını güçlendirmek amacıyla SAMP-T (Mamba) ve Patriot sistemlerinin satın alınması da dâhil tüm seçenekleri değerlendirdiklerini açıkladı. Bakan Güler, değerlendirme sürecinin devam ettiğini belirterek somut bir anlaşma ya da takvim vermedi. Türkiye daha önce Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini tedarik ederek NATO müttefikleriyle gerilim yaşamış, bu tedarik ABD’nin CAATSA yaptırımlarına ve Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmasına yol açmıştı. Yeni açıklama, Ankara’nın hem hava savunma mimarisini çeşitlendirme hem de Batılı savunma tedarik kanallarını yeniden canlandırma arayışı olarak yorumlanıyor. Fransa ve İtalya ortak yapımı SAMP-T ile ABD menşeli Patriot sistemlerinin birlikte gündeme gelmesi, Türkiye’nin çok katmanlı bir hava savunma sistemi kurma ve aynı zamanda transatlantik ilişkilerdeki kırılmaları onarma isteğini yansıtıyor. Bölgedeki jeopolitik riskler ve sınır ötesi tehditler göz önüne alındığında, bu adımın savunma stratejisinde önemli bir dönüm noktası olabileceği değerlendiriliyor.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede Türkiye-Almanya ikili ilişkileri, bölgesel gelişmeler ve küresel meseleler ele alındı. Liderlerin NATO ve Avrupa güvenliğine ilişkin karşılıklı değerlendirmelerde bulunduğu belirtildi. Almanya'da yeni hükümetin göreve başlamasının ardından gerçekleşen temas, iki ülke arasındaki stratejik diyaloğun sürdüğünü gösterdi. Özellikle savunma iş birliği ve Avrupa güvenlik mimarisi bağlamında Türkiye'nin rolüne vurgu yapıldı. Görüşmenin, bölgesel krizlere ortak yaklaşım arayışları açısından önemli olduğu değerlendiriliyor.