Suudi Arabistan ve ABD

İsrail ordusu, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkes mutabakatına ve mevcut ateşkese rağmen, Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı insansız hava aracıyla vurdu. Saldırıda dört kişi hayatını kaybetti. ABD Başkanı Donald Trump, İran'la bir ateşkes anlaşmasına varıldığını ve Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın sona erdiğini açıklamış, Tahran ise teklifi incelediğini bildirmişti. Buna karşın İsrail, Lübnan'ın güneyindeki 29 belde için tahliye uyarıları yaparak Beyrut'un Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenledi. AB, Lübnan'ın ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgularken BM çatışmalarda düşüş gözlendiğini belirtti. Saldırı, ABD-İran hattında ilerleyen diplomatik sürecin sahadaki kırılganlığını ortaya koyuyor. İsrail'in operasyonlarına devam etmesi, varılan mutabakatın kapsayıcılığına yönelik soru işaretlerini artırırken, Lübnan'da sivil kayıplar ve altyapı hasarı derinleşiyor. Uluslararası aktörler, kalıcı bir ateşkes için Lübnan'ın da sürece dahil edilmesi çağrısında bulunuyor.

İran'ın Hürmüz Boğazı'nda anlaşma iddialarını yalanlamasıyla birlikte hafta başındaki diplomatik iyimserlik yerini belirsizliğe bıraktı. ABD Dışişleri Bakanı Rubio'nun 'sağlam' olarak nitelediği öneriye rağmen Tahran, boğazın ABD'nin düşmanca eylemleri sürdüğü müddetçe kapalı kalacağını duyurdu. Umman üzerinden yeni ve geçici bir güzergah için görüşmeler yapılsa da İran, Washington ile doğrudan müzakereyi reddetti. Küresel petrol fiyatları bu gelgitlerle dalgalanırken, ABD ordusu İran'a baskı için 'alışılmadık yollar' arayışına girdi. Eş zamanlı olarak çatışmalar Irak'a sıçradı. ABD ve Suudi Arabistan, İran destekli Irak milislerine yönelik hava saldırıları düzenledi; en az 20 Haşdi Şabi mensubu öldürüldü. Yemen'deki Husiler ise Irak topraklarından Suudi Arabistan'a insansız hava aracı saldırıları gerçekleştirdi. Bu gelişmeler, İran'la bağlantılı gruplar arasındaki koordinasyonun arttığına ve bölgesel bir yayılma riskine işaret ediyor. Hürmüz Boğazı'nda sıkışan binlerce sivil denizci ise çatışmaların ortasında kaldı. Bazı gemiler aylardır İran donanmasının elinde tutuluyor. ABD'nin boğazda mayın bulunmadığını açıklaması ve İran'ın yönetim hakkını 'yasal ve güvenlik' gerekçelerine dayandırması, stratejik su yolundaki kilidi daha da karmaşık hale getiriyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan'ın sivil nükleer program geliştirmesine ve potansiyel olarak uranyum zenginleştirmesine izin veren 30 yıllık bir anlaşmayı onayladı. Wall Street Journal'ın isimsiz ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre, on milyarlarca dolar değerindeki anlaşma, ABD'li şirketlerin Suudi Arabistan'da nükleer altyapı ve zenginleştirme tesisleri kurmasını öngörüyor. Bölgede nükleer silahlanmanın yayılması endişelerini artıran bu adım, İsrail basınında rahatsızlığa yol açtı. Uzmanlar, Riyad'ın uranyum zenginleştirme hakkı konusundaki ısrarının bölgesel bir nükleer yarışı tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. Anlaşmanın kısa süre içinde resmen duyurulması ve Kongre onayına sunulması bekleniyor.

ABD ve İran, iki haftadır süren karşılıklı saldırıların ardından hafta sonunda çatışmalara ara verdi. Bu gelişme, küresel piyasalarda diplomatik bir çözüm umudunu artırdı ve petrol fiyatlarını haftanın en düşük seviyesine yaklaştırdı. Pazartesi günü Brent ham petrolünün varil fiyatı, bir ara yüzde 9,5'e varan düşüşün ardından yüzde 6 civarında değer kaybederek 90,93 dolara geriledi. Yatırımcılar, Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferin yeniden başlayabileceği ve arz kesintisi riskinin azalacağı beklentisiyle pozisyon aldı. İki haftadır süren saldırılar, özellikle küresel petrol trafiğinin önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı'nda tansiyonu yükseltmişti. Uzmanlar, sağlanan ateşkesin kalıcı bir diplomasiye evrilmesi halinde enerji piyasalarındaki baskının hafifleyebileceğini, ancak bölgedeki kırılgan dengelerin fiyat oynaklığını sürdürebileceğini belirtiyor.

İran Devrim Muhafızları'na yakın Fars Haber Ajansı, Körfez'deki ABD askeri üslerine enerji sağlayan elektrik santrallerinin bir listesini yayımladı. Analiz haberinde, ABD ordusunun üslerin bulunduğu ülkelerin elektrik şebekelerine bağımlı olduğu vurgulanarak, bunun 'karşılıklı stratejik bağımlılık' oluşturduğu belirtildi. Listede çok sayıda santrale yer verildiği bildirildi. Yayının, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın enerji ve altyapısını hedef alabileceği yönündeki tehditlerinin gündemde olduğu bir döneme denk gelmesi dikkat çekti. İran'ın bu hamlesi, bölgedeki ABD varlığına yönelik örtülü bir tehdit olarak yorumlanabilir. Zira listedeki tesislerin vurgulanması, Tahran'ın olası bir çatışmada karşılık verme kapasitesini ve ABD lojistiğinin kırılganlıklarını hatırlatma işlevi görüyor.