Mozambik ve Pakistan

Pakistan hükümeti, altı yıllık tıkanıklığın ardından Salı günü, ülkenin petrol rafinerilerini modernize etmek amacıyla Brownfield Rafineri Politikası'nı onayladı. Başbakan Şahbaz Şerif başkanlığındaki Enerji Kabine Komitesi tarafından kabul edilen politika, yaklaşık 6 milyar dolarlık bir yatırımla ürün kalitesini artırmayı ve üretim kapasitesini yükseltmeyi hedefliyor. Politika, yatırımcıları korumak için istikrar maddeleri içeriyor. Bu karar, Pakistan'ın enerji sektöründe uzun süredir beklenen bir adım olarak öne çıkıyor. Mevcut rafinerilerin teknolojisi, yüksek kükürtlü yakıt üretimi nedeniyle çevresel ve ekonomik yük oluşturuyordu. Yeni politika, tesislerin iyileştirilmesini teşvik ederek ithalata bağımlılığı azaltmayı ve daha temiz yakıt standartlarına ulaşmayı amaçlıyor. Ekonomik zorluklar ve enerji arz güvenliği endişelerinin gölgesinde gelen bu onay, uluslararası yatırımcılara güven vermeyi hedefliyor. Rafineri sektörüne yapılacak modernizasyon yatırımları, hem cari açığın düşürülmesine katkı sağlayabilir hem de istihdam yaratabilir. Politikanın başarısı, sağlanan teşviklerin uygulanmasına ve küresel enerji piyasasındaki gelişmelere bağlı olacak.

Pakistan Adalet Hareketi (PTI), hükümetin akaryakıt fiyatlarını sürekli artırırken üst düzey bürokratlara 1,8 milyar rupi tutarında özel ödenek paketini onaylamasını eleştirdi. İslamabad'da Cumartesi günü yapılan açıklamada, PTI Enformasyon Sekreteri Şeyh Vakas Ekrem, sıradan vatandaşların altı gün süren "petrol musonu" ile karşı karşıya kaldığını, benzinin litresinin 335,18 rupiye, dizelin 383,46 rupiye yükseldiğini belirtti. Yüksek enflasyon ve ekonomik sıkıntıların yaşandığı bir dönemde gelen bu paket, halihazırda ücretsiz yakıt hakkı bulunan bürokratlara yönelik yeni bir ayrıcalık olarak görülüyor. Hükümetin kamu kaynaklarını kullanımına ilişkin eleştiriler, PTI'nin muhalefet olarak halkın tepkisini dillendirmesine zemin hazırlıyor. Akaryakıt zamları, ulaşım ve temel tüketim malzemelerinde fiyat artışlarına yol açarak hane halkı bütçelerini daha da zorluyor. Bu gelişme, Pakistan'daki siyasi mücadelenin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. PTI'nin eleştirileri, hükümet karşıtı söylemi güçlendirirken, iktidar koalisyonunun meşruiyetini sorguluyor. Ekonomik adaletsizlik algısı, ülkedeki sosyal huzursuzluk riskini artırabilir. Diplomatik açıdan ise IMF ile devam eden kurtarma programı çerçevesinde kemer sıkma politikaları uygulanırken, bürokratlara tanınan bu tür ayrıcalıkların uluslararası kreditörler nezdinde nasıl karşılanacağı belirsizliğini koruyor.

Jamaat-i-Islami Pakistan lideri Hafiz Naeemur Rehman, hükümetin IMF taahhüdü kapsamında 14 Haziran 2025’te yürürlüğe koyduğu petrol ve karbon vergisine karşı 7 Ağustos’ta ülke çapında otoyol kapatma ve oturma eylemleri yapılacağını duyurdu. Eylem, partinin vergi karşıtı ve enflasyonla mücadele kampanyasının ikinci aşaması olarak planlandı. Hükümetin IMF ile yaptığı anlaşma gereği getirilen vergiler akaryakıt fiyatlarını yükseltirken, JI bu yükün kaldırılmasını ve halka ekonomik rahatlama sağlanmasını talep ediyor. Gösteriler, ülke genelindeki ulaşımı aksatma potansiyeli taşıyor ve ekonomik sıkıntıların siyasi yansımalarını ortaya koyuyor.

Pakistan'da açıklanan yeni bütçeye ilişkin ulusal tartışma, iş dünyası, ihracatçılar ve maaşlı çalışanlar için getirilen düzenlemelere odaklandı. Özellikle aylık 200 bin rupiden fazla kazanan maaşlı çalışanlara sağlanan yüzde 10 ila 15 arasındaki vergi indirimi memnuniyetle karşılandı. Ancak bu grup, toplumun yalnızca küçük bir kesimini oluşturuyor. Oysa Pakistan'daki hanelerin yüzde 80'i ayda 100 bin rupiden az harcama yapıyor. Bu veri, bütçenin geniş kitlelerin ihtiyaçlarını göz ardı ettiğini gösteriyor. Vergi indirimi tartışması, gelir eşitsizliğini ve bütçe politikalarının yüksek gelirlileri kayıran yapısını gündeme getirdi. Bütçenin odak noktasının dar bir kesime hizmet etmesi, ekonomik adalet ve siyasi denge açısından soru işaretleri yaratıyor. Düşük gelirli hanelerin enflasyonla mücadelesi sürerken, bu tür vergi düzenlemeleri hükümetin önceliklerini sorgulatıyor.

Sindh Yüksek Mahkemesi, akaryakıt fiyatlandırma mekanizmasına karşı açılan bir davayı reddetti. Mahkeme, fiyatların belirlenmesi, vergi konulması ve ekonomi politikasının oluşturulmasının öncelikle yürütme ve yasama organının yetki alanına girdiğini belirtti. Anayasal yargı yetkisi kapsamında mahkemelerin bu tür konulara olağan şekilde müdahale edemeyeceği vurgulandı. Karar, Pakistan'daki akaryakıt fiyatlandırma sistemine yönelik hukuki itirazların önünü kapatırken, yürütmenin ekonomi politikasındaki takdir yetkisini pekiştiriyor. Mahkemenin bu tutumu, devletin maliye ve enerji politikalarına dair yargısal denetimin sınırlarını netleştiriyor. Bu gelişme, petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar ve tüketici şikayetlerinin arttığı bir dönemde, hükümetin fiyatlandırma mekanizması üzerindeki kontrolünü koruma çabası olarak da okunabilir. Dava, vatandaşların akaryakıt zamlarına karşı başvurduğu hukuki yollardan biriydi ve mahkemenin ret kararı benzer davalar için emsal oluşturabilir.

Federal Soruşturma Ajansı (FIA), Karaçi'deki bir akaryakıt pazarlama şirketinin üst düzey yöneticilerini, ithal edilen petrolü gümrük vergisi, diğer vergiler ve akaryakıt fonunu ödemeden gizlice piyasaya sürerek milyarlarca rupilik devlet gelirini kaçırmakla suçladı. Kurumsal Suçlar Birimi tarafından yürütülen soruşturma kapsamında şirketin CEO'su ve diğer yetkililer hakkında dava açıldı. Bu operasyon, Pakistan'ın enerji sektöründeki yasa dışı uygulamaların boyutunu ve gümrük denetim mekanizmalarındaki zafiyetleri gözler önüne seriyor. Milyarlarca rupilik vergi kaybı, ülkenin zaten baskı altındaki mali dengesi üzerinde olumsuz etki yaratırken, yasal yükümlülüklerini yerine getiren diğer şirketler için haksız rekabet koşulları oluşturuyor. Yetkililer, ithalat işlemlerinin daha sıkı takip edilmesi ve kaçakçılık ağlarının çökertilmesi için operasyonlarını sürdürüyor. Soruşturmanın genişletilme ihtimali, sektördeki benzer eylemlere karşı caydırıcı bir adım olarak değerlendiriliyor.

Pakistan Ulusal Meclisi, 2026-27 mali yılı bütçesini onayladı. Finans Tasarısı, yoğun tartışmaların ardından kabul edilirken, iklim değişikliği bütçesindeki 3,5 milyar rupiden 2,48 milyar rupiye düşüş Senatör Sherry Rehman’ın sert tepkisine yol açtı. Meclis komisyonları karbon vergisi, cep telefonu ve elektrikli araç politikalarıyla ilgili çekincelerini dile getirdi. Belucistan eyalet meclisi de 1,09 trilyon rupilik bütçeyi tartışmasız kabul etti; muhalefet yetersiz kalkınma paketini eleştirirken, basın mensupları bütçe belgelerine erişemedi. Federal düzeyde yüzlerce kesinti önergesi reddedildi. Nihai metinde, bazı içeceklerden alınan ek vergi kaldırıldı, havayolu yedek parça ithalatına satış vergisi muafiyeti getirildi ve elektrikli araçlarda özel tüketim vergisi dolar bazlı değerle ilişkilendirilerek 75 bin dolar altı araçlar için sıfırlandı. Bütçe süreci, mali disiplin arayışı ile çevresel ve sosyal hassasiyetler arasındaki gerilimi ortaya koydu.

Pakistan'ın 2027 mali yılı federal bütçesi, iklim değişikliğiyle mücadeleye ayrılan kaynaklarda kesintiye gidiyor. Dawn gazetesinin haberine göre, afet yönetimi hariç tüm iklim başlıklarında tahsisatlar azaltıldı. Uzmanlar, iklim harcamalarında şeffaflık ve yapısal reform çağrısı yapıyor. Bütçe, ülkenin karşı karşıya olduğu acil iklim risklerine rağmen, iklim dostu bir gelecek ve kapsayıcı büyüme hedeflerini karşılamaktan uzak. Pakistan, aşırı hava olaylarına yüksek kırılganlığıyla bilinirken, bütçe önleyici iklim projeleri yerine yalnızca afet müdahale kapasitesini koruyor. Bu yaklaşım, uzun vadede iklim kaynaklı ekonomik ve sosyal kayıpların daha da artmasına yol açabilir. Uzmanlar, kaynakların etkin ve hesap verebilir biçimde kullanılması için bütçe sürecinde şeffaflığın artırılması gerektiğini vurguluyor.

Çakval'da Çarşamba gecesi Suç Kontrol Departmanı (CCD) görevlileri, bir aracı soygunculara ait sanarak ateş açtı. Olayda 9 yaşındaki bir kız çocuğu hayatını kaybederken, Avustralya vatandaşı olan babası Adeel Ahmed ile erkek kardeşi yaralandı. Aile, yakın zamanda Pakistan'a dönmüş Avustralya-Pakistanlılardandı. Kazanın ardından kamuoyunda büyük bir öfke oluştu. Express Tribune'ün haberine göre, olaya karışan CCD görevlileri yargı kararıyla cezaevine sevk edildi. Soruşturma sürerken, kolluk kuvvetlerinin güç kullanımına ilişkin tepkiler büyüyor. Bu üzücü vaka, polisin ateşli silah kullanımındaki ihmal ve denetim eksikliklerini yeniden gündeme getirdi. Yetkililere yönelik adli işlemler, hesap verebilirlik arayışının bir yansıması olarak görülüyor.

22 yaşındaki mühendislik öğrencisi Esha, 420 bin rupiye satın aldığı elektrikli scooter'ına Riri adını verdi. Scooter'ı aldığından bu yana ulaşıma ek harcama yapmayan genç kadın, aracın kullanım kolaylığı ve düşük maliyetinden memnun. Arkadaşları ve çevredeki genç kadınlar, scooter'ı havalı ve pratik buluyor. Bu durum, Pakistan'da elektrikli araçların günlük hayata girişini ve özellikle genç kadınlar için bağımsız ulaşım imkanı sunduğunu gösteriyor. Ülkede benzin fiyatlarının artması ve çevre bilincinin yaygınlaşmasıyla benzer tercihlerin çoğalması bekleniyor.