İtalya ve Türkiye

Temmuz ayında Ankara'nın ev sahipliğinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, müttefikler arasında en az 50 milyar dolarlık savunma tedarik ve yatırım anlaşmasına sahne oldu. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayii Forumu'nda 40 milyar dolarlık anti-drone programı ve yeni nesil AWACS projesi duyurulurken, Hollanda 3 milyar avroluk savunma anlaşması açıkladı. Kanada öncülüğünde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dokuz ülke, askeri üretim projelerine düşük maliyetli kredi sağlayacak 134 milyar dolarlık savunma bankasını kurdu. Türkiye ve Birleşik Krallık geniş kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalamaya hazırlanırken, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz müttefikler arasındaki savunma sanayii ticaret kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa zirvede birlik mesajı verdi. Buna karşın zirvenin kapanışında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderlere isme özel işlenmiş birer revolver hediye etmesi uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Kimi liderler silahı beraberinde götürürken, İngiltere Başbakanı Starmer hediyeyi Türkiye'de bıraktı, von der Leyen ise askeri müzeye bağışlayacağını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, zirvenin ittifakın çatışmacı tutumunu gösterdiğini öne sürdü. Erdoğan ise zirveye yönelik eleştirilere sert tepki göstererek, "Türkiye'nin müstesna ev sahipliğine kara çalmak için akla hayale gelmedik hezeyanlar üretiyorlar" ifadesini kullandı. Zirvenin Ankara ekonomisine konaklama, yeme içme, ulaşım ve alışveriş harcamalarıyla yaklaşık 900 milyon liralık (19 milyon dolar) katkı sağladığı belirtildi. Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Kabine'de ise F-35 savaş uçağı alımı, terörle mücadele süreci ve enflasyonla mücadele gibi başlıklar ele alındı. Ankara zirvesi, ittifak içi savunma iş birliklerini derinleştirirken, diplomatik semboller üzerinden yaşanan tartışmalarla da dikkat çekti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Edirne’deki açıklamasında ‘Terörsüz Türkiye’ hedefinde tempoyu artıracaklarını belirtirken, TBMM Başkanı Kurtulmuş da örgütün tasfiyesinin ardından Meclis’in gerekli yasal düzenlemeleri kısa sürede yapacağını söyledi. FETÖ’nün 15 Temmuz darbe girişiminin 10. yılındaki anma etkinliğinde Erdoğan, örgütle mücadelede rehavete kapılmayacaklarını vurguladı; milli güvenlikten taviz verilmeyeceğini, savunmada yapay zekâ ve siber tehditlere karşı hazırlıklı olunması gerektiğini kaydetti. NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara’da Slovakya Cumhurbaşkanı, Karadağ ve Arnavutluk başbakanlarıyla ikili görüşmeler yapan Erdoğan, ulaştırma ve enerji iş birliğinin yanı sıra Avrupa güvenlik mimarisi konularını ele aldı. Aynı süreçte İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ile telefonla görüşen Erdoğan, İran-ABD mutabakatından memnuniyetini dile getirdi. Pakistan Genelkurmay Başkanı’nın Ankara ziyareti ve Liberya Cumhurbaşkanı ile yapılan kabul, yürütülen yoğun diplomatik trafiği tamamladı. Srebrenitsa soykırımının 31. yılı dolayısıyla yayımlanan anma mesajlarında Erdoğan, ‘Srebrenitsa’yı asla unutmayacağız’ ifadesini kullandı. Ekonomi alanında ise 2026’yı zirveler yılı olarak nitelendirirken, Ankara Havalimanı ve bağlantı yollarının açılışında motivasyonlarını bozmayacaklarını belirtti.

Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, Türkiye'nin ittifak içindeki artan stratejik rolünü ve savunma sanayisindeki kabiliyetlerini gözler önüne serdi. Zirve sırasında düzenlenen 'Ankara'da Müttefikler' programı kapsamında 40'tan fazla ülkenin katılımıyla 70 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğü temsil eden toplantılar gerçekleştirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin askeri kabiliyetleri, stratejik konumu ve savunma sanayisi kapasitesiyle NATO'nun dönüşümünün merkezinde yer aldığını vurguladı. Zirve, ABD yaptırımları ve F-35 programı gibi konularda önemli sinyallere sahne oldu. Uzmanlar, Trump yönetiminin CAATSA yaptırımlarını kaldırma ve F-35 satışını yeniden gündeme getirme olasılığını stratejik bir pazarlığın parçası olarak değerlendirirken, Türkiye'nin S-400'lerden SAMP/T'ye uzanan savunma dönüşümü dikkat çekti. Hollanda Genelkurmay Başkanı, ABD'nin bazı askeri kabiliyetlerini geri çekmesiyle Türkiye'nin NATO'daki rolünün daha da büyüyeceğini öngördü. Diplomatik alanda ise Erdoğan, Srebrenitsa soykırımının tekrarlanmasını önleme konusunda Türkiye'nin kararlılığını yineledi ve Bosna Hersek'teki istikrarın Balkanlar için önemine vurgu yaptı. Zirve, Türkiye'nin küresel görünürlüğünü artırırken, ittifak içindeki ulusal çıkar çatışmaları ve transatlantik güven krizini de gündeme getirdi.

Ankara'da toplanan NATO Liderler Zirvesi'nde tüm üyelerin eski %2 savunma harcaması hedefine ulaştığı, 2035'e kadar %5'lik yeni hedefin masada olduğu açıklandı. ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna'ya Patriot hava savunma sistemlerinin üretim lisansının verileceğini duyurdu ve Rusya'nın anlaşmaya istekli olduğunu öne sürdü. Zirve, Ukrayna'ya yönelik Uzun Vadeli Taahhütler ve Öncelikli İhtiyaç Listesi programı kapsamında yeni adımlara sahne oldu. Trump, İran savaşını "muazzam bir askeri başarı" olarak nitelerken, İran'ın kendisini hedef aldığı iddialarını yineledi ve "bu gece onları vuracakları" uyarısında bulundu. Basın toplantısında Japonya'yı "İran İslam Cumhuriyeti" diye anarak gaf yaptı. Öte yandan Katar'dan hediye edilen yeni Air Force One uçağının güvenliğiyle ilgili sorular gündeme geldi. Avrupalı müttefikler, Ukrayna'nın Rusya içindeki saldırılarının ardından Trump'ın beklenmedik biçimde Ukrayna yanlısı bir tona büründüğünü gözlemledi. Zirve devam ederken Rusya'nın balistik füze ve İHA saldırılarında en az 7 sivil öldü. ABD Savunma Bakanı'nın Ankara temasları sonrası İsrail ziyareti iptal edilirken, Türkiye'nin KFOR ve Deniz Muhafızı gibi misyonlarla NATO'nun kilit güvenlik aktörü rolü vurgulandı.

36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, 7-8 Temmuz’da Ankara’da 32 müttefik ülkenin liderlerinin katılımıyla yapıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, müttefikler arası savunma işbirliğindeki kısıtlamaların kaldırılması çağrısında bulunurken, Türkiye’nin Çelik Kubbe hava savunma projesine 24 milyar dolar ayırdığını açıkladı. Zirve sonuç bildirgesinde, 5. madde ve transatlantik bağa sarsılmaz bağlılık vurgulanırken, müttefiklerin 50 milyar doları aşan yeni tedarik anlaşmaları imzaladığı ve kolektif üretim kapasitesini artırma taahhüdü yer aldı. Zirveye ‘NATO 3.0’ yorumu yapılırken, Avrupa’nın güvenlikte daha fazla sorumluluk üstleneceğine dair güçlü sinyaller verildi. NATO Genel Sekreteri Rutte, Türkiye’nin savunma altyapısının büyüklüğüne ve ihracat kapasitesine dikkat çekerek “size ihtiyacımız var” dedi. İran ise bildirideki nükleer program eleştirilerine sert tepki göstererek ABD ve İsrail’i suçladı. Türkiye’nin ev sahipliği, liderlerin diplomatik temasları ve zirve marjında sunulan gastrodiplomasi örnekleri uluslararası medyada geniş yankı buldu. Zirve, Rusya-Ukrayna savaşının gölgesinde Avrupa’nın ABD’ye askeri bağımlılığı azaltma arayışını netleştirirken, Türkiye’nin ittifak içindeki ağırlığını perçinledi. Öncesinde İstanbul’daki NATO Parlamenter Zirvesi’nde yapılan istişareler ve NATO yetkililerinin Türkiye’ye yönelik övgüleri, Ankara’nın ‘üç temel ölçütte güçlü müttefik’ olduğu mesajını pekiştirdi.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Ankara’daki NATO Zirvesi’nin ardından düzenlediği basın toplantısında İttifak’ın birlik ve kararlılık mesajı verdi. Meloni, NATO’nun karşılaştığı zorlukların bilincinde olduğunu ve kendini güçlendirmeye kararlı olduğunu belirtti. Savunma harcamalarına değinen Meloni, İtalya’nın GSYİH’sinin yüzde 2,8’ini savunma ve güvenliğe ayırdığını ve bu alanda artış yaşandığını kaydetti. Bu oran, NATO’nun yüzde 2’lik hedefinin üzerinde bir taahhüdü yansıtıyor. Eski ABD Başkanı Donald Trump ile ilgili bir soruya ise Meloni, ‘Pişman değilim’ yanıtını verdi. Bu ifade, Meloni’nin Trump’la geçmişteki siyasi yakınlaşmasına ilişkin tutumunu koruduğunu gösteriyor.

7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenlenecek NATO Liderler Zirvesi öncesinde, Türkiye'de güvenlik operasyonları ve savunma diplomasisi öne çıktı. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nca yürütülen soruşturmalar kapsamında terör örgütlerine yönelik düzenlenen operasyonlarda 225 şüpheli gözaltına alınırken, 178'i tutuklandı. Gözaltına alınanlar arasında gazeteci, akademisyen ve sivil toplum temsilcilerinin de bulunduğu bildirildi. İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) tutuklamaları kınarken, Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) operasyonların sivil toplum hedefli olduğu iddialarını yalanladı. Zirve güvenliği için 'Turkuaz' adı altında üst düzey tedbirler alındığı duyuruldu. Eş zamanlı olarak ABD yönetiminin, Türkiye'nin yerli savaş uçağı KAAN'da kullanılmak üzere 700 milyon doları aşan jet motoru satışını ilerletmeye hazırlandığı iddia edildi. Reuters'ın haberine göre Trump yönetimi, Kongre'deki itirazlara rağmen satış onayını NATO Zirvesi öncesinde tamamlamayı planlıyor. Bu adım, iki ülke arasındaki savunma iş birliğinde yeni bir aşamaya işaret ederken, Demokrat milletvekilleri Kongre'nin denetim yetkisinin baypas edildiğini savundu. Avrupa'nın önde gelen ekonomileri savunma harcamalarını artırma kararı alırken, analizler Ankara zirvesinin Türkiye'nin NATO içindeki stratejik konumunu pekiştirebileceğine dikkat çekiyor.

Ankara, 7-8 Temmuz 2026’da düzenlenen 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’ne ev sahipliği yaptı. Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ndeki oturumlara, başkanlık aracı “The Beast” ile gelen ABD Başkanı Donald Trump da katıldı. Zirve öncesinde Türkiye’nin NATO içindeki stratejik ağırlığı vurgulanırken, Washington ile Avrupa arasındaki gerilimin arttığı bir dönemde Ankara’nın belirleyici konumu öne çıktı. Zirvede, Türkiye’ye F-35 programına dönüş için yeşil ışık yakılması beklenirken, üye ülkeler Trump’ın Avrupa’dan daha fazla savunma harcaması çağrısına yanıt olarak on milyarlarca dolarlık yeni silah anlaşmalarını masaya koydu. Sonuç bildirgesinde ittifakın geleceğine yön veren beş kritik karar açıklandı. Öte yandan, Responsible Statecraft’ın analizine göre, Trump’ın aracı kurumları 2025 yılında Lockheed Martin ve General Dynamics gibi büyük savunma şirketlerinden en az 10 milyon dolarlık hisse satın aldı. Bu alımın, zirvede gündeme gelen dev savunma ihaleleriyle aynı döneme denk gelmesi dikkat çekti.

ABD Başkanı Donald Trump, NATO zirvesi sırasında Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesinin başında yaptığı açıklamada, Türkiye’ye uygulanan yaptırımları kaldıracağını ve F-35 savaş uçaklarının satışına ilişkin bir karar vereceklerini duyurdu. Trump’ın açıklaması, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından Washington’ın uyguladığı yaptırımlar ve Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması gibi gerilimlerin gölgesinde geldi. İki NATO müttefiki arasındaki ilişkiler son yıllarda bu nedenlerle ciddi şekilde gerilmişti. F-35 satışına ilişkin kararın ne zaman ve hangi koşullarda alınacağı ise belirsizliğini koruyor.

Fransa, daha önce isteksiz davrandığı SAMP/T hava savunma sisteminin ihracatına onay verdi. Karar, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin 25 Haziran’da, Türkiye’de yapılacak NATO Zirvesi öncesinde bir araya geldiği zirve sonrasında alındı. Bir kaynağın aktardığına göre, daha önceki açık isteksizlik yerini açıklığa bıraktı ancak bazı çekinceler devam ediyor. SAMP/T, Fransa ve İtalya tarafından ortaklaşa üretilen bir hava savunma sistemi. Meloni’nin girişimleri Fransız tarafının tutumunu yumuşatmada etkili oldu. Bu adım, Avrupa içi savunma işbirliğinde yeni bir dönemin habercisi olarak yorumlanıyor.