Fransa ve Ukrayna

ABD Başkanı Trump, İran’la nükleer müzakerelerde anlaşmaya yakın olduklarını açıklarken, Al Arabiya’nın paylaştığı taslak ayrıntıları ve İsrail medyasının yansıttığı Tel Aviv’deki rahatsızlık, müttefikler arasındaki görüş ayrılıklarını ortaya koydu. Bu sırada İran, Hürmüz Boğazı çevresinde ABD’nin ateşkesi ihlal ettiğini öne sürdü; Tahran ayrıca Trump’ın Umman’ı hedef alan ‘yok etme’ tehdidini kınadı. ABD istihbaratı, İran’ın altı haftalık ateşkes boyunca insansız hava aracı üretimini hızlandırdığını raporladı. Ukrayna-Rusya hattında ise Moskova yakınlarındaki bir sanayi bölgesine düzenlenen İHA saldırısında beş kişi öldü, 10 kişi yaralandı. Rusya’nın enerji tesislerine yönelik saldırıları nedeniyle Ukrayna’nın yedi bölgesinde elektrik kesintileri yaşandı. Karadeniz’de Novorossiysk limanı açıklarında Türk sahipli iki sivil gemiye dron saldırısı düzenlenmesi üzerine Türkiye, Rusya ve Ukrayna’yı seyrüsefer güvenliğini sağlamaya çağırdı. UNICEF, Rusya’daki Gelendjik saldırısında çocukların da hedef alındığını belirterek uluslararası insancıl hukuka uyulmasını istedi.

7 Temmuz’dan itibaren Rusya, Ukrayna’nın başkenti Kiev ve çevresi ile Harkiv kentine bir dizi balistik füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi. Kiev’de 7-8 Temmuz gecesi iki kişi öldü; Vışneve’deki saldırıda ölü sayısı dokuza yükseldi. 11 Temmuz’da Kiev’e yapılan saldırıda en az 12 kişi yaralandı, depolar ateş aldı. 16 Temmuz’da yine Kiev’de iki kişi öldü, altı kişi yaralandı; aynı gece Harkiv’de İHA saldırıları konutlara hasar verdi. 17 Temmuz’da Harkiv’in Şevçenkivski ilçesine düzenlenen saldırıda bir kişi öldü, sekiz kişi yaralandı. Saldırılar sırasında balistik füzelerin kısa sürede hedefe ulaşması nedeniyle hava alarmlarının gecikebildiği bildirildi. Ukrayna hava savunması bazı füzeleri etkisiz hale getirse de isabetler sivil bölgelerde can kaybı ve yangınlara yol açtı. Öte yandan, Rusya yanlısı kaynaklar Donetsk ve Zaporijya bölgelerinde Ukrayna ordusunun saldırıları sonucu ölü ve yaralılar olduğunu aktardı. Bu gelişmeler, Avrupa Birliği yetkililerinin Kiev’i ziyaret ettiği ve diplomatik temasların sürdüğü bir dönemde yaşandı. Çatışmaların yoğunluğu, sivillerin korunmasına yönelik endişeleri artırırken, dört yılı aşkın süredir devam eden savaşta ateşkes umutlarını zayıflatıyor. Saldırıların altyapı ve yerleşim alanlarını hedef almaya devam etmesi, insani durumun ağırlaşmasına ve bölgedeki istikrarsızlığın sürmesine neden oluyor.

İran'ın Hürmüz Boğazı'nda anlaşma iddialarını yalanlamasıyla birlikte hafta başındaki diplomatik iyimserlik yerini belirsizliğe bıraktı. ABD Dışişleri Bakanı Rubio'nun 'sağlam' olarak nitelediği öneriye rağmen Tahran, boğazın ABD'nin düşmanca eylemleri sürdüğü müddetçe kapalı kalacağını duyurdu. Umman üzerinden yeni ve geçici bir güzergah için görüşmeler yapılsa da İran, Washington ile doğrudan müzakereyi reddetti. Küresel petrol fiyatları bu gelgitlerle dalgalanırken, ABD ordusu İran'a baskı için 'alışılmadık yollar' arayışına girdi. Eş zamanlı olarak çatışmalar Irak'a sıçradı. ABD ve Suudi Arabistan, İran destekli Irak milislerine yönelik hava saldırıları düzenledi; en az 20 Haşdi Şabi mensubu öldürüldü. Yemen'deki Husiler ise Irak topraklarından Suudi Arabistan'a insansız hava aracı saldırıları gerçekleştirdi. Bu gelişmeler, İran'la bağlantılı gruplar arasındaki koordinasyonun arttığına ve bölgesel bir yayılma riskine işaret ediyor. Hürmüz Boğazı'nda sıkışan binlerce sivil denizci ise çatışmaların ortasında kaldı. Bazı gemiler aylardır İran donanmasının elinde tutuluyor. ABD'nin boğazda mayın bulunmadığını açıklaması ve İran'ın yönetim hakkını 'yasal ve güvenlik' gerekçelerine dayandırması, stratejik su yolundaki kilidi daha da karmaşık hale getiriyor.

Paris'te 13-14 Temmuz 2025 tarihlerinde düzenlenen Ukrayna Konulu Gönüllüler Koalisyonu Liderler Zirvesi, Avrupa'nın balistik füze tehdidine karşı somut adımlarla sonuçlandı. Ukrayna ve aralarında İngiltere, Almanya ve Fransa'nın da bulunduğu dokuz Avrupa ülkesi, Ukrayna'nın Rusya ile dört yıldır süren savaştaki deneyiminden yararlanarak bütünleşik bir balistik füze savunma koalisyonu kurduklarını duyurdu. 'Avrupa için ortak balistik füze savunma yeteneği inşa etmeyi' hedefleyen girişim kapsamında, savunma sanayileri, araştırma kurumları ve operasyonel deneyimler bir araya getirilecek. Zirvenin hemen ardından, Thales, Airbus, MBDA Deutschland, Safran ve Destinus gibi önde gelen Avrupalı savunma şirketleri, orta ve orta-uzun menzilli balistik füzeleri uzayda imha edebilecek ilk Avrupa yapımı önleyiciyi geliştirmek üzere Bliksem EXO Konsorsiyumu'nu kurmak için niyet mektubu imzaladı. Bu gelişmeler, Moskova'nın zirveyi 'barış istemeyen savaş çığırtkanlarının toplantısı' olarak niteleyen açıklamalarıyla aynı günlere denk geldi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı temsilen katıldığı zirvede Türkiye de, Ukrayna'ya yönelik güvenlik desteği ve savunma sanayii işbirliği konularında pozisyonunu ortaya koydu. Zirve, Rusya-Ukrayna savaşının uzayan seyrinde Avrupa'nın askeri dayanışmasını ve endüstriyel işbirliğini derinleştirme çabası olarak öne çıkarken, özellikle son dönemde artan karşılıklı füze saldırılarının yarattığı aciliyete yanıt niteliği taşıdı.

Fransa, 14 Temmuz Bastille Günü kutlamaları kapsamında başkent Paris'te bugüne kadarki en büyük askeri geçide ev sahipliği yaptı. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un görev süresindeki son ulusal gün etkinliğinde, aralarında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin de bulunduğu yaklaşık 30 devlet ve hükümet başkanı bir araya geldi. 6 bini aşkın askerin katıldığı ve 500'ü Avrupalı müttefiklerden oluşan geçit töreni, Ukrayna'ya verilen desteği ve Avrupa'nın askeri gücünü sergilemeyi amaçladı. Geçit, Avrupa'nın stratejik özerklik arayışının ve yeniden silahlanma çabalarının altını çizerken, Rusya'nın Ukrayna'yı işgaline karşı bir birlik mesajı olarak yorumlandı. Macron'un 'istekliler koalisyonu' olarak adlandırdığı yapı kapsamındaki birliklerin katılımı, Avrupa'nın kendi savunmasını üstlenme kararlılığını vurguladı. Geçit, hem Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e hem de ABD yönetimine Avrupa'nın birleşik ve kararlı duruşunu gösteren bir platform işlevi gördü. Tören, Zelenski'nin uluslararası alanda sürdürdüğü destek arayışına denk gelirken, Macron'un liderliğinde Avrupa'nın güvenlik mimarisine dair mesajlar içerdi. Etkinlik, sembolik birlik görüntülerinin ötesinde, Avrupa orduları arasında artan iş birliğini ve askeri kapasiteyi gözler önüne serdi. Bu bağlamda geçit, yalnızca bir ulusal kutlama değil, aynı zamanda değişen küresel güç dengeleri karşısında Avrupa'nın pozisyonunu tanımlayan diplomatik bir gösteri olarak kayda geçti.

G7 ülkeleri, Fransa'nın Évian-les-Bains kentinde düzenlenen zirvede Ukrayna'ya olan sarsılmaz desteklerini yineleyerek daha fazla hava savunma sistemi sağlama taahhüdünde bulundu. Dünya liderleri, ortak açıklamada Ukrayna'nın 'özgürlüğü, egemenliği ve toprak bütünlüğü' için verdiği mücadeleye tam destek mesajı verdi. Zirvenin ilk oturumu öncesinde İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın katılımıyla yaşanan kısa süreli gergin bekleyişin ardından liderler, Ukrayna'ya askeri yardımların artırılması konusunda görüş birliğine vardı. Karar, Rusya'nın devam eden saldırıları karşısında Kiev'in hava savunma kapasitesini güçlendirmeyi amaçlıyor. Bu taahhüt, G7'nin Ukrayna krizine yönelik diplomatik ve askeri duruşunun sürekliliğini ortaya koyarken, Batı ittifakının uzun vadeli stratejisinde Kiev'in savunmasının öncelikli yer tuttuğunu teyit ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum stokunun ya ABD’ye teslim edilmesi ya da yerinde imha edilmesi gerektiğini yineledi. Tahran yönetimine yakın kaynaklar ise İran dini liderinin uranyumun ülke dışına çıkarılmaması talimatı verdiğini bildirdi. Trump, müzakerelerin düzenli ilerlediğini ancak anlaşma imzalanana kadar ablukanın süreceğini vurgularken, Rusya’nın arabuluculuk teklifi ve İsrail’in Washington’ı etkileme çabaları süreci karmaşıklaştırıyor. ABD’nin Basra Körfezi’ndeki askeri varlığını bir süre daha koruyacağı ve Körfez ülkeleriyle İran’ın balistik füzeleri ile vekil güçlerini de görüşeceği belirtiliyor. Öte yandan Batılı müttefikler, Ukrayna’ya yönelik askeri yardımlarını önemli ölçüde artırdı. İngiltere, dondurulan Rus varlıklarından elde edilen gelirlerle 150 bin insansız hava aracı ve 350’den fazla hava savunma füzesi tedarik edeceğini duyurdu. Ramstein formatındaki toplantıda müttefikler toplam 4 milyar dolarlık askeri yardım sözü verirken, Avustralya 100 milyon dolar ek katkı sağlayacağını açıkladı. ABD Senatosu’nda ise dondurulan Rus varlıklarının doğrudan Ukrayna’ya silah alımında kullanılmasını öngören yasa teklifi sunuldu. Almanya Savunma Bakanı, Ukrayna’nın İHA savaşındaki teknolojik ilerlemesinden ders çıkarılması gerektiğini söyledi. Bu gelişmeler, ABD’nin İran’a yönelik baskısı ile Ukrayna’ya akan askeri yardımların eş zamanlı olarak uluslararası gündemi şekillendirdiğine işaret ediyor. Trump yönetimi, diplomatik kanallarla İran’ın nükleer kapasitesini sınırlamayı hedeflerken, Batı bloğu Rusya’nın Ukrayna’daki lojistik hatlarını hedef alan insansız sistemlerin kullanımını yaygınlaştırıyor. Dondurulan Rus varlıklarının silah alımına tahsisi, Ukrayna’nın savunma bütçesinde yeni bir finansman modeli olarak öne çıkıyor.

Fransa'nın Evian'da düzenlediği ve 17 Haziran'da sona eren G7 zirvesi, ABD Başkanı Trump'ın çok taraflı diplomasiye getirdiği kısıtlamaların gölgesinde geçti. Chatham House uzmanı Jon Wallace, Macron'un zirvede yapıcı diyaloğu teşvik etme ve iklim değişikliği ile ticarette işbirliğini güçlendirme hedeflerine rağmen, sonuçların küresel ihtiyaçların çok gerisinde kaldığını belirtti. Zirve, Trump yönetiminin mesafeli tutumu nedeniyle ortak bildiri ve somut adımlar konusunda ilerleme sağlayamadı. Wallace, mevcut G7 formatının artık etkili olamadığını ve yeni bir uluslararası işbirliği yaklaşımına ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. Bu durum, ABD ile müttefikleri arasındaki gerilimlerin G7'nin işlevselliğini nasıl sınırladığını bir kez daha gözler önüne serdi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın 80. yaş günü, İran ve Ukrayna ekseninde yoğun diplomatik trafiğe sahne oldu. Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri yaparak Ukrayna’da ateşkes için girişimlerini hızlandırdı. Eş zamanlı olarak Pakistan’ın arabuluculuğunda İran ile nükleer anlaşma konusunda ilerleme sağlandığı açıklandı. Trump ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, anlaşmanın 24 saat içinde imzalanabileceğini belirtirken, İran Dışişleri Bakanlığı henüz net bir mutabakat olmadığını duyurdu. Küresel piyasalar bu beklentiyle pozitif seyretti. Diplomatik temasların perde arkasında, Orta Doğu’daki istikrarsızlığa dair uyarılar da yükseldi. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, bölgenin daha derin bir krize sürüklenmesinden endişe duyduğunu ifade ederken, Türkiye’nin BM Daimi Temsilci Yardımcısı Aslı Güven, Orta Doğu’da barışın bölgesel değil küresel bir zorunluluk olduğunu vurguladı. Kremlin ise bölgedeki gerilimin küresel ekonomiyi tehdit ettiğine dikkat çekti. Putin’in Trump’a doğum günü tebriği ilettiği ve yaklaşık bir saat süren samimi görüşmede İran, Basra Körfezi ve Ukrayna konularının ele alındığı bildirildi. Trump’ın doğum günü nedeniyle ertelenen G7 Zirvesi, Fransa’nın Evian kentinde başladı. Liderlerin ana gündeminde Ukrayna savaşı, İran ve Trump ile ilişkiler yer alıyor. Trump, hem Avrupa ortakları hem de Kiev üzerinde ateşkes için baskı kuracağını açıkladı. Tüm bu gelişmeler, önümüzdeki günlerde küresel diplomasinin seyrini belirleyecek kritik adımların işareti olarak değerlendiriliyor.

Fransa’nın Evian-les-Bains kentinde düzenlenen G7 Liderler Zirvesi’nde jeopolitik sınamalar, İran uzlaşısı ve Ukrayna savaşı ana gündem maddeleri oldu. Üye ülkelerin liderleri ile davetli devlet temsilcileri, Rusya’ya yönelik yaptırımların etkinliğini ve İran nükleer anlaşmasının geleceğini değerlendirdi. Zirvede, Ukrayna’daki savaşın Avrupa güvenlik mimarisine etkileri ve barışın sağlanması için atılabilecek adımlar ele alındı. Liderler ayrıca, İran’ın nükleer faaliyetleri karşısında ortak diplomatik tutumun sürdürülmesi gerektiğini vurguladı. Evian-les-Bains’deki toplantı, büyük ekonomilerin güncel krizlere karşı koordineli yanıt arayışını ve transatlantik dayanışmanın önemini bir kez daha ortaya koydu.