Mısır ve ABD

İsrail ordusu, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkes mutabakatına ve mevcut ateşkese rağmen, Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı insansız hava aracıyla vurdu. Saldırıda dört kişi hayatını kaybetti. ABD Başkanı Donald Trump, İran'la bir ateşkes anlaşmasına varıldığını ve Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın sona erdiğini açıklamış, Tahran ise teklifi incelediğini bildirmişti. Buna karşın İsrail, Lübnan'ın güneyindeki 29 belde için tahliye uyarıları yaparak Beyrut'un Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenledi. AB, Lübnan'ın ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgularken BM çatışmalarda düşüş gözlendiğini belirtti. Saldırı, ABD-İran hattında ilerleyen diplomatik sürecin sahadaki kırılganlığını ortaya koyuyor. İsrail'in operasyonlarına devam etmesi, varılan mutabakatın kapsayıcılığına yönelik soru işaretlerini artırırken, Lübnan'da sivil kayıplar ve altyapı hasarı derinleşiyor. Uluslararası aktörler, kalıcı bir ateşkes için Lübnan'ın da sürece dahil edilmesi çağrısında bulunuyor.

İsrail'in aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Sderot kentindeki bir yeşivada yaptığı konuşmada Hamas'ın yenilgiye uğratılması için Gazze Şeridi'nin tamamen işgal edilmesi gerektiğini savundu. Bu açıklama, ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı ve danışmanı Jared Kushner'in Gazze anlaşmasının ikinci aşamasına geçiş amacıyla bölgeyi ziyaret ettiği sırada geldi. Smotrich, kontrolün tamamen ele geçirilmesi gerektiğini ifade etti. Smotrich'in çağrısı, Gazze'de ateşkes ve esir takası anlaşmasının ikinci aşamasına ilişkin diplomatik çabaların sürdüğü bir dönemde yapıldı. Açıklama, İsrail hükümeti içindeki aşırı sağcı kanadın askeri seçenekleri öne çıkaran tutumunu yansıtıyor. Kushner'in ziyareti taraflar arasında ikinci aşama müzakerelerine yönelik angajman sürerken kaydedildi; Smotrich'in tam işgal çağrısı ise bu süreçte iç siyasi gerilimi ortaya koydu.

ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner, Orta Doğu turu kapsamında Kahire'de Halil Hayye liderliğindeki Hamas heyetiyle bir araya geldi. Axios'un aktardığına göre toplantıda üst düzey bir Türk yetkili de yer aldı. Görüşmenin gündeminde Hamas'ın silahsızlandırılması, yönetimin Gazze Ulusal Yönetim Komitesi'ne devri, İsrail'in çekilmesi ve Uluslararası İstikrar Gücü'nün konuşlandırılması konuları bulunuyordu. Bu temas, Gazze'nin geleceğine ilişkin müzakerelerde farklı aktörlerin devrede olduğu bir döneme denk geldi. Türk yetkilinin toplantıya katıldığı yönündeki haber, sürecin bölgesel diplomatik boyutuna işaret ediyor. Kushner'in görüşmedeki varlığı ise ABD'nin konuyu çeşitli kanallar üzerinden takip ettiğini gösteriyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı memnuniyetle karşıladı. Trump, üç ülkenin uzun süredir üzerinde çalıştığı savunma anlaşmasının imzalanmasını 'büyük, cesur ve önemli bir ilk adım' olarak nitelendirdi. Mekke Paktı olarak adlandırılan anlaşma, üç ülkenin savunma alanında iş birliğini öngörüyor. ABD'nin bu desteği, bölgesel savunma düzenlemelerine yönelik Washington'un tutumunu ortaya koyması açısından dikkat çekiyor.

ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik müzakereler, Trump yönetiminin Tahran'dan savaş tazminatı talep etmesiyle kilitlendi. İran'ın da ABD'den tazminat istemesi üzerine Trump, "asıl İran'ın ödemesi gerektiğini" söyleyerek anlaşma umutlarını azalttı. ABD Dışişleri Bakanı Rubio, "oldukça sağlam" bir teklifin masada olduğunu belirtse de, Trump'ın çıkışı diplomatik süreci baltaladı. Petrol fiyatları ilk etapta düşüşe geçse de, gerilimin sürmesiyle yeniden yükseldi. Bu arada, şubat ayında ABD-İsrail ortak saldırısında İran'ın dini lideri Hamaney dahil üst düzey yetkililerin ölmesinin ardından Tahran'ın Trump'a yönelik suikast planı yaptığı ortaya çıktı. Trump, temmuzda Ankara'daki NATO zirvesi dönüşünde Gizli Servis'in talimatıyla uçağını gizlice değiştirdiğini doğruladı; bu olay, tehdidin ciddiyetini gözler önüne serdi. Uzmanlar, suikast girişimini "aşağılanmanın intikamı" olarak yorumluyor. Hürmüz Boğazı'ndaki ABD ablukası İran ekonomisine ayda 18 milyar dolar kaybettirirken, İranlı yetkililer durumu "savaştan beter" diye niteliyor. Uluslararası toplum, küresel petrol arzını tehdit eden krizde tarafların uzlaşmaya varamamasından endişeli.

ABD Başkanı Donald Trump'ın Afrika danışmanı Massad Boulos, 19 Temmuz'da Kahire'de Mısır, Eritre ve Somali dışişleri bakanlarıyla bir araya geldi. Görüşmeler, Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz'de güvenliğin artırılması çerçevesinde yürütüldü. Mısır ve Eritre, Kızıldeniz'in yönetiminin yalnızca kıyıdaş ülkelere ait olması gerektiğini vurguladı. Bu temaslar, Mısır ile Etiyopya arasında Büyük Rönesans Barajı (GERD) nedeniyle yaşanan anlaşmazlığın tırmandığı bir döneme denk geldi. Etiyopya'nın barajı doldurmaya devam etmesi, Mısır'ın su güvenliğine yönelik endişeleri körüklüyor. Washington, bölgede arabuluculuk yaparak etkisini korumaya çalışsa da, taraflar arasındaki derin güvensizlik ABD'nin diplomatik çabalarını zora sokuyor. Öte yandan, Mısır'ın Eritre ve Somali ile artan iş birliği, Etiyopya'ya karşı bir denge unsuru oluşturuyor. Bu durum, ABD'nin terörle mücadele ve jeopolitik nüfuz hedeflerini de içeren Afrika stratejisini sekteye uğratabilir. Zira Washington, bir yandan Etiyopya'daki geçiş sürecini desteklerken, diğer yandan geleneksel müttefiki Mısır'la ilişkilerini yönetmekte zorlanıyor.

Suudi Arabistan, Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı'ndaki güvenliği sağlamak amacıyla 14 ülkenin desteklediği bir deniz ittifakını hayata geçirdi. Pakistan, Türkiye ve Mısır'ın da aralarında bulunduğu ülkeler ortak bir bildiriye imza atarken, Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ile Suudi mevkidaşı bölgedeki durumu ele aldı. Mısır Cumhurbaşkanı Sisi, bir limana yönelik saldırının ardından ciddi bir tırmanış uyarısında bulundu. Eş zamanlı olarak ABD'nin İran'ın Keşm Adası'na düzenlediği füze saldırısında bir yerleşim yeri vuruldu. İran medyası saldırıda üç sivilin öldüğünü, iki çocuğun yaralandığını bildirdi. Bu gelişme, bölgede zaten yüksek olan gerilimi daha da artırdı. Kızıldeniz merkezli ittifak, küresel ticaret için hayati öneme sahip rotaları korumayı hedeflerken, İran-ABD hattındaki çatışmaların deniz cephesine yayılma riski uluslararası diplomasinin odağına yerleşti. Ortak bildiri ve ikili görüşmeler, krizin kontrol altına alınmasına yönelik çok taraflı çabaların sürdüğüne işaret ediyor.

İsviçre'nin Burgenstock kentinde Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda başlayan ABD-İran barış görüşmeleri, tarafların 60 günlük yol haritası üzerinde uzlaşmasına rağmen ateşkesin kısa sürede çökmesiyle yerini yoğun askeri çatışmalara bıraktı. ABD, İran'daki askeri altyapıya yönelik hava saldırılarını 13. geceye taşırken, İran da başta Kuveyt ve Ürdün olmak üzere Körfez ülkelerindeki ABD müttefiki hedeflere misilleme saldırıları düzenledi. Ürdün'de üç ABD askerinin ölümünün ardından Pentagon, komuta merkezleri, füze rampaları ve hava savunma sistemlerini art arda vurmaya devam ediyor. İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nda petrol tankerlerine müdahale ederken ABD radar ve hava savunma tesislerini hedef aldığını duyurdu. Başkan Trump'ın "işim bitmedi" açıklaması ve İran'ın sivil bölgelerdeki ABD varlıklarına yönelik uyarıları tansiyonun düşmeyeceğine işaret ediyor. Savaşın maliyeti 37,5 milyar doları aşarken, küresel petrol akışı için kritik suyollarındaki deniz trafiği de risk altına girdi. Burgenstock diplomasisi yerini bölgesel bir tırmanışa bırakmış görünüyor.

Kahire'nin Manshiyat Naser bölgesindeki 'Çöp Şehri'nde geri dönüşüm uzmanı Peter Romany, ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşının yol açtığı plastik tedarik kesintilerini gidermek için fabrikalardan gelen acil taleplerle karşı karşıya. Savaşın küresel tedarik zincirlerini vurmasıyla Mısır'daki yüzlerce geri dönüşümcü ve üretici artan talepten fayda sağlıyor. Savaş nedeniyle plastik hammadde ithalatında yaşanan düşüş, geri dönüştürülmüş plastiklere olan ihtiyacı artırırken, bölgenin enformel geri dönüşüm sektörü için beklenmedik bir ekonomik fırsat yaratıyor. Bu gelişme, çatışmaların küresel emtia piyasalarını nasıl yeniden şekillendirdiğini ve yerel ekonomilere etkisini gözler önüne seriyor. Mısır'ın geri dönüşüm altyapısı, savaşın yarattığı tedarik boşluğunu doldurmada kritik bir rol üstlenirken, sektör temsilcileri talebin önümüzdeki dönemde daha da artabileceğini belirtiyor. Bu durum, plastik atık yönetimi ve sürdürülebilirlik tartışmalarına da yeni bir boyut katıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden geçiş ücreti talep etmesi veya tahsil etmesi durumunda yürütülen müzakerelerin derhal sona ereceğini bildirdi. Trump, boğazdaki durumun tamamen ABD’nin kontrolünde olduğunu öne sürdü. Küresel petrol taşımacılığının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, İran ile ABD arasında uzun süredir gerilim hattı olarak biliniyor. Trump’ın bu çıkışı, iki ülke arasındaki olası diplomatik temaslara ilişkin belirsizliği artırıyor. Açıklama, İran’ın bölgedeki askeri varlığını ve deniz trafiğine yönelik tutumunu yeniden gündeme taşıdı. Trump yönetimi daha önce İran’a yönelik azami baskı politikası izlemiş, ancak son dönemde müzakereler için kapıyı aralamıştı. Uzmanlar, Hürmüz’deki herhangi bir tırmanmanın küresel enerji piyasalarını istikrarsızlaştırabileceği ve diplomatik çabaları sekteye uğratabileceği uyarısında bulunuyor.