Almanya ve ABD

İsrail ordusu, ABD ile İran arasında sağlanan ateşkes mutabakatına ve mevcut ateşkese rağmen, Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye kentine bağlı Meyfedun ve Şevkin beldelerinde üç aracı insansız hava aracıyla vurdu. Saldırıda dört kişi hayatını kaybetti. ABD Başkanı Donald Trump, İran'la bir ateşkes anlaşmasına varıldığını ve Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın sona erdiğini açıklamış, Tahran ise teklifi incelediğini bildirmişti. Buna karşın İsrail, Lübnan'ın güneyindeki 29 belde için tahliye uyarıları yaparak Beyrut'un Dahiye bölgesine hava saldırıları düzenledi. AB, Lübnan'ın ateşkes kapsamına alınması gerektiğini vurgularken BM çatışmalarda düşüş gözlendiğini belirtti. Saldırı, ABD-İran hattında ilerleyen diplomatik sürecin sahadaki kırılganlığını ortaya koyuyor. İsrail'in operasyonlarına devam etmesi, varılan mutabakatın kapsayıcılığına yönelik soru işaretlerini artırırken, Lübnan'da sivil kayıplar ve altyapı hasarı derinleşiyor. Uluslararası aktörler, kalıcı bir ateşkes için Lübnan'ın da sürece dahil edilmesi çağrısında bulunuyor.

Avrupa Birliği, güvenlik ve ekonomik çıkarlarını doğrudan etkileyen Orta Doğu ve Basra Körfezi gibi bölgelerdeki nüfuzunun azaldığı bir jeopolitik gerçeklikle karşı karşıya. İran dosyası bu durumun en net örneği: Bir zamanlar İran nükleer anlaşmasının baş mimarı olan AB, ABD-İran arasındaki arka kanal müzakereler ve bölgesel güvenlik düzenlemeleri karşısında devre dışı kalıyor. Bu tablo, Avrupa'nın Pakistan'ı kenara itemeyeceğini gösteriyor. Avrupa'nın azalan etkisi ve bölgesel dinamiklerdeki değişim, Pakistan'la stratejik angajmanı bir tercih değil zorunluluk haline getiriyor.

ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik müzakereler, Trump yönetiminin Tahran'dan savaş tazminatı talep etmesiyle kilitlendi. İran'ın da ABD'den tazminat istemesi üzerine Trump, "asıl İran'ın ödemesi gerektiğini" söyleyerek anlaşma umutlarını azalttı. ABD Dışişleri Bakanı Rubio, "oldukça sağlam" bir teklifin masada olduğunu belirtse de, Trump'ın çıkışı diplomatik süreci baltaladı. Petrol fiyatları ilk etapta düşüşe geçse de, gerilimin sürmesiyle yeniden yükseldi. Bu arada, şubat ayında ABD-İsrail ortak saldırısında İran'ın dini lideri Hamaney dahil üst düzey yetkililerin ölmesinin ardından Tahran'ın Trump'a yönelik suikast planı yaptığı ortaya çıktı. Trump, temmuzda Ankara'daki NATO zirvesi dönüşünde Gizli Servis'in talimatıyla uçağını gizlice değiştirdiğini doğruladı; bu olay, tehdidin ciddiyetini gözler önüne serdi. Uzmanlar, suikast girişimini "aşağılanmanın intikamı" olarak yorumluyor. Hürmüz Boğazı'ndaki ABD ablukası İran ekonomisine ayda 18 milyar dolar kaybettirirken, İranlı yetkililer durumu "savaştan beter" diye niteliyor. Uluslararası toplum, küresel petrol arzını tehdit eden krizde tarafların uzlaşmaya varamamasından endişeli.

Chatham House'un Berlin Konferansı 2026, 25-26 Kasım'da Ritz-Carlton Berlin'de ve çevrimiçi olarak düzenlenecek. 'Avrupa'nın stratejik özerkliğini değişken bir dünyada güvence altına almak' temasıyla, kıtanın jeopolitik kavşaktaki konumunu ele alacak. Ukrayna'dan Orta Doğu'ya uzanan istikrarsızlıklar ve küresel parçalanma karşısında Avrupa'nın kendi güvenlik ve ekonomi politikalarını bağımsızlaştırma çabaları tartışılacak. Konferans, karar alıcıları, uzmanları ve iş dünyasını bir araya getirerek iş birliği fırsatlarını değerlendirecek. Bu etkinlik, Avrupa'nın ABD ve Çin arasında sıkışan küresel düzende nasıl bir yol izleyeceğine dair kritik bir diyalog zemini sunuyor. Stratejik özerkliğin enerji, ticaret ve savunma boyutlarıyla masaya yatırılması bekleniyor.

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, yerel medyaya verdiği demeçte, ABD'nin İsrail'in İran'daki enerji altyapısına yönelik planladığı saldırıları engellediğini açıkladı. Katz, ABD savaş uçaklarının İsrail'den kalkarak İran'a yönelik operasyonlar düzenlediğini ve İran'ın bu durumun farkında olduğunu belirtti; ayrıca İsrail'e yönelik herhangi bir ateş açılması halinde tam güçle karşılık verileceğini vurguladı. Bu açıklama, İsrail-İran geriliminde ABD'nin rolüne ilişkin yeni bir tartışma başlattı. Washington'un, müttefikinin İran'a yönelik askerî hamlelerini sınırlandırdığı yönündeki iddialar daha önce de gündeme gelmişti. Katz'ın sözleri, iki ülke arasındaki koordinasyonun kapsamını gözler önüne sererken, nükleer müzakerelerin çıkmaza girdiği bir dönemde İran'a karşı izlenen stratejideki denge arayışını ortaya koyuyor. Gelişme, Orta Doğu'daki güç dengesi ve diplomatik trafik açısından kritik bir noktaya işaret ediyor. İsrail'in askerî seçenekleri gündemde tuttuğu, İran'ın ise nükleer kapasitesini artırdığı bir süreçte, ABD'nin dengeleyici tutumu bölgesel kriz yönetiminin seyrini etkileme potansiyeli taşıyor.

Almanya'nın Duisburg kentinde 19 Temmuz'da bir apartman dairesine yapılan ihbar üzerine polis ekipleri, banyoda kendini kilitleyen ve bağırarak kendine zarar veren 37 yaşındaki bir kişiye müdahale etti. Müdahale sonrasında yüzüstü kelepçelenen kişi hayatını kaybetti. Duisburg Savcılığı, ölümün müdahale yöntemiyle bağlantılı olabileceği şüphesiyle altı polis ve iki sağlık görevlisi hakkında soruşturma başlattı. Olay, Almanya'da polisin güç kullanımı ve pozisyonel asfiksi gibi riskler konusunda tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Soruşturma kapsamında otopsi ve tanık ifadeleriyle ölüm nedeni araştırılırken, polis müdahalelerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik beklentileri öne çıkıyor.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Berlin'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile düzenlediği ortak basın toplantısında, Bakü'de bir Alman-Rus görüşmesi yapıldığı yönündeki iddialara ilişkin bir soruya net yanıt verdi. Merz, 'Haberim yok' diyerek iddiaları reddetti. Basın toplantısının ana gündemi Güney Kafkasya'da barış ve istikrar oldu. Merz, Azerbaycan ile Ermenistan arasında imzalanan barış anlaşmasını 'tarihi' bir adım olarak değerlendirirken, bölgede kalıcı barışın sağlanmasının Almanya ve AB için stratejik önem taşıdığını vurguladı.

Temmuz ayında Ankara'nın ev sahipliğinde düzenlenen NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, müttefikler arasında en az 50 milyar dolarlık savunma tedarik ve yatırım anlaşmasına sahne oldu. Zirve kapsamındaki Savunma Sanayii Forumu'nda 40 milyar dolarlık anti-drone programı ve yeni nesil AWACS projesi duyurulurken, Hollanda 3 milyar avroluk savunma anlaşması açıkladı. Kanada öncülüğünde Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dokuz ülke, askeri üretim projelerine düşük maliyetli kredi sağlayacak 134 milyar dolarlık savunma bankasını kurdu. Türkiye ve Birleşik Krallık geniş kapsamlı bir güvenlik ve savunma ortaklığı anlaşması imzalamaya hazırlanırken, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz müttefikler arasındaki savunma sanayii ticaret kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa zirvede birlik mesajı verdi. Buna karşın zirvenin kapanışında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderlere isme özel işlenmiş birer revolver hediye etmesi uluslararası basında geniş yankı uyandırdı. Kimi liderler silahı beraberinde götürürken, İngiltere Başbakanı Starmer hediyeyi Türkiye'de bıraktı, von der Leyen ise askeri müzeye bağışlayacağını açıkladı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova, zirvenin ittifakın çatışmacı tutumunu gösterdiğini öne sürdü. Erdoğan ise zirveye yönelik eleştirilere sert tepki göstererek, "Türkiye'nin müstesna ev sahipliğine kara çalmak için akla hayale gelmedik hezeyanlar üretiyorlar" ifadesini kullandı. Zirvenin Ankara ekonomisine konaklama, yeme içme, ulaşım ve alışveriş harcamalarıyla yaklaşık 900 milyon liralık (19 milyon dolar) katkı sağladığı belirtildi. Erdoğan'ın başkanlığında toplanan Kabine'de ise F-35 savaş uçağı alımı, terörle mücadele süreci ve enflasyonla mücadele gibi başlıklar ele alındı. Ankara zirvesi, ittifak içi savunma iş birliklerini derinleştirirken, diplomatik semboller üzerinden yaşanan tartışmalarla da dikkat çekti.

Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, Türkiye'nin ittifak içindeki artan stratejik rolünü ve savunma sanayisindeki kabiliyetlerini gözler önüne serdi. Zirve sırasında düzenlenen 'Ankara'da Müttefikler' programı kapsamında 40'tan fazla ülkenin katılımıyla 70 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğü temsil eden toplantılar gerçekleştirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin askeri kabiliyetleri, stratejik konumu ve savunma sanayisi kapasitesiyle NATO'nun dönüşümünün merkezinde yer aldığını vurguladı. Zirve, ABD yaptırımları ve F-35 programı gibi konularda önemli sinyallere sahne oldu. Uzmanlar, Trump yönetiminin CAATSA yaptırımlarını kaldırma ve F-35 satışını yeniden gündeme getirme olasılığını stratejik bir pazarlığın parçası olarak değerlendirirken, Türkiye'nin S-400'lerden SAMP/T'ye uzanan savunma dönüşümü dikkat çekti. Hollanda Genelkurmay Başkanı, ABD'nin bazı askeri kabiliyetlerini geri çekmesiyle Türkiye'nin NATO'daki rolünün daha da büyüyeceğini öngördü. Diplomatik alanda ise Erdoğan, Srebrenitsa soykırımının tekrarlanmasını önleme konusunda Türkiye'nin kararlılığını yineledi ve Bosna Hersek'teki istikrarın Balkanlar için önemine vurgu yaptı. Zirve, Türkiye'nin küresel görünürlüğünü artırırken, ittifak içindeki ulusal çıkar çatışmaları ve transatlantik güven krizini de gündeme getirdi.

36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, 7-8 Temmuz’da Ankara’da 32 müttefik ülkenin liderlerinin katılımıyla yapıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, müttefikler arası savunma işbirliğindeki kısıtlamaların kaldırılması çağrısında bulunurken, Türkiye’nin Çelik Kubbe hava savunma projesine 24 milyar dolar ayırdığını açıkladı. Zirve sonuç bildirgesinde, 5. madde ve transatlantik bağa sarsılmaz bağlılık vurgulanırken, müttefiklerin 50 milyar doları aşan yeni tedarik anlaşmaları imzaladığı ve kolektif üretim kapasitesini artırma taahhüdü yer aldı. Zirveye ‘NATO 3.0’ yorumu yapılırken, Avrupa’nın güvenlikte daha fazla sorumluluk üstleneceğine dair güçlü sinyaller verildi. NATO Genel Sekreteri Rutte, Türkiye’nin savunma altyapısının büyüklüğüne ve ihracat kapasitesine dikkat çekerek “size ihtiyacımız var” dedi. İran ise bildirideki nükleer program eleştirilerine sert tepki göstererek ABD ve İsrail’i suçladı. Türkiye’nin ev sahipliği, liderlerin diplomatik temasları ve zirve marjında sunulan gastrodiplomasi örnekleri uluslararası medyada geniş yankı buldu. Zirve, Rusya-Ukrayna savaşının gölgesinde Avrupa’nın ABD’ye askeri bağımlılığı azaltma arayışını netleştirirken, Türkiye’nin ittifak içindeki ağırlığını perçinledi. Öncesinde İstanbul’daki NATO Parlamenter Zirvesi’nde yapılan istişareler ve NATO yetkililerinin Türkiye’ye yönelik övgüleri, Ankara’nın ‘üç temel ölçütte güçlü müttefik’ olduğu mesajını pekiştirdi.