Syria — Diplomatic Developments

Birleşmiş Milletler nükleer denetim kurumu, devrik Suriye lideri Beşar Esad döneminde gizlice inşa edilen ve neredeyse tamamlanmış bir nükleer reaktörün, tamamlanması halinde nükleer silahlarda kullanılabilecek fisil malzeme üretme kapasitesine sahip olacağını açıkladı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) müfettişleri, tesise ilişkin incelemelerde bu bulgulara ulaştı. Açıklama, Esad yönetiminin nükleer faaliyetlerine ilişkin uluslararası toplumun uzun süredir süren endişelerini doğrudan teyit ediyor. Gizli reaktörün varlığı, Suriye'nin geçmişteki nükleer niyetleri ve bölgesel güvenlik dengeleri açısından önemli bir veri noktası oluşturuyor. IAEA'nın bulguları, Esad sonrası dönemde bu tesisin akıbeti ve uluslararası denetimlerin kapsamı hakkında yeni sorular doğuruyor.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Sözcüsü Babar Baloch, Esed rejiminin devrilmesinin ardından 1,8 milyon Suriyelinin ülkesine geri döndüğünü açıkladı. Baloch, Suriye ve bölgenin istikrarı için uluslararası desteğin önemli olduğunu belirtti. BM yetkilisinin bu açıklaması, rejim değişikliği sonrasında yerinden edilmiş nüfusun dönüşünün boyutunu ortaya koyuyor. Geri dönüşlerin sürdürülebilirliği ve bölgesel istikrar açısından uluslararası toplumun rolüne dair net bir çerçeve çiziyor.

25 Ağustos'ta Şam'daki Halk Sarayı'nda Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Komutanı Mazloum Abdi, SDG'nin feshedildiğini ve güçlerin Suriye ordusuna katıldığını duyurdu. Açıklama önce Arapça, ardından Kürtçe yapıldı; Abdi, SDG'nin artık bağımsız hareket etmeyeceğini söyledi. Bu açıklamadan 15 gün önce Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kürdistan İşçi Partisi'nin (PKK) silahsızlandırılmasına yönelik bir çerçeve yasayı kabul etmişti. Bu iki gelişme, Türkiye'nin Kürt meselesinde bölgesel dengelerdeki değişimle birlikte yeni bir evreyi işaret ediyor. SDG'nin Suriye ordusuna entegrasyonu, Suriye'deki askeri yapılanmanın merkezileşmesi anlamına geliyor. Ankara'nın kabul ettiği çerçeve yasa ise PKK'nın silah bırakma sürecine ilişkin hukuki bir zemin oluşturuyor. Suriye'deki yeniden yapılanma ile Türkiye'deki yasal düzenlemelerin aynı döneme denk gelmesi, iki başkentteki adımların eş zamanlılığını ortaya koyuyor. Abdi'nin Şam'da yaptığı açıklama ve Ankara'daki yasa çerçevesi, Kürt silahlı grupların statüsüne ilişkin bölgesel bir dönüşümün parçası olarak kaydedildi.

Türkiye'nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Büyükelçi Yıldız, Suriye hükümetinin kimyasal silahlar konusundaki tutumunu övdü. Yıldız, Suriye'nin bu sorunu uluslararası toplumla yakın koordinasyon içinde ve şeffaf bir şekilde ele alma kararlılığı gösterdiğini belirtti. Açıklama, Türkiye'nin Suriye'deki kimyasal silahlar meselesine ilişkin BM platformundaki değerlendirmelerini yansıtıyor. Yıldız'ın ifadeleri, Ankara'nın bu konudaki diplomatik pozisyonunun bir parçası olarak kaydedildi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişleri Ağustos ayında Suriye'de birkaç tesisi ziyaret ederek doğrulama çalışması yürüttü. Associated Press'in ulaştığı, üye devletlere dağıtılan gizli rapora göre ajans, eski Suriye yönetiminin nükleer malzeme ve tesisleri bildirmediğini tespit etti. Raporda, Deyrizor bölgesinde devrik Esad yönetimi döneminde bir nükleer reaktör inşa edildiği bilgisi yer aldı. Bu bulgu, Suriye'nin nükleer silah programına ilişkin uzun süredir devam eden şüpheleri güçlendiriyor ve eski yönetimin uluslararası denetim yükümlülüklerini ihlal ettiğini ortaya koyuyor. UAEA'nın saha erişimi, raporun üye devletler nezdinde Suriye'nin geçmiş nükleer faaliyetlerine ilişkin hesap verebilirlik tartışmalarını canlandırmasına zemin hazırlayabilir.

Suriye tarafından Birleşmiş Milletler (BM) Viyana Ofisinde düzenlenen toplantıda, ülkenin devrik Beşşar Esed rejiminden kalan nükleer dosyasına ilişkin bilgilendirme yapıldı. Toplantının BM'nin Viyana'daki merkezinde gerçekleştiği bildirildi. Bilgilendirmede, Esed rejimi döneminden kalan nükleer dosyanın ele alındığı kaydedildi. Suriye tarafının bu konudaki sunumu BM yetkilileriyle paylaşıldı.

Suriye ordusu, Hasakah'daki yerel kaynaklara göre YPG'nin ağır silahlarını teslim almaya başladı. Teslim alınan silahlar arasında zırhlı araçlar, tank, havan, ağır makineli tüfekler ve uçaksavarlar yer alıyor. Ayrıca ordunun, YPG'nin Esad rejiminin devrilmesinin ardından bazı askeri hava üslerinden aldığı belirtilen hava savunma sistemlerine de el koyduğu bildirildi. Bu gelişme, Suriye'de Esad rejiminin devrilmesinin ardından askeri dengelerin yeniden kurulmaya çalışıldığı bir dönemde yaşanıyor. Sürecin kapsamı ve zaman çizelgesi hakkında henüz resmi bir açıklama yapılmadı.