Russia — Diplomatic Developments

İngiltere hükümeti, Rus muhalif lider Aleksey Navalny'nin 2024 yılında ölümüne yol açan zehirli maddeyi geliştirdiği öne sürülen iki Rus araştırmacıya yaptırım uyguladı. Yaptırımlar, bu araştırmacıların zehirli ok kurbağasından elde edilen toksinleri kimyasal silah olarak kullanılacak şekilde geliştirme sürecinde yer aldıkları iddiasıyla hayata geçirildi. Bu adım, İngiltere'nin kimyasal silahların yayılmasını önleme ve insan hakları ihlallerine karşı hesap verebilirliği artırma politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Rusya'nın muhalif figürlere yönelik suikast girişimleri uluslararası toplumda defalarca kınanmış, özellikle Navalny'nin 2020'deki Noviçok saldırısı sonrası ülkeler yaptırımlar uygulamıştı. Ancak yeni yaptırımlar, doğrudan zehirli kurbağa toksinleri gibi daha nadir ve egzotik silahların geliştirilmesine odaklanarak, Moskova'nın kimyasal silah programının çeşitliliğini ve yenilikçiliğini gözler önüne seriyor. Yaptırımlar, hedef alınan araştırmacıların mal varlıklarının dondurulması ve İngiltere'ye giriş yasağını kapsıyor. Bu hamle, İngiltere ile Rusya arasındaki diplomatik gerilimi tırmandırırken, Batılı müttefiklerin Kremlin'in kimyasal silah kabiliyetine karşı daha katı yaptırım rejimleri benimsemesi yönünde baskıları artırabilir. Öte yandan, Moskova'nın bu suçlamaları reddetmesi ve yaptırımları karşı önlemlerle yanıtlaması bekleniyor.

Rusya güçleri, 2-4 Temmuz tarihlerinde Ukrayna'nın Dnipropetrovsk, Herson, Zaporijya ve Mikolayiv bölgelerine hava saldırıları, İHA ve füze taarruzları düzenledi. Saldırılarda sivil altyapı, konutlar, araçlar, bir maden tesisi ve benzin istasyonları hedef alındı; en az 11 kişi yaşamını yitirdi, onlarca kişi yaralandı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 9-11 Temmuz'daki NATO zirvesi öncesinde bu tür saldırıların yoğunlaşabileceği uyarısında bulunmuştu. Saldırılar, ittifakın Ukrayna'ya desteği artırmayı değerlendirdiği zirve öncesinde tırmanan gerilimi yansıtıyor. Rusya Savunma Bakanlığı ise aynı saatlerde Ukrayna'nın kendi topraklarına yüzlerce İHA ile saldırdığını, hava savunmasının 519 insansız aracı düşürdüğünü ve bir sanayi tesisinde yangın çıktığını duyurdu. Karşılıklı saldırılar, çatışmanın askeri boyutunun yanı sıra enerji ve lojistik altyapısına verdiği zararla ekonomik etkilerin de sürdüğünü gösteriyor.

Rus devlet medyasına göre, Ukrayna insansız hava aracı (İHA) saldırısı, Belarus'un başkenti Minsk'ten Rusya'nın Karadeniz kıyısındaki Anapa tatil beldesine giden bir turist otobüsünde iki kişinin yaralanmasına yol açtı. Olay 2 Temmuz Perşembe günü, Rusya toprakları içinde gerçekleşti. Saldırı, çatışmanın coğrafi kapsamının genişlediğine işaret ederken, Belarus'tan yola çıkan sivil bir otobüsün hedef alınması bölgesel tansiyonu artırabilir. Uluslararası hukuk açısından sivil ulaşıma yönelik saldırılar hassas bir konu olmayı sürdürüyor. Rus yetkililer olayı kınarken, Ukrayna tarafından henüz resmi bir açıklama gelmedi.

Ukraynalı yetkililer, Çernobil Yasak Bölgesi'nde bulunan kullanılmış nükleer yakıt depolama tesisine bir Rus insansız hava aracının çarptığını duyurdu. Olayın ardından radyasyon seviyelerinin normal sınırlar içinde kaldığı bildirildi. Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, saldırıyı kritik altyapıyı hedef alan kasıtlı ve pervasız bir eylem olarak nitelendirirken, Kiev yönetimi Moskova'yı nükleer güvenliği tehlikeye atmakla suçladı. Bu gelişme, Rusya'nın savaş boyunca nükleer riskleri artıran eylemlerine bir yenisini ekliyor ve uluslararası toplumda nükleer felaket endişelerini yeniden gündeme getiriyor.

Ukrayna’ya ait insansız hava araçları Rusya’nın birden fazla bölgesinde hedeflere yönelik saldırı düzenledi. Volgograd bölgesinde bir kişi hayatını kaybederken, Saratov’da bir rafineri vuruldu, Yaroslavl’da ise endüstriyel yakıt depolama tesisleri drone enkazının isabet etmesi sonucu hasar gördü. Rus devlet ajansı TASS’ın ilk bildirimlerine göre, mahkeme binasına isabet eden bir drone olayında can kaybı yaşanmadı. Saldırılar, Ukrayna’nın savaşın seyrinde Rusya içlerindeki hedeflere yönelik vuruşlarını yoğunlaştırdığı bir dönemde gerçekleşti. Al Jazeera’nın haberine göre Saratov rafinerisi gibi kritik altyapı tesislerinin hedef alınması, çatışmanın ekonomik boyutunu öne çıkarıyor. Rus yetkililer, droneların büyük kısmının hava savunma sistemlerince etkisiz hale getirildiğini, ancak enkaz parçalarının sivil altyapıda hasara yol açtığını belirtti. Olaylar, taraflar arasındaki askeri gerilimin tırmandığını ve sivil bölgelerin de çatışmadan doğrudan etkilenmeye başladığını gösteriyor. Uluslararası toplum, sivil kayıplar ve altyapı hasarına ilişkin endişelerini sürdürürken, her iki taraf da karşılıklı suçlamalarda bulunuyor. Özellikle enerji tesislerinin vurulması, küresel enerji piyasaları ve bölgesel istikrar açısından yakından izleniyor.

7 Haziran'da Herson Oblastı'nda gerçekleşen Rus insansız hava aracı (İHA) saldırılarında beş kişi yaralandı. Ukrainska Pravda'nın haberine göre, yaralananlar sivil ve saldırılar bölgedeki devam eden çatışmaların bir parçası olarak kaydedildi. Herson Oblastı, Rusya-Ukrayna savaşının yoğun yaşandığı cephe hatlarından biri olup sık sık topçu ve İHA saldırılarına sahne oluyor. Bu tür saldırılar, özellikle sivil yerleşim alanlarına yönelik olduğunda uluslararası insani hukuk açısından endişe yaratıyor. Olay, bölgedeki güvenlik durumunun kırılganlığını ve siviller üzerindeki risklerin sürdüğünü ortaya koyuyor. Herhangi bir diplomatik yanıt veya gelişme henüz bildirilmedi.

Ukrayna, ABD'nin sağladığı istihbarata dayanarak Rusya'nın 14 Haziran öncesinde Oreşnik orta menzilli balistik füze fırlatabileceği uyarısında bulundu. Ukrayna basınında çıkan haberlere göre, Kiev yönetimi Washington'dan gelen bilgiyi değerlendirerek olası bir saldırıya karşı hazırlıklı olunması gerektiğini bildirdi. Oreşnik füzesi, Rusya tarafından daha önce Ukrayna'da kullanılan ve yüksek hızı nedeniyle savunma sistemleri için zorlu bir tehdit oluşturan yeni bir silah olarak biliniyor. ABD'nin bu tür istihbaratı doğrudan Ukrayna ile paylaşması, iki ülke arasındaki askeri işbirliğinin derinliğini ve Batı'nın Rusya'nın askeri hamlelerine dair anlık bilgi akışını sürdürdüğünü gösteriyor. Önümüzdeki 24 saat içinde olası bir füze saldırısı ihtimali, Ukrayna'da hava savunma alarm seviyesini yükseltmiş durumda. Gelişme, savaşın seyrinde yeni bir tırmanışa işaret ederken, diplomatik temaslarda da yankı bulması bekleniyor.

Rusya ve Ukrayna arasında uzun menzilli saldırılar yoğunlaştı. Son 24 saatte taraflar karşılıklı hava saldırıları düzenledi; Rusya Savunma Bakanlığı 12 bölgede 660 Ukrayna İHA'sının vurulduğunu iddia ederken, Ukrayna Hava Kuvvetleri gece boyunca fırlatılan 189 Rus İHA'sından 177'sini düşürdüğünü açıkladı. Saldırılarda Ukrayna'da 13, Rus bölgelerinde 4 sivil hayatını kaybetti; Kırım ve Dubna uzay iletişim merkezi hedef alındı. Diplomasi cephesinde Moskova, Washington'un nesnel arabuluculuk rolünden uzaklaştığını öne sürdü. Kremlin, ABD'nin "Anchorage ruhunu" terk ettiğini savunurken, Dışişleri Bakanı Lavrov Amerikan arabuluculuğunun netleştirilmesini talep etti. Rus yetkililer Ukrayna'ya silah sevkiyatının bölgesel ve küresel riskler doğurduğu uyarısında bulundu; eski bir ABD kongre üyesi ise Washington'un vekalet savaşı yürüttüğünü iddia etti. Çin ise Moskova ve Kiev'i müzakerelere dönmeye çağırdı. Savaşın küresel etkileri derinleşiyor. Güneydoğu Asya silah ticaretinde Rusya'nın payı azalırken, ASEAN ülkeleri enerji altyapısına yönelik saldırıların risklerini değerlendiriyor. Malezya'nın Rusya ile enerji anlaşması belirsizlikle karşı karşıya; Avrupa'nın alümina ihracatındaki çelişkiler ve yabancı uyruklu savaşçı kayıpları dikkat çekiyor. Rusya içinde ise yetkililer savaşın sonuçlarını örtbas etme eğiliminde.

Ukrayna, savaşın seyrini değiştiren yeni drone taktikleriyle Rusya’nın lojistik hatlarını felç etti. Askerî kaynaklar, insansız hava araçlarının tedarik yollarını hedef alarak Rus birliklerinin ikmalini ciddi biçimde aksattığını bildiriyor. Cephe gerisinde yürütülen bu operasyonlar, Kiev yönetiminin savunmanın ötesine geçerek derin vuruş kapasitesine odaklandığını gösteriyor. Aynı dönemde Rusya, Ukrayna genelinde füze ve drone saldırılarını yoğunlaştırdı. Resmî açıklamalara göre, Dnipro’da dokuz, başkent Kiev’de beş kişi hayatını kaybetti; saldırı son ayların en büyük sivil kaybına yol açtı. İki tarafın da insansız teknolojilere ağırlık vermesi, çatışmanın hava savaşı boyutunu derinleştirirken diplomatik çözüm umutlarını daha da zayıflatıyor.

Avrupa ülkeleri, NATO'nun geleceğine dair artan belirsizlikler ve Rusya'dan algılanan tehdit karşısında, Soğuk Savaş'tan bu yana görülmemiş ölçekte bir savunma yatırımına yöneliyor. Donald Trump'ın ittifaka bağlılığına ilişkin şüpheler, kıtayı yeni bir savunma dönemine girmeye iten temel etkenler arasında yer alıyor. Bu süreç, Avrupa'nın askeri kapasitesini artırma ve stratejik özerklik arayışını yansıtıyor. Karar, özellikle ABD'nin güvenlik garantilerine bağımlılığı azaltma ve Avrupa'nın kendi savunma yükünü daha fazla üstlenmesi gerektiği yönündeki uzun süredir dile getirilen çağrıları somut hale getiriyor. Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı ve Doğu Avrupa'daki askeri varlığı, silahlanma planlarının aciliyetini artıran unsurlar olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, bu hamlenin transatlantik ilişkilerde yeni bir döneme işaret ettiğini ve Avrupa'nın savunma sanayisinde daha entegre bir yapılanmaya gidebileceğini belirtiyor. Gelişmeler, NATO'nun caydırıcılığını koruma çabalarıyla paralel olarak, kıtanın güvenlik mimarisinde uzun vadeli bir dönüşümün habercisi olarak değerlendiriliyor.

Avrupa güvenliği, Rusya-Ukrayna Savaşı ve ABD'nin kıtadaki askeri varlığını azaltabileceğine dair sinyallerle birlikte kritik bir dönemece girdi. Bu belirsizlik ortamında, 1967 tarihli Harmel Raporu'nda ortaya konan savunma ve diyaloğu eş zamanlı yürütme prensibi yeniden tartışmaya açıldı. Raporda, NATO'nun askeri caydırıcılığının yanı sıra diplomatik angajman ve kriz iletişimini güçlendirmesi gerektiği vurgulanmıştı. Uzmanlar, mevcut konjonktürde Avrupa'nın yalnızca askeri harcamaları artırarak güvenlik sağlayamayacağını belirtiyor. Rusya ile yaşanan gerilim ve transatlantik ilişkilerdeki belirsizlik, kapsamlı bir güvenlik vizyonunu zorunlu kılıyor. Bu bağlamda, kriz yönetimi ve önleyici diplomasiye daha fazla kaynak ayrılması gerektiği ifade ediliyor. Harmel prensibinin güncelliği, Avrupa'nın karşı karşıya olduğu stratejik açmazı da yansıtıyor: Silaha sarılmak tek başına kurtarıcı olmayabilir. Kıtanın güvenliği için askeri hazırlık kadar, uluslararası işbirliği ve diyalog mekanizmalarının da işler kılınması önem taşıyor. Bu denge, önümüzdeki dönemde Avrupa güvenlik mimarisinin temel tartışma eksenini oluşturacak.

Ukrayna Genelkurmayı’nın verilerine göre Rus ordusunun günlük kaybı 1.190 ila 1.380 asker arasında seyrederken, toplam kayıp 1,37 milyonu aştı. Bağımsız araştırmacılar tarafından doğrulanan ölü sayısı 225 bini geçerken, BBC ve Mediazona en az 200 Rus askerinin 18 yaşında ya da daha genç olduğunu belgeledi. Cephedeki yoğun çatışmalar sürerken, Baltık ülkelerinde art arda yaşanan drone ihlalleri savaşın bölgeye sıçrama endişelerini körüklüyor. ABD Başkanı Donald Trump, Putin ve Zelensky ile ayrı ayrı yaptığı telefon görüşmelerinde savaşı sona erdirmek için “bir şeyler yapılabileceğini” söyledi. Fransa’daki G7 zirvesinde Avrupalı liderler, Trump’a Putin-Zelensky görüşmesine ev sahipliği yapması çağrısında bulundu. Zelensky ise tüm G7 ülkelerinin Rusya’yı yaptırımlar yoluyla müzakereye zorlama konusunda birleştiğini aktardı. İsviçre Cumhurbaşkanı ile Cenevre’de bir araya gelen Ukrayna lideri, hava savunma ihtiyaçları ve enerji iş birliğini ele aldı. Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov, Anchorage anlaşmalarının savaşı bitirme yolunda ilk adım olduğunu belirtirken, Avrupa’nın çözüm çabalarını baltaladığını öne sürdü. Putin ise sekiz yıldır savaşı durdurmaya çalıştıklarını iddia etti. Diplomatik trafik yoğunlaşsa da, sahada tırmanan kayıplar ve Baltık’taki gerilim, ateşkes ihtimaline gölge düşürüyor.

Zimbabve'nin Hwange kentinden bir kişi, vatandaşlara Rusya'da yüksek maaşlı işler vaat ederek insan ticareti yapmakla suçlanıyor. Mahkemeye çıkan zanlı, mağdurları Ukrayna savaşına sürüklemekle itham ediliyor; olayda bir Zimbabveli hayatını kaybetti. Bu dava, Afrika'dan yasa dışı yollarla savaş bölgelerine götürülen kişilerin durumunu uluslararası gündeme taşıyor. Ukrayna savaşının devam ettiği süreçte, ekonomik zorluk yaşayan kesimleri hedef alan bu tür aldatma vakaları diplomatik gerilim yaratıyor. Zimbabve makamlarının başlattığı soruşturma, insan ticareti ağlarının ortaya çıkarılması ve benzer olayların önlenmesi açısından kritik önemde. Mağdurların ifadeleri, suçun boyutunu gözler önüne serebilir. Rusya'nın yabancı savaşçı teminine yönelik arayışları çerçevesinde değerlendirilen bu dava, uluslararası hukukta emsal teşkil edebilecek nitelikte. Aldatılarak savaşa sürülen Zimbabvelilerin durumu, hem ülke içinde hem de küresel düzeyde insan hakları ihlali tartışmalarını alevlendiriyor.

Ağustos 2025'te gerçekleşen Trump-Putin Alaska zirvesi, Rus diplomasisi ve propagandasının sözlüğüne 'Anchorage ruhu' kavramını kazandırdı. Kremlin, bu görüşmede Ukrayna'da barışa yönelik bazı mutabakatların sağlandığını ve bu mutabakatların cephedeki gelişmelerle diplomatik süreci doğrudan şekillendirdiğini iddia etti. Rus yetkililer, bir yıl boyunca bu anlatıyı sürdürerek uluslararası kamuoyuna ilerleme izlenimi vermeye çalıştı. Ancak sahada devam eden çatışmalar ve somut diplomatik sonuçların alınamaması, 'Anchorage ruhu' söyleminin içi boş olduğunu ortaya koydu. ABD tarafından zirvenin ardından resmî bir barış planı teyit edilmezken, Ukrayna'daki savaşın seyri Rusya'nın iddialarıyla çelişti. Bu durum, Kremlin'in yarattığı mitin kademeli olarak çökmesine yol açtı. Rusya'nın 'Anchorage ruhu'nu yaşatma çabası, Moskova'nın Batı ile müzakere masasında psikolojik üstünlük kurma ve kendi savaş hedeflerini meşrulaştırma arayışının bir parçası olarak değerlendirildi. Ancak sonuçsuz kalan bu söylem, taraflar arasındaki güven bunalımını derinleştirirken, barışa dair beklentilerin de sönümlenmesine neden oldu.

NATO'nun 34. zirvesi Salı günü Ankara'da başlıyor. İttifak ve dayandığı transatlantik ilişki, tarihinde benzeri görülmemiş bir amaç kriziyle karşı karşıya. Avrupalı ve Amerikalı Atlantikçilerin karşılıklı suçlamalarının aksine, sorunların Başkan Trump'ın siyasi yükselişiyle başlamadığı değerlendiriliyor. Zirvenin coşkudan uzak havası, ittifakın geleceğine dair belirsizlikleri yansıtıyor. Uzmanlar, transatlantik bağların temelden sorgulandığı bir dönemde, Ankara'daki toplantının NATO'nun rolünü yeniden tanımlamak için kritik bir fırsat sunduğunu ancak derin görüş ayrılıklarının çözümü zorlaştırdığını belirtiyor.