Israel — Diplomatic Developments

İşgal altındaki Batı Şeria'da İsrail ordusunun düzenlediği baskınlar, yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırıları ve ev yıkımları son günlerde arttı. Kudüs'ün doğusundaki E1 bölgesinde yeni yerleşim birimleri için ihale açılması uluslararası hukuka aykırı görülürken, İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband'ın açıklamasıyla İsrail'in Londra maslahatgüzarı çağrıldı. ABD'li Demokrat Kongre Üyesi Ro Khanna'nın Batı Şeria ziyareti sırasında silahlı yerleşimcilerce alıkonulması ve Filistinli Amerikalı Loui Ridi'nin evinin haftalarca kuşatma altında kalması, yerleşimci şiddetinin boyutunu gösterdi. BM ve insan hakları kuruluşları, İsrail'in yerleşimciler aracılığıyla etnik temizliği ilerlettiği uyarısında bulundu. Lübnan cephesinde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, işgal altındaki güney Lübnan'a yaptığı ziyarette Hizbullah tehdidi sürdükçe ordunun bölgeden çekilmeyeceğini söyledi ve bazı Hıristiyan köylerin İsrail'e ilhak talebinde bulunduğunu iddia etti. Bu açıklamalar, ABD arabuluculuğundaki ateşkes çerçevesini daha da zayıflatırken, İsrail insansız hava araçlarının Lübnan'ın güneyinde düzenlediği saldırılarda ölüm ve yaralanmalar kaydedildi. Uluslararası Af Örgütü, daha önce İsrail saldırılarında 24 sivilin öldüğünü belirterek soruşturma çağrısı yapmıştı.

İsrail ordusu, Ocak 2024'te Filistinli kız çocuğu Hind Rajab'ın ve Mart 2025'te on beş acil durum ve yardım çalışanının öldürülmesine ilişkin iç ceza soruşturması başlatma kararı aldı. Ordu, çarşamba günü yaptığı açıklamada soruşturma kararlarının Olay Tespit ve Değerlendirme Mekanizması tarafından yürütülen incelemelerin ardından alındığını duyurdu. Açıklamada beş olaya ilişkin kararların açıklandığı belirtildi. Soruşturmalar ordunun iç mekanizması tarafından yürütülecek. Hind Rajab'ın öldürülmesi Ocak 2024'te, on beş acil durum ve yardım çalışanının öldürülmesi ise Mart 2025'te gerçekleşmişti.

Avrupa Birliği Komisyonu, İsrail'in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in Gazze'ye her gece 30-40 saldırı düzenlenmesi gerektiği açıklamasının ardından Tel Aviv'e uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerine uyma çağrısında bulundu. Komisyon, İsrail'in uluslararası insancıl hukuka tam saygı göstermesi gerektiğini vurguladı. Ben-Gvir'in sözleri, Gazze'deki askeri operasyonların yoğunlaştırılmasını öneren bir çıkış olarak kayıtlara geçti.

ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, 20 Ağustos'ta Kudüs'ten yaptığı açıklamada, işgal altındaki Batı Şeria'daki militan İsrailli yerleşimcilere, Filistinli Amerikalılara ait mülkleri çalmamaları uyarısında bulundu. Huckabee, bu tür davranışları 'Tanrı yasasının ihlali' olarak nitelendirdi. Uyarı, ABD'nin Batı Şeria'daki yerleşimci faaliyetleri ve bu bölgede yaşayan ABD vatandaşlarının mülkiyet hakları konusundaki tutumuna ilişkin dikkat çekici bir sinyal olarak değerlendiriliyor. Huckabee'nin dini bir gerekçe kullanması, mesajın hedef kitlesi üzerinde farklı bir etki yaratmayı amaçladığına işaret ediyor. Açıklama, Washington'ın bölgedeki diplomatik hassasiyetini yansıtıyor.

İletişim Başkanı Burhanettin Duran, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Türkiye'yi hedef alan açıklamalarına ilişkin Anadolu Ajansı'nın sorularını yanıtladı. Duran, Netanyahu'nun bir mülakatta Türkiye ve Suriye'ye yönelik tehdit ve yalanlar dile getirdiğini belirtti. Duran, Türkiye'nin bu söylemlere karşılık vereceğini ifade ederek "Netanyahu'nun kanlı oyunlarını bozacağız" dedi. Açıklama, iki ülke arasındaki gerilimin sürdüğü bir dönemde geldi ve Ankara'nın İsrail yönetimine yönelik tepkisinin diplomatik düzeyde devam edeceğine işaret etti.

İsrail hükümeti, Doğu Kudüs'te yer alan E1 yerleşim projesi kapsamında 1.234 konutluk ilk ihaleyi yayımladı. İsrailli sivil toplum kuruluşları Ir Amim, Bimkom ve Peace Now'ın ortak açıklamasına göre, hükümet daha önce verdiği taahhüdü ihlal etti ve itirazda bulunan taraflara önceden bildirimde bulunmadı. E1 projesi, Batı Şeria'yı ikiye bölme riski taşıyan bir yerleşim planı olarak görülüyor. İhalenin yayımlanması, İsrail'in Doğu Kudüs'teki yerleşim genişletme politikalarına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Jerusalem Post'un analizine göre İsrail ve Türkiye, Suriye'deki nüfuz alanları üzerinde olası bir çatışmaya doğru manevra yapıyor. Analizde söylem ile eylem arasındaki fark vurgulanıyor; Suriye'nin bombalanmasının yeni olmadığı belirtiliyor. İsrail'in Aralık 2024'te Esad rejiminin düşmesinden önce de binlerce hava saldırısı düzenlediği hatırlatılıyor. Bu arka plan, iki ülkenin Suriye üzerindeki rekabetinin askeri boyuta taşınma riskini gündeme getiriyor.

Rusya'nın üst düzey subaylarından Apty Alaudinov, TASS haber ajansına yaptığı açıklamada, İsrail'in Orta Doğu'daki mevcut çatışmanın ardından varlığını sürdüremeyebileceğini öne sürdü. Alaudinov'a göre İsrail'in amacı, ABD'yi ve tüm NATO bloğunu çatışmanın içine çekmek. Açıklama, Moskova'nın bölgedeki gerilimlere ilişkin söyleminin bir parçası olarak öne çıkıyor. Rus yetkililer daha önce de Batılı ülkelerin İsrail'e verdiği askeri desteği eleştirmişti. Alaudinov'un iddiaları bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı; TASS devlet kontrolündeki bir ajans olarak biliniyor.

Alaska'da ABD Senatosu için yapılan ön seçimde Demokrat Mary Peltola ile Cumhuriyetçi Dan Sullivan'ın ilk sıralarda yer aldığı bildirildi. Görevdeki Senatör Sullivan üçüncü dönem için yarışırken, Peltola koltuğu çevirerek Demokratların Kongre kontrolünü yeniden kazanmasına yardımcı olmayı hedefliyor. Alaska'daki ön seçim, partilerin genel seçimdeki adaylarını belirleme sürecinin bir parçası. Sullivan'ın üçüncü dönem arayışı, Cumhuriyetçilerin Senato'daki çoğunluğu koruma stratejisi açısından önem taşıyor. Peltola'nın performansı ise Demokratların Senato'da dengeyi değiştirme hesaplarını etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Kudüs'te pazartesi günü konuşan Beyaz Saray Temsilcisi Jared Kushner, Hamas'ın silahsızlandırılması ve ABD destekli Gazze barış planının uygulanması yönünde ilerlemenin bir ay içinde başlayabileceğini söyledi. ABD ve İsrail, asker çekilmesinden önce silahların toplanmasını Amerikalı bir generalin denetlemesi konusunda anlaştı. ABD elçisi Hamas'a silahları ve yönetim rolünü bırakması için baskı yaparken, Filistinli grup İsrail başbakanı üzerindeki baskıyı sürdürmek istiyor. Bu gelişme, Gazze'de yeniden yapılanma sürecinin parçası olarak görülüyor; ancak taraflar arasında pozisyon farklılıkları devam ediyor.

Jared Kushner, Kudüs'te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile bir araya geldi. Görüşme, savaş sonrası Gazze'ye ilişkin planın tıkandığı bir dönemde ve bir İsrailli bakanın Gazze Şeridi'nde daha fazla Filistinlinin öldürülmesi yönünde çağrıda bulunduğu haberlerinin ardından gerçekleşti. Eş zamanlı olarak İran, Umman ile Hürmüz Boğazı'na ilişkin bir anlaşmayı sonuçlandırma aşamasında olduğunu açıkladı. Bu gelişmeler, bölgedeki diplomatik ve güvenlik gündeminin hem Gazze'deki savaş sonrası düzenlemeler hem de kritik deniz yolu üzerindeki rekabet çerçevesinde yoğunlaştığını gösteriyor. Kushner-Netanyahu görüşmesinin sonuçlarına ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

Filistinli avukat Ahmad Ibsais, İsrail'in Filistinli kadınlara yönelik saldırılarının uluslararası hukuk tarafından göz ardı edilen bir soykırım biçimi olduğunu savundu. Ibsais, İsrail'in kadınları hedef almasının soykırım suçunun unsurlarını taşıdığını ancak mevcut hukuki çerçevenin bu durumu yeterince tanımadığını ileri sürdü. Bu iddia, İsrail-Filistin çatışmasında sivil kayıpların ve hukuki tanımlamaların tartışıldığı bir dönemde gündeme geldi. Uluslararası hukukta soykırım suçunun kapsamı ve çatışma bölgelerinde kadınların korunması konuları, insan hakları savunucuları ve hukukçular arasında yeniden değerlendiriliyor.

Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Endonezya, Katar, Mısır, Pakistan, Suudi Arabistan ve Ürdün dışişleri bakanları, İsrail'in ABD Başkanı Donald Trump'ın Gazze planına ilişkin yol haritasını uygulamayı reddetmesini kınadı. Söz konusu yol haritası, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2803 sayılı kararıyla onaylanmıştı. Ortak kınama, bu sekiz ülkenin Trump planının hayata geçirilmesi yönündeki beklentisini ve İsrail'in bu plana karşı tutumuna yönelik ortak diplomatik tepkiyi ortaya koyuyor. Açıklamada, BMGK kararına atıf yapılarak uluslararası mutabakatın önemine dikkat çekildi. Gazze ihtilafını sona erdirmeyi amaçlayan planın uygulanmasının reddi, bölge ülkeleri ile İsrail arasındaki gerilimi artıran bir unsur olarak değerlendiriliyor. Sekiz ülkenin eş zamanlı kınaması, Gazze konusunda bölgesel koordinasyonun güçlendiğine işaret ediyor.

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan "Mekke Anlaşması" İsrail basınında geniş yankı uyandırdı. Jerusalem Post, yaklaşık 1,4 milyon askeri kapsayan yeni ittifakın Tel Aviv açısından önemli bir güvenlik ve stratejik meydan okuma oluşturabileceğini yazdı. İsrail medyası, üç ülkenin ortak askeri gücünün bölgedeki dengeleri değiştirebileceğini değerlendiriyor. Anlaşmanın, İsrail'in bölgesel güvenlik hesaplarını yeniden gözden geçirmesine neden olabileceği ifade ediliyor. Gelişme, üç ülke arasındaki stratejik işbirliğinin derinleştiğine işaret ederken, Tel Aviv'de bu durumun olası sonuçları üzerine tartışmalar başladı.

Hürmüz Boğazı'nda gemilere yönelik saldırılar sonucu batan gemilerden petrol sızıntısı oluştu. Gemi trafiği durma noktasına geldi; Ağustos ayının başından bu yana süren saldırılar Boğaz'daki hareketliliği büyük ölçüde azalttı. ABD bölgede ablukayı sıkılaştırırken, Washington ile Tahran arasında gayrı resmi müzakereler sürüyor. İki taraf Hürmüz Boğazı'na hâkim olma mücadelesi yürütüyor. Petrol sızıntısı ve gemi trafiğinin durma noktasına gelmesi, Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ulaşımını etkiliyor.