İsrail — Diplomatik Gelişmeler

Al-Aksa Camii İmamı Şeyh Ekrima Sabri, İsrail'de Müslümanların ezan okumasını yasaklamayı hedefleyen yasa tasarısına karşı uyarıda bulundu. Sabri, işgalci bir güç olarak İsrail'in böyle bir yasayı çıkarmaya hakkı olmadığını vurguladı. 2 Haziran 2026 tarihli haberde, imamın açıklamaları Kudüs'teki dini hassasiyetlere ve işgalci gücün yetki sınırlarına yönelik eleştiriyi yansıttı. İsrail'in geçmişte de bazı bölgelerde hoparlörle ezan okunmasını kısıtlamaya yönelik girişimleri olmuş, bu tür adımlar Filistinliler ve Müslüman dünyasından yoğun tepki çekmişti. Mescid-i Aksa çevresindeki tansiyonun yüksek olduğu bir dönemde gündeme gelen tasarı, dini ve siyasi gerilimleri tırmandırma riski taşıyor. Uluslararası hukuka göre işgal altındaki topraklarda işgalci gücün dini ibadetlere müdahalesi tartışmalı olsa da, İsrail'in bu yöndeki yasal adımları sıklıkla tepkiyle karşılanıyor. Al-Aksa İmamı'nın uyarısı, bölgedeki statüko hassasiyetini bir kez daha hatırlattı.

İsrail savaş uçakları ve insansız hava araçları, 25 Mart Salı günü Güney Lübnan'da Arab Salim, Mashghara, Nabatieh ve Sur kentine bağlı çok sayıda kasabaya hava saldırıları düzenledi. Lübnan Sağlık Bakanlığı, saldırılarda en az 31 kişinin hayatını kaybettiğini, 40 kişinin yaralandığını açıkladı; ölenler arasında dört çocuk ve üç kadının bulunduğu belirtildi. Lübnan Ulusal Haber Ajansı, Arab Salim'de bir çiftin evlerinde yaşamını yitirdiğini, Mashghara'da ise beş kişinin öldüğünü duyurdu. Bölgedeki kurtarma ekipleri enkaz altından yaralı çıkarmak için çalışıyor. İsrail ordusu, son 24 saat içinde Lübnan'da 150'den fazla 'Hizbullah hedefine' saldırı düzenlediğini iddia etti. Saldırıların Hizbullah ile varılan ateşkese rağmen kara operasyonlarını genişletme kararıyla yoğunlaştığı bildirildi. Hizbullah ise İsrail güçlerinin Zawtar al-Sharqiyah kasabasına girmeye çalıştığını ve çatışmaların sürdüğünü açıkladı. Bölgeden gelen görüntüler, saldırıların sivil yerleşim alanlarında büyük yıkıma yol açtığını gösteriyor. Lübnan'ın güneyinde tırmanan şiddet, ateşkesin kırılganlığını ve sivil kayıpların artma riskini ortaya koyuyor. Uluslararası toplumun taraflara itidal çağrıları sürerken, saldırıların kapsamı ve sivil can kaybı, bölgede gerilimin kontrol edilemez hale gelebileceği endişelerini artırıyor. Diplomatik kaynaklar, taraflar arasındaki güven ortamının ciddi şekilde zarar gördüğüne dikkat çekiyor.

İsrailli akademisyen Shmuel Lederman tarafından hazırlanan bir çalışma, Gazze'deki açlığın sistematik ve planlı politikaların sonucu olduğunu ortaya koydu. Middle East Eye'ın 3 Haziran 2026 tarihli haberine göre, Lederman bu durumu 'açlık mimarisi' olarak tanımlarken, İsrail kamuoyunda ve siyasi çevrelerde yaygın bir inkarla karşılandığını belirtti. Çalışma, gıda erişimini kısıtlayan düzenlemelerin rastlantısal değil, bilinçli bir stratejinin parçası olduğuna dikkat çekiyor. Haber, Nuseyrat mülteci kampında 13 Nisan 2026'da bir yardım mutfağında yemek bekleyen Filistinli çocukların görüntüsüyle birlikte verildi. İsrail içinden yükselen bu tespit, uluslararası toplumun Gazze'deki insani krize ilişkin kaygılarını artırırken, resmi anlatılara meydan okuyor. Çalışma, bölgedeki diplomatik ve siyasi tartışmalara yeni bir boyut kazandırabilecek nitelikte.

İsrail basınında yer alan derlemelere göre, son dönemde İsrail'den ayrılanların sayısı ülkeye giriş yapanlardan daha fazla. Bu eğilim, gönüllü göç olarak tanımlanırken, iç siyasetteki belirsizlikler ve güvenlik endişelerinin etkili olduğu yorumları yapılıyor. Aynı basın taramasında, üst düzey bir subayın cinsel istismar nedeniyle görevden alındığı ve Netanyahu'ya yakın bir ismin koalisyon birliğini tehlikeye atmakla suçlandığı da bildiriliyor. Net göç verileri, İsrail'in demografik ve sosyoekonomik dinamikleri açısından dikkate değer bir gösterge olarak öne çıkıyor.

Türkiye’nin yerli elektronik harp uçağı Hava SOJ projesinde son aşamaya gelinmesi Yunanistan basınında geniş yankı uyandırdı. Kathimerini gazetesi, platformun Türk Hava Kuvvetleri’nin 115. yılı videosunda görünmesini “Atina ve Tel Aviv’i endişelendiren adım” olarak duyurdu. Hava SOJ’un, düşman radarlarını etkisiz hale getirme kabiliyetiyle bölgesel askeri dengeleri değiştirebileceği değerlendiriliyor. Haberde ayrıca Pakistan ve Suudi Arabistan’ın da sistemle ilgilendiği belirtiliyor. Projenin önümüzdeki dönemde Türk savunma ihracatında yeni bir dönem başlatması öngörülüyor.

İsrail ordusu, güney Lübnan'da kara operasyonları ve hava saldırılarını artırarak sürdürüyor. El yapımı patlayıcının infilak etmesiyle dört İsrail askeri yaralandı; bir asker sınır hattında, bir diğeri çatışmalarda öldü. Eş zamanlı olarak İsrail savaş uçakları, Sur kenti ve Nebatiye başta olmak üzere birçok bölgeyi vurdu; Deir Qanoun al-Nahr'da en az dört kişinin cesedine ulaşıldı, Sir al-Gharbiya'da iki genç öldü. Lübnan makamları, saldırılarda 17 kişinin öldüğünü, 25 kişinin yaralandığını duyurdu. Hiram Hastanesi yakınlarına düzenlenen iki ayrı saldırıda toplam 38 sağlık çalışanı yaralanırken, Nebatiye'deki bir hastanenin bitişiğine yapılan vuruşta bir kişi hayatını kaybetti. Uluslararası toplumun ateşkes çağrılarına rağmen bombardıman devam etti. Avrupa Birliği, İsrail'e askeri tırmanışı durdurması ve Lübnan'ın egemenliğine saygı göstermesi çağrısı yaptı. Trump yönetiminin gerilimi düşürme girişimine karşın İsrail'in beş kişiyi öldürmesi, varılan mutabakatın kırılganlığını gösterdi. Öte yandan İsrail askerlerinin güney Lübnan'da evleri yıktığı ve yağma yaptığı yönündeki haberlerle birlikte, bölgedeki insani durum ağırlaşmaya devam ediyor. İsrail-Lübnan sınır hattındaki çatışmalar, sivil kayıpları ve sağlık altyapısına yönelik tehditleri tırmandırarak iki ülke arasındaki krizin derinleştiğine işaret ediyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, yaklaşan parlamento seçimleri öncesi Arap siyasi partilerini ve Filistinli adayları hedef alan girişimlerini yoğunlaştırıyor. Middle East Eye'ın haberine göre Netanyahu, Arap partilerini itibarsızlaştırma kampanyalarını tırmandırarak siyasi arenadan silmeyi amaçlıyor. Eleştirmenler, bu tür hamlelerin İsrail'deki Arap azınlığın siyasi temsilini baltaladığını ve seçim sürecinin adilliğine gölge düşürdüğünü belirtiyor. Uzmanlar, bu stratejinin yalnızca seçim taktiği olmadığını, aynı zamanda İsrail'de Arapların siyasi varlığını marjinalleştirmeye yönelik uzun vadeli bir projenin parçası olduğunu değerlendiriyor. Tarihsel olarak Arap partileri, İsrail parlamentosunda çeşitli düzeylerde temsil edilse de sık sık ayrımcı politikalarla karşı karşıya kaldı. Netanyahu'nun son hamleleri, ülke içindeki etnik ve siyasi gerilimleri tırmandırma riski taşıyor ve uluslararası toplumda endişe yaratıyor. Öte yandan, hükümet kanadı bu tür adımları 'ulusal güvenlik' ve 'kimlik' politikaları çerçevesinde savunurken, muhalefet ve insan hakları örgütleri bunu demokratik değerlere bir tehdit olarak nitelendiriyor. Seçimler yaklaştıkça konunun İsrail siyasetindeki ana tartışma başlıklarından biri haline gelmesi bekleniyor.

İsrail'in güney Lübnan'a yönelik hava saldırılarında, ateşkes ilanına rağmen can kaybı artmaya devam ediyor. Lübnan Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre, 2 Mart'tan bu yana İsrail saldırılarında ölenlerin sayısı 3.111'e, yaralı sayısı ise 9.342'ye ulaştı. Son 24 saatte Tayr Felsay, Deir Qanoun en-Nahr ve Nebatiye gibi yerleşim yerlerine düzenlenen saldırılarda aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu çok sayıda sivil hayatını kaybetti. Özellikle Deir Qanoun en-Nahr'a yapılan tek bir hava saldırısında 3'ü kadın, 3'ü çocuk 10 kişi yaşamını yitirdi. Sağlık ekiplerinin de hedef alındığı bildiriliyor. Nisan ayı ortasında yürürlüğe giren ve Temmuz başına kadar uzatılan ABD arabuluculuğundaki kırılgan ateşkese karşın, İsrail ordusu ile Hizbullah arasındaki çatışmalar sürüyor. İsrail güçleri Hiyam'da geniş çaplı bir kara harekâtı başlatırken, savaş uçakları en az sekiz kasabayı bombaladı. Hizbullah ise insansız hava araçlarıyla İsrail birliklerine karşı saldırılar düzenlediğini açıkladı. Ateşkesin başladığı tarihten bu yana 400'den fazla kişinin öldüğü belirtiliyor. Uluslararası toplum, bölgede tırmanan insani krize dikkat çekerken, çatışmaların Gazze'deki savaşla eş zamanlı derinleşmesi istikrarsızlığı artırıyor. Lübnan'da yerinden edilen siviller için güvenli bölge kalmadığı uyarıları yapılıyor. İsrail'in saldırılarını yoğunlaştırması, ateşkesin kalıcılığına ilişkin şüpheleri büyütüyor.

Lübnan asıllı Amerikalı akademisyen Fawaz Gerges, Lübnan'daki mevcut çatışmanın ana akım medyada 'İsrail-Hizbullah savaşı' olarak sınırlandırılmasına karşı çıkıyor. Middle East Eye'a verdiği demeçte Gerges, yaşananların doğrudan Lübnan halkını hedef aldığını ve bu nedenle çatışmanın 'Lübnan halkına yönelik bir savaş' olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Gerges, uluslararası basının çatışmayı ağırlıklı olarak askeri ve siyasi bir mercekle ele almasının, sivil kayıpları, altyapı yıkımını ve toplumun maruz kaldığı insani maliyeti gölgelediğini vurguluyor. Ona göre, Hizbullah ile İsrail arasındaki çatışma anlatısı, krizin gerçek mağdurları olan sıradan Lübnanlıların durumunu ikincilleştiriyor. Bu eleştiri, savaşın toplumsal boyutuna dikkat çekerek insani krizin daha derin bir şekilde ele alınması çağrısında bulunuyor. Gerges'in açıklamaları, bölgedeki diplomatik ve siyasi süreçlerde de halkın korunmasını merkeze alan bir yaklaşımın gerekliliğini öne çıkarıyor.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail'in güneydeki Burj al-Shamali, Abba ve Tibnin kasabalarına düzenlediği hava saldırılarında 5 kişinin öldüğünü, 48 kişinin yaralandığını açıkladı. Bakanlık, 2 Mart'tan bu yana ülke genelinde en az 3,433 kişinin yaşamını yitirdiğini, son olayların çatışmaların insani maliyetini daha da artırdığını duyurdu. Artan kayıplar, zaten ekonomik çöküş, siyasi istikrarsızlık ve altyapı eksiklikleriyle boğuşan Lübnan'ın sağlık sektörü üzerindeki baskıyı ağırlaştırıyor. Hastaneler ve sağlık personeli, eşzamanlı yaralı akını ve kaynak yetersizliğiyle baş etmekte zorlanıyor. Sağlık Bakanlığı, uluslararası yardım çağrılarını yineleyerek sistemin çöküş riskiyle karşı karşıya olduğunu vurguladı. Güney Lübnan'daki çatışmalar, bölgesel gerilimlerin bir yansıması olarak sürerken, sivil nüfus üzerindeki etkisi derinleşiyor. Diplomatik kaynaklar, ateşkes girişimlerinin sonuçsuz kaldığını, taraflar arasında tırmanmanın insani krizi daha da kötüleştirdiğini belirtiyor. Sağlık sektöründeki bu kriz, uluslararası toplumun acil müdahalesini gerektiriyor.

Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Endonezya, Katar, Mısır, Pakistan, Suudi Arabistan ve Ürdün'ün dışişleri bakanları, İsrail güçlerinin koruması altında Mescid-i Aksa'ya yönelik devam eden baskınları ve bu sırada İsrail bayrağı açılmasını kınadı. Ortak açıklamada, baskınların kutsal mekanın statüsüne ve uluslararası hukuka aykırı olduğu belirtildi. Bu kınama, İslam ülkeleri arasında Mescid-i Aksa'nın tarihi statüsünün korunması konusunda ortak bir duruş sergilendiğini gösteriyor. Kudüs'teki gerilimin tırmanması, özellikle Müslümanlar için kutsal mekanlara yönelik ihlallerin artması, diplomatik girişimlerin yoğunlaşmasına neden olabilir.

İsrail Savunma Bakanlığı, 2025 yılında savunma ihracatının 19 milyar dolara ulaşarak tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktığını açıkladı. Bakanlık verilerine göre, füze, roket ve hava savunma sistemleri toplam anlaşma hacminin yüzde 29'unu oluşturarak en büyük paya sahip oldu. Bu rekor seviye, küresel savunma pazarında hava savunma sistemlerine yönelik artan talebi ve İsrail'in bu alandaki rekabet gücünü yansıtıyor. Açıklamada diğer sektörlerin dağılımına yer verilmedi ancak özellikle son dönemdeki bölgesel gerilimlerin, İsrail'in savunma sanayi ihracatına olan ilgiyi artırdığı değerlendiriliyor.

İsrail parlamentosu, kendini feshederek erken seçime gitmeyi öngören bir yasa tasarısını ilk oylamada onayladı. Tasarının yasalaşması için iki okumadan daha geçmesi gerekiyor. Kabul edilmesi durumunda genel seçimler 8 Eylül ile 20 Ekim 2026 arasında yapılabilecek. Bu adım, ülkedeki siyasi belirsizliğin sürdüğüne işaret ediyor.

İsrail ile Hizbullah arasında nisan ortasında yürürlüğe giren ateşkese karşın çatışmalar devam ediyor. Hizbullah, güney Lübnan'daki İsrail askerlerine ve kuzey İsrail'e yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarını yoğunlaştırdı; bu saldırılarda bir tugay komutanı dahil çok sayıda İsrail askeri yaralandı veya öldü. İsrail ordusu, Hizbullah'ın silahlı İHA'larını durdurmakta zorlandığını bildiriyor. Buna karşılık İsrail, Lübnan'ın güneyine ve doğusuna düzenlediği hava saldırılarında çok sayıda kişiyi öldürdü; hedefler arasında acil müdahale merkezleri, evler ve motosikletli siviller yer aldı. Mart başından bu yana İsrail saldırılarında en az 3 bin 89 kişi hayatını kaybetti, 9 binden fazlası yaralandı. Katar ve Türkiye, İsrail'in Lübnan'daki saldırılarını kınayarak uluslararası topluma ve BM Güvenlik Konseyi'ne somut adım atma çağrısında bulundu. Hizbullah'tan bir milletvekili, İsrail askerlerinin Lübnan'dan çekilmesi koşuluyla tam ateşkesi desteklediklerini açıkladı ancak grup lideri Naim Qassem silahsızlanmaya karşı çıktı ve Beyrut yönetimini protestoya çağırdı. Bu söylemler, Lübnan hükümeti üzerindeki baskıyı artırırken ABD'nin tepkisini çekti. Bölgedeki kırılgan denge, karşılıklı ihlallerle sarsılıyor. Hizbullah'ın İHA saldırıları İsrail savunmasını aşarken, İsrail'in hava operasyonları Lübnan'da sivil kayıplara yol açarak insani durumu ağırlaştırıyor. Diplomatik girişimler ateşkesi kalıcı kılmakta yetersiz kalırken, çatışmaların yayılma riski ve uluslararası müdahale çağrıları gündemdeki yerini koruyor.

Aipac'ın hayır amaçlı bağlı kuruluşu AIEF, 7 Ekim 2023'ten bu yana her iki partiden düzinelerce Kongre üyesi ve çalışanı için İsrail'e lüks seyahatler düzenleyerek milyonlarca dolar harcadı. Guardian'ın incelediği belgelere göre, bu seyahatler İsrail'in komşularına yönelik genişleyen askeri operasyonları ve Amerikan kamuoyunda İsrail'e desteğin düşüş gösterdiği bir dönemde gerçekleşti. Seyahatlerin finansmanı, doğrudan lobi faaliyeti yürütemeyen ancak eğitim amaçlı geziler düzenleyerek yasa koyucularla ilişki kuran AIEF tarafından karşılandı. Bu tür hediyeler, lobicilik düzenlemeleri çerçevesinde izin verilen sınırlar içinde kalsa da, İsrail'e yönelik politikaların şekillenmesinde Aipac'ın etkisini gözler önüne seriyor. Kongre üyelerinin bu gezilere katılımı, ABD-İsrail ilişkilerinin hassas olduğu bir dönemde etik tartışmalara yol açtı.