Chad — Diplomatic Developments

Uluslararası Göç Örgütü (IOM), Çad'ın Lac bölgesinde son aylarda yoğunlaşan Boko Haram saldırıları sonucu yeni yerinden edilen 75 binden fazla kişiye acil insani yardım sağlıyor. Yerinden edilenlerin büyük bölümü Çad Gölü'ndeki adalardan kaçarak ana karadaki kasaba ve yerleşim yerlerine sığındı. IOM, bu nüfusun en acil ihtiyaçlarını karşılamaya odaklanmış durumda. Bölgede Boko Haram kaynaklı güvenlik riskleri sürerken, kitlesel yerinden edilme insani durumu daha da ağırlaştırıyor. Örgütün müdahalesi, çatışmalardan etkilenen topluluklar için temel destek sağlamayı amaçlıyor.

Temmuz ayında Nijerya Devlet Başkanı Bola Tinubu, ordunun mevcut sekiz tümenine dört yeni tümen ekleyerek Nijerya Ordusu'nu genişletme planını açıkladı. Chatham House tarafından 25 Ağustos'ta yayımlanan uzman yorumu, bu genişlemenin eşlik eden reformlar olmadan ordunun daha büyük ama daha etkili olmayabileceği riskini taşıdığını belirtiyor. Uzman görüşü, Nijerya'nın karşı karşıya olduğu güvenlik sorunlarının yalnızca asker sayısını artırarak çözülemeyeceğini; kurumsal yapı, yönetişim ve güvenlik sektörü reformlarının da gerekli olduğunu vurguluyor. Bu değerlendirme, askeri kapasite artışının tek başına istikrar getirmeyebileceği yönündeki diplomatik ve siyasi bağlamı ortaya koyuyor.

Nijerya'nın Hadin Kai Operasyonu hava unsurları, Çad Gölü bölgesinde düzenlediği hava saldırılarında İslam Devleti Batı Afrika Eyaleti (ISWAP) üst düzey bir komutanını ağır yaraladı ve dört teröristi etkisiz hale getirdi. Öldürülenler arasında, örgütün uzun süredir balıkçılıkla uğraşanlardan vergi toplayan bir militanı da bulunuyor. Saldırı, bölgede süregelen terör tehdidine karşı yürütülen operasyonların bir parçası olarak gerçekleşti. ISWAP, Çad Gölü havzasında hem güvenlik güçlerine hem de yerel halka yönelik saldırılarıyla biliniyor. Komutan ve vergi toplayıcısının hedef alınması, örgütün operasyonel kabiliyetine ve finansman ağına darbe indirme amacı taşıyor. Yerel kaynaklara dayandırılan habere göre, saldırıların ardından bölgede örgüt üyeleri arasında panik yaşandı. Ancak yaralanan komutanın kimliği ve operasyonun ayrıntıları hakkında resmi bir açıklama yapılmadı. Nijerya ordusu, son dönemde ISWAP ve Boko Haram'a karşı hava ve kara operasyonlarını yoğunlaştırmış durumda.

FEWS NET analizine göre, Mali’nin Ménaka bölgesinde Haziran’dan Eylül’e kadar Acil Durum (IPC Aşama 4), Kidal’de ve Nijerya’nın kuzeydoğusundaki erişimi zor Abadam, Bama, Guzamala ve Marte yerel yönetim bölgelerinde ise Haziran 2025’ten Ocak 2027’ye kadar aynı şiddette gıda güvensizliği bekleniyor. Tırmanan çatışmalar, bu bölgelerde hanelerin gıdaya erişimini ciddi şekilde kısıtlıyor. Bu gelişme, Sahel ve Çad Gölü Havzası’ndaki süregelen silahlı çatışmaların insani sonuçlarını ortaya koyuyor. Yerinden edilme, geçim kaynaklarının tahribi ve insani yardım kuruluşlarının bölgeye ulaşmakta zorlanması, nüfusu akut yetersiz beslenme ve kıtlığa karşı aşırı kırılgan hale getiriyor. Uzayan kriz, bölgesel istikrarsızlığı besleme ve kitlesel göçü tetikleme riski taşıyor. Uluslararası toplumun acil gıda yardımı ve diplomatik girişimleri eşgüdüm içinde yürütmesi gerekirken, çatışmaların dinamiği insani erişimi daha da zorlaştırıyor. Mevcut tahminler, güvenlik ortamı iyileşmezse önümüzdeki aylarda krizin derinleşeceğine işaret ediyor.

Çad'da son dönemde toplumlar arası şiddet olaylarında belirgin bir artış yaşanıyor. Yetkililer yalnızca geçen ay beş ayrı olay tespit ederken, iki yılda 300'den fazla kişi hayatını kaybetti. Şiddet dalgasıyla birlikte milis benzeri silahlı hareketler de ortaya çıkmaya başladı. Birleşmiş Milletler, geçen Kasım ayından bu yana tüm Çad Gölü havzasında 5.700 kişinin öldüğüne dikkat çekerek şiddetin bölgesel ölçekte tırmandığı uyarısında bulundu. Artan çatışmalar binlerce insanı yerinden etti. Bölgedeki istikrarsızlık insani krizi derinleştirirken, yeni silahlı grupların varlığı güvenlik kaygılarını artırıyor. Yetkililer ve uluslararası toplum, toplumlar arası gerilimin kontrol altına alınması için önlem çağrıları yapıyor.

Sudan'ın paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF), Çad sınırına yakın Darfur bölgesinde çok sayıda köyü yerle bir etti. Saldırılarda onlarca kişi yaşamını yitirdi, binlerce sivil yerinden oldu. Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan ayrı bir rapora göre, yalnızca bu yıl RSF'nin gerçekleştirdiği saldırılarda 300'den fazla çocuk öldürüldü. Raporda çocuklara yönelik saldırıların arttığı uyarısı yapıldı. Darfur'daki son saldırılar, Sudan'daki iç savaşın siviller üzerindeki yıkıcı etkisini gözler önüne sererken BM'nin raporu insani krizin derinleştiğini ortaya koyuyor.

ABD Afrika Komutanı Orgeneral Dagvin Anderson, 2026 Afrika Genelkurmay Başkanları Konferansı sonrasında yaptığı açıklamada, Çad Gölü Havzası'nda yürütülen ortak terörle mücadele operasyonunun hedeflerine ulaştığını ve bu yılın başında Nijerya'ya konuşlandırılan ABD askerlerinin büyük kısmının geri çekildiğini duyurdu. Çekilme, operasyonun tamamlandığı gerekçesiyle gerçekleşti ve istihbarat iş birliğinin süreceği belirtildi. Karar, ABD'nin Sahra Altı Afrika'daki askeri varlığını yeniden değerlendirdiği bir dönemde alındı. Bölgede Boko Haram ve IŞİD-Batı Afrika gibi örgütlere karşı yürütülen mücadelede Nijerya'nın kendi kapasitesinin öne çıkacağı bir geçişi işaret ediyor. Askeri desteğin ölçeği küçülürken, istihbarat paylaşımının devamı, Washington'un bölgeyle güvenlik bağlarını tamamen koparmadığını gösteriyor.

İngiltere Dışişleri Bakanı, Chatham House için kaleme aldığı makalede, ülkenin jeopolitik istikrarsızlık, ekonomik baskı, yapay zeka ve iklim değişikliği fırtınasıyla karşı karşıya olduğunu ve durumun daha da kötüleşebileceğini belirtti. Bakan, bu zorluklara karşı İngiltere'nin Avrupa ile daha yakın çalışarak ve büyük ticaret bloklarının dışında işbirliğini artırarak küresel ittifaklar kurabileceğini savundu. Yazı, 3 Temmuz 2026 tarihinde yayımlandı. Değerlendirmede, geleneksel ittifakların sarsıldığı ve çok kutupluluğun derinleştiği bir dönemde İngiltere'nin orta ölçekli bir güç olarak stratejik manevra alanını genişletme arayışı öne çıkıyor. Avrupa ile Brexit sonrası onarılması gereken ilişkilerin bu bağlamda yeniden tanımlandığına işaret ediliyor. Ayrıca, büyük ticaret savaşları ve teknolojik rekabet ortamında, İngiltere'nin kendini konumlandırma biçiminin Atlantik ötesi bağları ve Hint-Pasifik eğilimiyle nasıl dengeleneceği sorusu gündeme geliyor. Bu vizyon, İngiltere'nin dış politika doktrininde realist bir dönüşümü yansıtıyor; zira askeri güçten çok diplomatik ağ kurma ve norm belirleme kapasitesine vurgu yapıyor. Özellikle yapay zeka yönetişimi ve iklim finansmanı gibi yumuşak güç alanlarında öncülük iddiası, ülkenin uluslararası sistemdeki rolünü yeniden tanımlama çabası olarak okunabilir. Metin, İngiltere'nin iç siyasi tartışmalarından bağımsız, uzun vadeli ve partiler üstü bir perspektif sunmaya çalışıyor.