Ethiopia — Diplomatic Developments

Etiyopya, başkent Addis Ababa'nın 40 kilometre güneydoğusundaki Bishoftu'da 12,5 milyar dolarlık yeni bir mega havalimanı inşa ediyor. Afrika'nın en büyük hava yolu şirketi olan Ethiopian Airlines tarafından geliştirilen Bishoftu Uluslararası Havalimanı, Afrika ticareti ve seyahati için ana merkez olmayı hedefliyor. Bu proje, ABD ile Çin arasında sözleşme kapma yarışını tetikleyerek Etiyopya'yı jeopolitik bir çekişmenin merkezine yerleştirdi. İki ülke de projede yer almak için rekabet ediyor; bu durum, altyapı yatırımlarının Afrika'da nüfuz mücadelesinin bir aracı haline geldiğini gösteriyor. Havalimanı projesi, Etiyopya'nın bölgesel bir havacılık merkezi olma hedefini desteklerken, aynı zamanda büyük güçlerin kıtadaki ekonomik ve diplomatik rekabetinin de bir yansıması olarak öne çıkıyor. Projenin nasıl şekilleneceği, hem Etiyopya'nın dış ilişkileri hem de Afrika'daki altyapı yatırımlarının geleceği açısından yakından izleniyor.

Uluslararası Göç Örgütü (IOM), Temmuz 2026'da Yemen'e ulaşan 13 bin 687 göçmenin yüzde 91'inin Etiyopya vatandaşı olduğunu açıkladı. Bu oran, Yemen'deki iç savaş ve güvenlik tehditlerine rağmen Etiyopyalıların göç rotasındaki baskınlığını teyit ediyor. Uzmanlar, Etiyopya'daki derinleşen ekonomik kriz, işsizlik ve siyasi istikrarsızlığın insanları tehlikeli deniz yolculuklarına zorladığını belirtiyor. Göçmenlerin büyük bölümü Yemen'i sadece bir geçiş noktası olarak kullanıp Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerine ulaşmayı hedefliyor. Ancak Yemen'deki çatışmalar nedeniyle birçoğu istismar, açlık ve şiddetle karşı karşıya kalıyor. Bölgesel koşulların kötüleşmesiyle birlikte bu göç akınının önümüzdeki aylarda da sürmesi bekleniyor. IOM verileri, uluslararası toplumun insani yardım ve kalkınma işbirliğini artırması gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.

Etiyopya'nın Tigray bölgesindeki Abergelle Yechila ilçesinde şiddetli kuraklık, binlerce hayvanın ölümüne ve 4.000 hektardan fazla tarım arazisinin verimsiz kalmasına yol açtı. Sürekli yağış eksikliği, savaştan etkilenen bölgede tarımsal üretimi ve geçim kaynaklarını tehdit ediyor. Tigray, 2020-2022 yılları arasında federal hükümet ile bölgesel güçler arasında yaşanan yıkıcı çatışmanın ardından toparlanmaya çalışırken, kuraklık insani krizi derinleştiriyor. Altyapı hasarı ve yerinden edilme, toplulukların bu tür iklim şoklarına karşı kırılganlığını artırdı. Yetkililer acil yardım çağrısında bulunurken, bölgede gıda güvensizliğinin artması ve hayvancılıkla geçinen ailelerin çöküşü bekleniyor. Kuraklık, Etiyopya'nın iklim değişikliği ve çatışma sonrası istikrarsızlığın birleşik etkileriyle mücadelesinin bir göstergesi olarak dikkat çekiyor.

Etiyopya’nın bağımsız medya kuruluşlarından Addis Standard’ın genel yayın yönetmeni Yonas Kedir, 7 Ağustos’ta Etiyopya güvenlik güçleri tarafından kaçırılarak darp edildi ve gözaltına alındı. Addis Standard, olayı duyurarak Kedir’in durumunun basın özgürlüğünün giderek kötüleştiğine işaret ettiğini belirtti. Yaklaşık bir milyon X takipçisi bulunan yayın, ülkedeki sayılı bağımsız platformlardan biri olarak biliniyor. Bu gelişme, Etiyopya’da medya üzerindeki baskının arttığını gösteren son örnek olarak değerlendiriliyor. Ödüllü bir gazeteci olan Kedir’in başına gelenler, ülkede bağımsız haberciliğin karşı karşıya kaldığı riskleri bir kez daha gündeme getirdi.

Gana-Rusya Ticaret ve İlişkiler Merkezi’nin CEO’su ve girişimci John Aggrey, Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’da düzenlenen uluslararası bir törende ‘Kamu Diplomasisi Lideri’ ödülünü aldı. Ödül, İş Diplomasisi kategorisinde verildi. Aggrey, Gana ile Rusya arasındaki ticari ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çalışmalarıyla tanınıyor. Bu ödül, iş dünyasının diplomatik bağları güçlendirmedeki rolünü teyit eder nitelikte. Afrika kıtasında verilen bu ödül, ticaret diplomasisine verilen önemi yansıtırken Aggrey’in faaliyetleri, özel sektörün kamu diplomasisine somut katkısını ortaya koyuyor.

Amerikalı siyasi analist Andrew Korybko, Mısır'ın Büyük Etiyopya Rönesans Barajı (GERD) konusunda Etiyopya'ya karşı 'bilgi savaşını' tırmandırdığını öne sürdü. Korybko, Etiyopya'nın Abay Nehri'ni eşit şekilde kullanma ve barajı inşa etme hakkının egemen ve uluslararası hukuk tarafından tanındığını vurguladı. Açıklama, Nil sularının kullanımı üzerine yıllardır süren diplomatik anlaşmazlıkta yeni bir tartışma yarattı. Mısır barajın su güvenliğini tehdit ettiğini savunurken, Etiyopya projeyi enerji ve kalkınma için hayati görüyor. Korybko'nun suçlaması, gerilimin medya ve kamuoyu oluşturma mücadelesine de sıçradığını gösteriyor.

Etiyopya, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'nin 62. oturumuna güçlü ve aktif bir katılımla son verdi. Cenevre'de gerçekleşen oturum, üye devletlerin küresel insan hakları meselelerini ele aldığı bir platform oldu. Etiyopya'nın bu katılımı, çok taraflı diplomasiye ve insan haklarına verdiği önemi vurguluyor. Oturum boyunca Etiyopya, ulusal ilerlemelerini ve karşılaştığı zorlukları paylaşırken, uluslararası insan hakları mekanizmalarına katkıda bulundu. Bu angajman, ülkenin küresel yönetişimde daha görünür bir rol üstlenme niyetini yansıtıyor. Özellikle son dönemde iç çatışmalar ve insan hakları endişeleriyle gündeme gelen Etiyopya için bu tür diplomatik adımlar, uluslararası imajını güçlendirme stratejisinin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Etiyopya'nın konseydeki aktif varlığı, bölgesel dinamiklerle iç öncelikleri dengeleme çabasının bir göstergesi. Bu oturum, ülkeye çok taraflı insan hakları alanında sesini duyurma ve diplomatik ilişkilerini derinleştirme fırsatı sundu.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), El-Haramain Vakfı’nın Etiyopya şubesini Özel Olarak Belirlenmiş Küresel Teröristler (SDGT) yaptırım programı kapsamında kara listeye aldı. Karar, vakfın terör finansmanındaki rolüne işaret eden daha önceki uluslararası tespitlerle uyumlu bir adım olarak değerlendiriliyor. Etiyopya uzantısına getirilen yaptırım, ABD’nin Afrika Boynuzu’ndaki gayriresmî finans ağlarını hedefleme stratejisinin bir parçası. El-Haramain adı altında faaliyet gösteren kuruluşlar, geçmişte Birleşmiş Milletler ve birçok ülke tarafından da yaptırıma tabi tutulmuştu. Söz konusu şube; mal varlığının dondurulması, ABD vatandaşları ve kurumlarının işlem yapma yasağı gibi kısıtlamalarla karşı karşıya kalacak. Bu gelişme, Washington’un Doğu Afrika’daki istikrarsızlığı besleyen finansman kanallarına yönelik izleme ve baskı uygulama çabalarının sürdüğünü gösteriyor. Etiyopya’nın iç güvenlik sorunları ve bölgesel gerilimler göz önüne alındığında, yaptırım kararının başta Somali merkezli Eş-Şebab olmak üzere aşırıcı gruplarla bağlantılı mali akışları kesintiye uğratması beklenebilir.

The Guardian’ın haberine göre, Yale Üniversitesi’nde insan hakları araştırmacısı olan bir isim, İngiliz parlamento komitesine sunacağı ifadede, İngiliz hükümetinin 2024 gibi erken bir tarihte Etiyopya’nın Sudan’daki soykırım amaçlı bir milis grubunu desteklediğine dair istihbarat aldığını ancak Birleşik Arap Emirlikleri’ni (BAE) rahatsız etmemek için bu bilgiyi kamuoyuyla paylaşmadığını belirtecek. İddiaya göre Dışişleri Bakanlığı, Emirliklerden gelen baskı nedeniyle soykırım uyarıları karşısında harekete geçmedi. Bu iddia, İngiltere’nin Sudan’daki iç savaşta yaşanan kitlesel vahşeti önlemektense BAE ile olan diplomatik ve ekonomik ilişkilerini öncelediğini ortaya koyuyor. Uzun süredir devam eden çatışmalarda çok sayıda sivilin hayatını kaybettiği ve yerinden edildiği Sudan’da, dış aktörlerin rolü giderek daha fazla tartışma konusu olurken, Batılı bir müttefikin bu tür bir sessizliği, insani müdahale ve sorumluluk ilkelerine gölge düşürüyor. Uzmanların parlamentoda dile getireceği bu bulgular, İngiltere’nin Körfez ülkeleriyle ilişkilerinde insan hakları ve silah ticareti gibi konularda ne kadar taviz verdiğine dair soru işaretlerini artıracak. Aynı zamanda, Sudan krizinin bölgesel güçler arasındaki rekabetle nasıl iç içe geçtiğini ve uluslararası toplumun soykırım riskine karşı bağlayıcı önlemler almada isteksiz kalabileceğini gösteriyor.

Etiyopya'da hükûmet karşıtı gruplar arasında yeni ittifaklar oluşurken, federal hükûmetin askerî politikalarını sertleştirmesi, ülkeyi çok aktörlü ve geniş çaplı bir savaşa sürükleme riskini artırıyor. Bu gelişme, iç çatışmaların kontrolden çıkarak bölgesel istikrarsızlığa yol açabileceği yönündeki endişeleri güçlendiriyor. Muhalif güçlerin bir araya gelmesi ve hükûmetin uzlaşı yerine askerî çözümlere ağırlık vermesi, çatışmanın coğrafi yayılımını ve yıkıcılığını artırabilir. Bu senaryo, sadece Etiyopya için değil, stratejik konumu nedeniyle Afrika Boynuzu'nun geneli için de ciddi sonuçlar doğurma potansiyeli taşıyor. Uluslararası toplumun şu ana kadar sınırlı kalan müdahale çağrılarına rağmen, taraflar arasında diyalog zemini daralıyor. Ülkenin etnik ve siyasî kırılganlıkları göz önüne alındığında, topyekûn bir savaş insanî krizi derinleştirebilir ve komşu ülkelere yayılma riskiyle ekonomik istikrarı da tehdit edebilir.

Amerika Birleşik Devletleri, UNICEF ve Dünya Gıda Programı aracılığıyla 1 milyar doları aşkın insani yardım ve afet müdahale desteği sağlayacağını duyurdu. Etiyopya'nın da aralarında bulunduğu 40'tan fazla ülke bu yardımdan faydalanacak. Yardımın gıda güvensizliği, çatışmalar nedeniyle yerinden edilme ve kuraklık gibi acil ihtiyaçlara yönlendirilmesi bekleniyor. Bu yardım paketi, özellikle Etiyopya'da devam eden iç çatışmalar ve iklim kaynaklı krizlerin yol açtığı insani duruma uluslararası toplumun dikkatini yansıtıyor. ABD'nin fon aktarımı, bölgede artan yardım ihtiyacına karşı önemli bir finansman katkısı olarak değerlendiriliyor. Yardımın UNICEF ve WFP gibi köklü kuruluşlar aracılığıyla dağıtılacak olması, yardımların yerinde ve etkili şekilde ulaşması için lojistik kapasite sağlarken, aynı zamanda bu örgütlerin bölgedeki mevcut operasyonlarını güçlendirecek. Etiyopya'nın bu fonlardan alacağı payın, ülkede özellikle kırsal kesimlerdeki temel gıda ve sağlık hizmetlerine erişimi artırması hedefleniyor.

Yemen'de ağır ekonomik kriz derinleşirken, temizlik ve tarım gibi düşük vasıflı sektörlerde çalışan yerli işçiler, işverenlerin daha düşük ücretle çalıştırdığı Etiyopyalı göçmenler nedeniyle işlerini kaybettiklerini belirtiyor. Middle East Eye'ın haberine göre, yıllardır süren çatışma ve istikrarsızlık ortamında geçim mücadelesi veren Yemenliler, artan rekabetle birlikte daha da zor duruma düşüyor. Etiyopyalı göçmenlerin özellikle gayri resmi sektörlerde tercih edilmesi, Yemen'deki işgücü piyasasındaki dengesizlikleri ve düşük ücret baskısını yansıtıyor. Analistler, bu durumun toplumsal gerilimleri tırmandırabileceğine ve zaten kırılgan olan sosyal dokuyu daha da aşındırabileceğine dikkat çekiyor. Yemenli işçiler ise hükümetin kendilerini koruyacak politikalar geliştirmediğinden yakınıyor. Bölgedeki göç dinamikleri ve ekonomik kriz bağlamında, bu gelişme Yemen'in karşı karşıya olduğu istihdam sorununun yapısal boyutlarını ortaya koyuyor. Savaş sonrası toparlanma çabaları yetersiz kalırken, düşük ücretli göçmen işgücüne bağımlılık, uzun vadede hem yerli işsizliği hem de sosyal uyumu tehdit eden bir faktör olarak değerlendiriliyor.

Fransa merkezli France 24 kanalına konuşan Afrika uzmanı Dr. Douglas Yates, Etiyopya'nın Afrika'nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olduğunu ancak gelir dağılımının son derece adaletsiz olduğunu belirtti. Ülkede devam eden çatışmaların gölgesinde yapılması planlanan seçimlerin ne kadar 'özgür ve adil' olabileceği sorgulanıyor. Yates, seçim prosedürlerinin ülkenin bazı bölgelerinde işleyebileceğini kabul etmekle birlikte, çatışma, dışlanma, enflasyon ve dengesiz kalkınma gibi sorunların seçim sürecini zorlaştırdığını vurguladı. Uzmanın değerlendirmesi, ekonomik büyümenin toplumsal barışa yansımadığı bir tabloyu ortaya koyuyor. Etiyopya'nın iç istikrarı, Doğu Afrika ve Kızıldeniz jeopolitiği açısından kritik önem taşıyor. Ekonomik büyümenin kapsayıcı hale getirilememesi, mevcut çatışmalar ve siyasi kutuplaşmayla birleştiğinde bölgesel etkileri olabilecek bir kırılganlık yaratıyor.