Congo - Kinshasa — Diplomatic Developments

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde ölümcül salgın hızla yayılıyor. Son 24 saatte 101 yeni vaka tespit edilirken toplam kesinleşmiş vaka sayısı 4 bin 945'e yükseldi. Birleşmiş Milletler, hastalığın ülkede her 30 dakikada bir kişinin ölümüne yol açtığı uyarısında bulundu. The Guardian'ın haberine göre KDC Kamu Sağlığı Enstitüsü, salgının en hızlı yayıldığı dönemin yaşandığını bildirdi. BM'nin uyarısı, salgının bölge için ciddi bir halk sağlığı krizi haline geldiğini gösteriyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Kongo'daki Ebola salgınını küresel acil durum ilan etti. Vaka sayısının 5,000'in üzerine çıktığı bildirildi. Yetkililer, yeni bulaş zincirlerinin tespit edilmeye devam ettiğini ve yayılmanın durdurulması için bu zincirlerin kırılması gerektiğini belirtti. Salgının merkezi Kongo Demokratik Cumhuriyeti olarak kaydedildi. Küresel acil durum ilanı, salgının uluslararası boyutta ele alınması gerektiğine işaret ediyor. Yetkililer, bulaş zincirlerinin kırılmasının salgının kontrol altına alınmasında kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.

Küresel sıtma vakalarının %95'ine ev sahipliği yapan Afrika bölgesinde, hastalığın yükü büyük ölçüde Batı ve Orta Afrika'da yoğunlaşmış durumda. Nijerya (%31,9), Demokratik Kongo Cumhuriyeti (%11,7) ve Nijer (%6,1) kıtadaki sıtma ölümlerinin yarısından fazlasını oluşturuyor. On yıllardır süren küresel eradikasyon çabaları bu endemik bölgelere odaklanmıştı. Ancak iklim değişikliği, sıtma taşıyan sivrisineklerin yaşam alanlarını ve bulaş dinamiklerini değiştirerek risk haritasını yeniden çiziyor. Artan sıcaklıklar ve değişen yağış rejimleri, hastalığın daha önce görülmediği yüksek rakımlı bölgelere veya güneye yayılmasına yol açabileceği uyarısı yapılıyor. Bu durum, mevcut kontrol stratejilerinin coğrafi kapsamının gözden geçirilmesini zorunlu kılabilir. Sıtma yükündeki olası coğrafi kaymalar, uluslararası fon tahsislerini, sağlık altyapısı planlamasını ve çok taraflı sağlık diplomasisini etkileyecek sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle iklim adaptasyonu ve hastalık sürveyans sistemlerinin güncellenmesi, önümüzdeki dönemin öncelikli gündem maddeleri arasında yer alacak.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin doğusunda, Ituri eyaletinde hızla yayılan Ebola salgını, bölgedeki gıda krizini daha da ağırlaştırıyor. Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP), salgının etkisiyle zaten çatışmaların pençesindeki bölgede gıda güvensizliğinin derinleştiğini, yaklaşık 10 milyon kişinin kriz veya acil seviyede açlıkla karşı karşıya olduğunu açıkladı. Salgının merkez üssü Ituri'de 1,9 milyon kişi gıda güvensizliğinden etkilenirken, Bundibugyo varyantının neden olduğu bu yeni Ebola dalgasına karşı onaylanmış bir aşı veya tedavi bulunmuyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), salgının ülkenin müdahale kapasitesini aştığını duyurarak uluslararası topluma acil destek çağrısı yaptı. Ituri'de 246 şüpheli vaka tespit edilirken, 65 kişi hayatını kaybetti. DSÖ yetkilileri, tedavi merkezleri ile saha ve güvenli defin ekiplerinin hızla güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Gıda yardımının önündeki en büyük engeller ise güvenlik sorunları ve altyapı eksikliği olarak gösteriliyor; yardım kuruluşları, salgınla mücadelenin yanı sıra derinleşen açlığı da kontrol altına almak için çabalıyor.

Aylar içinde binlerce kişiye bulaşan ve 1500'den fazla kişinin ölümüne neden olan ölümcül bir salgın, küresel sağlık otoritelerini harekete geçirdi. Henüz etkili bir aşısı bulunmayan hastalık, kısa sürede rekor düzeyde yayılarak bilim insanlarını hem vaka artışını kontrol altına alma hem de aşı geliştirme konusunda zamana karşı bir yarışa soktu. Sağlık uzmanları, salgının yayılma hızının endişe verici boyutlara ulaştığını belirtirken, Daily Star tarafından 'tarihteki en hızlı yayılan salgın' olarak nitelendirilmesi, küresel çapta alarm seviyesini yükseltti. Salgının kaynağı ve coğrafi dağılımı hakkında ayrıntılı bilgi paylaşılmazken, uluslararası iş birliği ve kaynak seferberliği çağrıları yapılıyor. Vaka sayılarındaki artışın önlenememesi durumunda sağlık sistemleri üzerindeki baskının artacağı ve ekonomik faaliyetleri sekteye uğratabileceği değerlendiriliyor. Yetkililer, halkı kişisel koruyucu önlemleri almaya ve gelişmeleri resmi kanallardan takip etmeye davet ediyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ruanda soykırımıyla bağlantılı FDLR milislerinin silahlarını bırakmayı kabul ettiğini duyurdu. Bu gelişme, ABD'nin ara buluculuğunda Kinşasa ile Kigali arasında varılan barış anlaşmasının uygulanması yönünde önemli bir adım olarak görülüyor. FDLR'nin silahsızlandırılması, özellikle doğu Kongo'da uzun süredir devam eden istikrarsızlığın giderilmesine katkı sağlayabilir. Grup, 1994'teki Ruanda soykırımına karışmış unsurları barındırmakla suçlanıyor ve bölgedeki gerilimlerin tırmanmasında rol oynuyordu. ABD destekli barış planı çerçevesinde atılan bu adım, iki komşu ülke arasındaki diplomatik ilişkileri normalleştirme potansiyeli taşıyor. Ancak teslim sürecinin nasıl işleyeceği ve diğer silahlı gruplara etkisi henüz netlik kazanmış değil.

Küresel Afet Uyarı ve Koordinasyon Sistemi (GDACS), Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Kenya, Tanzanya ve Uganda’yı kapsayan bölgede turuncu seviyeli bir tarımsal kuraklık uyarısı yayımladı. Uyarı, yaklaşık 196.878 kilometrekarelik alanda orta düzeyde etki öngörüyor. Bu durum, söz konusu ülkelerde mahsul üretimi ve hayvancılık faaliyetlerinde kayıplara yol açabilecek bir kuraklık riskine işaret ediyor. Tarımsal kuraklık, özellikle yağışa bağımlı küçük ölçekli çiftçiliğin yaygın olduğu bu coğrafyada gıda güvenliğini tehdit edebilir. GDACS verileri, mevsimsel yağışlardaki yetersizliklerin toprak nemini düşürdüğünü ve bitki gelişimini olumsuz etkilediğini gösteriyor. Orta vadede yerel piyasalarda fiyat artışları ve kırsal geçim kaynaklarında zayıflama görülebilir. GDACS, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi tarafından yürütülen ve afetlere karşı koordinasyonu artırmayı hedefleyen bir platformdur. Bu erken uyarı, insani yardım kuruluşları ve bölge hükümetlerinin hazırlık ve müdahale planlamalarına katkı sağlamayı amaçlıyor. Son yıllarda El Niño gibi iklim olaylarının tetiklediği düzensiz yağış rejimleri, Doğu Afrika’da benzer riskleri sıklaştırmış durumda.

FEWS NET analizine göre, Doğu Afrika genelinde en azından Eylül ayına kadar Kriz (IPC Aşama 3) veya daha kötü düzeyde gıda güvensizliği bekleniyor. Devam eden çatışma ve yerinden edilmeler, zayıf makroekonomik koşullar, yüksek gıda ve yakıt fiyatları ile güçlenen El Niño dahil iklim şokları temel tetikleyiciler arasında. Bu durum, bölgedeki insani ihtiyaçların kritik düzeyde kalacağını gösteriyor. Sudan, Somali ve Etiyopya gibi ülkelerde süren çatışmalar geçim kaynaklarını bozarken milyonlarca insanı evlerinden etti. Küresel emtia fiyatlarındaki artış, döviz kuru kayıpları ve tedarik zinciri aksamalarıyla birleşerek temel gıda maddelerini karşılanamaz hale getirdi. Öte yandan El Niño'ya bağlı kuraklık ve seller gibi aşırı hava olayları ekinleri ve hayvan varlığını yok ederek gıda güvensizliğini derinleştirdi. Eylül ayına kadar sürmesi öngörülen kriz seviyesindeki gıda güvensizliği, acil insani yardım ve dirençlilik artırıcı müdahalelerin ölçeğinin büyütülmesi gerektiğinin altını çiziyor. Anlamlı ve süreklilik arz eden destek sağlanmazsa milyonlarca kişi yetersiz beslenme ve geçim kaynağı kaybıyla karşı karşıya kalabilir; bu da zaten istikrarsız olan bölgede yeni yerinden edilme dalgalarını ve istikrarsızlığı tetikleyebilir. Önümüzdeki aylarda uluslararası toplumun sergileyeceği karşılık, daha büyük bir felaketin önlenmesinde belirleyici olacak.

Birleşmiş Milletler haber servisi, dünya genelindeki farklı krizlere dikkat çeken bir brifing yayımladı. Ukrayna'da, devam eden Rusya işgali altında kış şartlarıyla mücadele eden 2,1 milyon kişiye ulaşmayı hedefleyen Kış Müdahale Planı devreye alındı. Yardım planı, barınma, ısınma ve temel ihtiyaç malzemelerini kapsıyor. Diğer bölgelerde ise güvenlik ve sağlık sorunları öne çıktı. Sudan'da drone saldırıları rapor edilirken, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde can kayıplarına yol açan olaylar kaydedildi. Amerika kıtalarında ise nörolojik hastalıklarda artış gözlemlendiği vurgulandı. BM'nin bu çok başlıklı uyarısı, küresel insani yardım çabalarının eş zamanlı olarak farklı kriz bölgelerine odaklanması gerektiğini ortaya koyuyor.

Kivu Güvenlik Barometresi raporuna göre, M23 isyancıları Haziran 2026'da Kuzey-Kivu eyaletinin Masisi ve Rutshuru bölgelerinde saldırılarını yoğunlaştırdı. Bilançoya göre en az 114 sivil öldü, 17 kişi kaçırıldı. Saldırılar özellikle Masisi'nin Bulende bölgesindeki Bibwe, Ronga ve Rutangazo gibi yerleşimleri hedef aldı. Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğusunda yıllardır süren çatışmalar, sivil halk üzerindeki ağır bedeli bir kez daha gözler önüne serdi. M23'ün bölgede artan hareketliliği, ateşkes girişimlerine rağmen güvenlik boşluğunun sürdüğünü gösteriyor. Ulusal ordu ve Birleşmiş Milletler barış gücü unsurlarına karşın silahlı gruplar etkinliklerini koruyor. Bu saldırılar, bölgesel istikrarsızlığı ve insani krizi daha da derinleştirme riski taşıyor. Uluslararası toplum defalarca tansiyonun düşürülmesi çağrısı yapsa da, sahadaki şiddet olayları kontrol altına alınamıyor. Rapordaki kayıplar, çatışmaların boyutunu sayısal olarak ortaya koyarken, halkın karşı karşıya olduğu tehdidi somutlaştırıyor.

Bu yılki Afrika Temiz Hava Forumu'nda düzenlenen Milestone Ödül Töreni'nde, EPIC Hava Kalitesi Fonu ulusal hava kalitesi diyaloğunu dönüştüren yedi projeyi ödüllendirdi. Projeler, EPIC'in 2024'teki ilk küresel açık çağrısına başvuran çok sayıda aday arasından seçildi. Hava kirliliğinin Afrika'da yol açtığı sağlık sorunları ve ekonomik kayıplar göz önüne alındığında, bu projelerin ulusal düzeyde yarattığı etki, temiz hava politikalarının güçlendirilmesi için önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Ödül töreni, proje yürütücülerinin sahadaki başarılarını ve politika yapıcılarla kurdukları diyaloğu görünür kılmayı amaçladı. Fon, benzer çalışmaları teşvik ederek kıta genelinde hava kalitesi yönetimi konusunda iş birliğini artırmayı ve sürdürülebilir kalkınmaya katkıda bulunmayı hedefliyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde Ebola salgınıyla mücadele eden yedi ABD'li yardım görevlisi, Kenya'da bir izolasyon tesisinde karantinaya alındı. Görevliler, ABD'nin yeni seyahat kısıtlamaları kapsamında ülkeye dönmeden önce bu tesiste bekletiliyor. Söz konusu tesisin daha önce yetersiz koşulları ve insan hakları ihlalleriyle gündeme geldiği biliniyor. Bölgede Ebola ile mücadelede görev alan sağlık çalışanları için alınan bu tür önlemler, uluslararası sağlık protokolleri çerçevesinde değerlendirilse de, karantina koşulları tartışma yaratıyor. Olay, salgın bölgelerinde görev yapan insani yardım personelinin karşılaştığı operasyonel zorlukları ve ülkelerin salgın kontrol politikaları arasındaki farklılıkları gözler önüne seriyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğusundaki Bunia kentinde 16 Temmuz'da bir hastaneye öfkeli bir kalabalık tarafından düzenlenen saldırı, Ebola hastalarının ve müdahale ekiplerinin tesisten kaçmasına neden oldu. Saldırı, ülkede süren ölümcül Ebola salgınını kontrol altına alma çabalarını sekteye uğratan son olay olarak kaydedildi. Bölgede faaliyet gösteren sağlık çalışanları, uzun süredir güvensizlik ve toplumsal dirençle mücadele ediyor. Hastane saldırıları, virüsün yayılmasını önlemeye yönelik kritik müdahaleleri aksatarak salgının kontrolünü zorlaştırıyor. Doğu Kongo'daki istikrarsız güvenlik ortamı ve yerel halkın sağlık ekiplerine yönelik güvensizliği, Ebola ile mücadelede karşılaşılan temel engeller arasında yer alıyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DRC), Haziran 2026 sonunda Ruanda'ya karşı Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) bir soykırım davası açtı. 60 sayfalık şikâyet dilekçesinde, Ruanda güçleri ve aracı unsurların 1996'dan bugüne kadar süren eylemleriyle soykırım ve insanlığa karşı suç işlediği iddia ediliyor. DRC daha önce de Ruanda'yı UAD'ye taşımıştı; bu yeni başvuru, iki ülke arasındaki köklü ihtilafların hâlâ çözülemediğini gösteriyor. Doğu DRC'deki silahlı grupların faaliyetleri ve Ruanda'nın bu gruplara verdiği iddia edilen destek, yıllardır bölgesel istikrarsızlığın temel nedenlerinden biri olarak görülüyor. Dava, ikili ilişkileri daha da germe ve Büyük Göller bölgesindeki diplomatik çabaları zora sokma riski taşırken, uluslararası hukuk yoluyla hesap sorma girişimlerini yeniden gündeme getiriyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin Ituri bölgesinde, Ebola salgınının ilan edilmesinden yalnızca altı hafta sonra başlatılan klinik araştırmaya ilk hastalar kaydedildi. Denemede, henüz onaylanmış bir antiviral bulunmayan hastalığa karşı iki farklı ilaç test ediliyor. Amaç, mevcut salgında ölüm oranlarını düşürmek ve gelecekteki müdahalelere ışık tutmak. Hızlı başlangıcıyla dikkat çeken araştırma, çatışma ortamına rağmen saha koşullarında bilimsel çalışma yapılabileceğini ortaya koyuyor. Uluslararası ortaklarla yürütülen denemeden alınacak sonuçlar, Ebola’ya karşı standart tedavi protokollerinin belirlenmesinde dönüm noktası olabilir. Bu tür hazırlıklar, salgınların bölgesel ve küresel etkilerini sınırlamak açısından önem taşıyor.