Armenia — Diplomatic Developments

2022 yılından bu yana, Ukrayna'daki savaş ve Rusya'daki siyasi baskılardan kaçan on binlerce Rus, Ermenistan'ın başkenti Erivan'ı kendilerine güvenli bir liman olarak seçti. NDTV'nin haberine göre, vizesiz seyahat imkânı, kültürel yakınlık ve coğrafi ulaşım kolaylığı Ermenistan'ı özellikle cazip kılıyor. Gelenler, burada Rusya'da kaybettiklerini hissettikleri özgürlüklere kavuştuklarını ifade ediyor. Bu göç dalgası, Ermenistan için önemli ekonomik ve toplumsal sonuçlar doğuruyor. Rus göçmenlerin getirdiği sermaye ve nitelikli iş gücü, özellikle teknoloji ve hizmet sektörlerinde büyümeyi tetiklerken, konut fiyatlarındaki artış ve sosyal gerginlikler de kaçınılmaz oluyor. Ermenistan, bu süreci yönetmeye çalışırken, aynı zamanda göçmenlerin kalıcı olup olmayacağı da belirsizliğini koruyor. Jeopolitik açıdan bakıldığında, Ermenistan'ın Rusya'dan kaçanlara ev sahipliği yapması dikkat çekici bir paradoks oluşturuyor. Ermenistan, KGAÖ aracılığıyla Rusya'nın askeri müttefiki olmasına rağmen, özellikle Azerbaycan'la yaşanan gerginliklerde Moskova'dan beklediği desteği bulamaması ikili ilişkileri zayıflattı. Bu ortamda, Ermenistan'ın savaş karşıtı Ruslara kucak açması, ülkenin çok yönlü dış politika arayışının bir yansıması olarak okunabilir. Aynı zamanda, bu akış Rusya için ciddi bir beyin göçü anlamına geliyor ve savaşın toplumsal maliyetini gözler önüne seriyor.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile Erivan'da yaptığı görüşme sonrası açıklamalarda bulundu. Paşinyan, AB'nin sağladığı 52 milyon avroluk bütçe desteği için teşekkür ederek ticaretin çeşitlendirilmesi ve ihracatın teşviki konusunda uzun vadeli işbirliği umudunu dile getirdi. Görüşmede, Ermenistan mallarına yönelik Avrupa Komisyonu'nun kolaylaştırıcı adımları da ele alındı. Başbakan, Rusya ile ilişkilere değinerek hiçbir ülkenin çıkarlarının Ermenistan'ın ulusal çıkarlarının üzerinde olamayacağını vurguladı. Bu ifade, Erivan'ın Moskova ile Batı arasındaki dengeli dış politika arayışını yansıtıyor. Son dönemde AB ile yakınlaşma sinyalleri veren Ermenistan, güvenlik bağlamında Rusya'ya bağımlılığını sürdürürken ekonomik olarak alternatif ortaklıklar geliştirme çabasında. Açıklama, Paşinyan'ın Batı yönelimli adımlarının Rusya tarafından nasıl karşılanacağı sorusunu gündeme getiriyor. AB ise Ermenistan'a desteğini artırarak Güney Kafkasya'daki nüfuzunu güçlendirmeyi hedefliyor.

Seçim yenilgisinin ardından muhalif milyarder Samvel Karapetyan, Başbakan Nikol Paşinyan'ı iktidardan uzaklaştırmak için açıklanmayan bir stratejisi olduğuna dair üstü kapalı mesajlar verdi. Ermeni medyasına yansıyan açıklamalarında, ev hapsinde bulunduğu için Rusya ve Kıbrıs vatandaşlıklarından çıkma sürecini tamamlayamadığını, ilgili belgeleri şahsen teslim etmesinin zorunlu olduğunu belirtti. Karapetyan'ın hukuki durumu, Ermenistan'da seçilme yeterliliği açısından kritik önem taşıyan tek vatandaşlık şartının önünde engel oluşturuyor. Ev hapsi ve dile getirilmeyen siyasi plan, Paşinyan yönetimine karşı muhalefetin karşılaştığı yapısal güçlükleri yansıtıyor. Azerbaycan merkezli AzerNEWS'in aktardığı haberde, Karapetyan'ın mali kaynakları ve Rusya bağlantıları nedeniyle siyasi arenada hâlâ belirleyici bir aktör olduğu, ancak yasal kısıtlamaların etkisini sınırladığı değerlendiriliyor. Sürecin önümüzdeki haftalarda muhalefetin stratejisini netleştirmesi bekleniyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Avrupa'nın genişleme emellerine dair çarpıcı iddialarda bulundu. Lavrov, Avrupa'nın Moldova ve Ukrayna'yı bünyesine katma hayali kurduğunu, ayrıca Ermenistan'ı da hedef aldığını öne sürdü. Ukrayna'nın ise giderek artan şekilde, ABD ve NATO'dan bağımsız bir gelecek Avrupa askeri gücünün 'vurucu yumruğu' olarak görüldüğünü vurguladı. Lavrov'un bu sözleri, Moskova'nın Batı'nın Doğu Avrupa'daki nüfuzuna yönelik uzun süredir dile getirdiği eleştirilerin bir uzantısı niteliğinde. Rusya, özellikle Ukrayna krizi sonrası NATO'nun genişlemesini ve eski Sovyet cumhuriyetleriyle kurulan yakın ilişkileri ulusal güvenliğine doğrudan tehdit olarak değerlendiriyor. Avrupa'da zaman zaman gündeme gelen ortak ordu tartışmalarına atıfta bulunan Lavrov, bu tür bir askeri yapılanmanın Ukrayna üzerinden Rusya karşıtı bir araç haline gelebileceği mesajını verdi. Açıklama, Rusya'nın Batı'yı yalnızca siyasi değil, askeri açıdan da uzun vadeli bir rakip olarak konumlandırma stratejisini ortaya koyuyor.

Al Jazeera tarafından yayımlanan bir analizde, Türkiye'nin savunma sanayisindeki hızlı yükselişi ve özellikle Bayraktar insansız hava araçlarına dayanan yeni askeri doktrininin uluslararası güvenlik mimarisini yeniden şekillendirdiği vurgulandı. 'Bayraktar doktrini' olarak adlandırılan yaklaşımın, son 44 yılda oluşan konvansiyonel savaş kurallarını dönüştürdüğü belirtildi. Analizde, Türkiye'nin insansız sistemleri etkin kullanımı sayesinde bölgesel çatışmalarda belirleyici bir aktör haline geldiği, bu durumun NATO içindeki dengeleri de etkileyebileceği ifade edildi. Uzmanlar, düşük maliyetle yüksek hassasiyet sunan bu teknolojinin, orta ölçekli güçler için asimetrik avantaj sağladığını kaydetti. Jeopolitik açıdan değerlendirildiğinde, Bayraktar sistemlerinin Libya, Suriye ve Karabağ gibi çatışma sahalarında elde ettiği sonuçlar, Türkiye'nin askeri caydırıcılığını pekiştirirken, savunma ihracatı yoluyla ekonomik ve diplomatik nüfuzunu da artırdığı gözlemlendi.

Fransa, 2009'da NATO askeri yapısına geri döndükten sonra Türkiye'nin Akdeniz, Karadeniz, Kafkasya, Balkanlar ve Orta Doğu'da artan nüfuzunu pasifize etme stratejisi benimsedi. Ancak bu politikanın ilk kırılma noktası, henüz Fransa NATO'ya dönmeden önce, 2008 Rusya-Gürcistan savaşında yaşandı. Dönemin Başbakanı Erdoğan'ın diyalog merkezli girişimleri, Türkiye'yi bölgesel bir aktör olarak öne çıkarırken, Fransa'nın etki alanında kayıp olarak değerlendirildi. Milliyet gazetesindeki yazıda, 'Mösyö mikser' takma adıyla anılan Macron döneminde Fransa'nın Türkiye karşısındaki kayıplarının sürdüğü ve Paris'in giderek sertleşen bir tutum aldığı iddia ediliyor. Bu bağlamda 2008'deki gelişme, Fransa için erken bir uyarı niteliği taşıyor. İlerleyen yıllarda özellikle Doğu Akdeniz enerji kaynakları konusunda yoğunlaşan rekabet, Fransa ile Türkiye arasındaki gerilimin temel unsurlarından biri haline gelirken, Ankara'nın 2008'de sergilediği diplomatik kapasitenin bugünkü bölgesel etkinliğin habercisi olduğu belirtiliyor.

Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan dışişleri bakanları üçlü mekanizma çerçevesinde bir araya geldi. Toplantıda, 14 yıldır kesintisiz işleyen bu istişare platformunun bölgede güven tesis eden ve somut sonuçlar üreten bir yapıya dönüştüğü belirtildi. Bakanlar, enerji, ulaştırma ve iletişim alanlarında entegrasyonu derinleştirerek daha bütünleşmiş bir bölge hedeflediklerini vurguladı. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, üçlü mekanizmanın Güney Kafkasya'da barış, istikrar ve sürdürülebilir refahın teminatı olarak görüldüğünü ifade etti. Toplantıda ayrıca Rusya-Ukrayna savaşının bir an önce barışçıl yollarla sona ermesinin elzem olduğu değerlendirildi. Bu çağrı, bölgesel iş birliğinin krizlerin çözümünde oynayabileceği yapıcı role işaret ediyor. Görüşme, enerji koridorları ve ulaştırma bağlantıları açısından stratejik önem taşıyan üç ülkenin, bölgesel dinamikleri etkileyen jeopolitik gelişmeler karşısında eş güdüm arayışını ortaya koydu. Üçlü mekanizmanın, Güney Kafkasya'nın istikrarına katkı sağlayan bir diyalog zemini olarak önemi bir kez teyit edilirken, iş birliğinin önümüzdeki dönemde somut projelerle derinleştirilmesi bekleniyor.

Ermenistan'da parlamento seçimleri yaklaşırken, binlerce kişi başkent Erivan'da hükümeti protesto etti. Göstericiler, mevcut yönetimin izlediği politikaları 'haince' olarak nitelendirip, yeniden seçilmeleri halinde 'Azerbaycanlılarla birlikte yaşamak' zorunda kalacakları uyarısında bulundu. Azerbaycan, Ermenistan'ın uzun süredir rakibi ve iki ülke arasında kırılgan bir barış süreci yürütülüyor. Bu iç tartışmaların ötesinde, seçimlerin üzerinde daha büyük bir gölge var: Rusya, oy verme işlemi öncesinde 'Avrupa yanlısı güçlerin' seçilmemesi yönünde uyarılarda bulundu. Ermenistan'ın son dönemde Moskova ile tarihi bir kopuş yaşadığı ve Batı'ya yöneldiği biliniyor. Rusya'nın bu çıkışı, bölgedeki nüfuz mücadelesinin seçimlere doğrudan yansıması olarak değerlendiriliyor. Ermenistan için bu seçim, yalnızca iç siyasi tercihleri değil, aynı zamanda jeopolitik yönelimini de belirleyecek kritik bir dönemeç olarak görülüyor. Halkın tercihi, ülkenin Rusya ile geleneksel bağlarını mı koruyacağını yoksa Batı ile entegrasyonu mu derinleştireceğini ortaya koyacak.

Ermenistan’da yapılan parlamento seçimlerinde oy sayımı devam ediyor. Seçime katılım oranı son yılların en yüksek seviyesine ulaştı. İlk sonuçlara göre mevcut Başbakan Nikol Paşinyan’ın partisi oyların yüzde 57’sini aldı. Toplam 16 parti ve 2 ittifakın yarıştığı seçimde Paşinyan, sandık çıkış anketleri ve kısmi sayım sonuçlarının ardından zafer ilan etti. Basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Paşinyan, elde edilen sonuçtan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Resmi sonuçların açıklanmasının ardından Paşinyan’ın yeniden hükûmeti kuracak çoğunluğu elde etmesi bekleniyor.

Ermenistan'da seçmenler, ülkeyi 5 yıl yönetecek yeni parlamentoyu belirlemek için sandık başına gitti. Resmi haber ajansı Armenpress'in bildirdiğine göre, yaklaşık 3 milyon nüfuslu ülkede oy verme işlemi yerel saatle 08.00'de başladı ve 20.00'ye kadar sürecek. Seçim sonuçları, Ermenistan'ın önümüzdeki beş yıllık siyasi rotasını çizecek. Yeni parlamentonun oluşumu, ülkenin iç ve dış politikasındaki öncelikleri belirlemede kilit rol oynayacak.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksey Overçuk, Avrasya Ekonomik Birliği'nin (AEB) Ermenistan'a karşı olmadığını, ancak Erivan'ın Avrupa Birliği'ne (AB) katılma arzusunun endişe verici olduğunu belirtti. Overçuk, AB'nin askeri-siyasi bir ittifaka dönüştüğünü iddia etti. Açıklama, Ermenistan'ın son dönemde AB ile ilişkilerini derinleştirme çabalarına karşın Rusya öncülüğündeki AEB üyeliğini sürdürdüğü bir bağlamda geldi. Bu ifadeler, Moskova'nın Ermenistan'ın Batı ile entegrasyonuna yönelik rahatsızlığını ortaya koyuyor.

Avrupa Birliği (AB), Rusya'nın Ermenistan'a yönelik son ticari kısıtlamalarının ardından 50 milyon avronun üzerinde acil mali destek sağlayacağını açıkladı. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, yardımın devam edeceğini belirterek 'daha fazlası da gelecek' dedi. Destek paketi, Ermenistan ekonomisindeki baskıyı hafifletmeyi hedefliyor. AB'nin bu hamlesi, Güney Kafkasya'da artan nüfuz mücadelesinde önemli bir adım olarak görülüyor. Ermenistan, Rusya ile yaşadığı gerilimler sonrası Batı ile temaslarını sıklaştırmıştı. Brüksel, yardımın acil ihtiyaçlara yanıt vermenin yanı sıra Ermenistan'ın alternatif ticari bağlantılarını güçlendirmeyi amaçladığını duyurdu. Bu adım, AB-Ermenistan ilişkilerinde yeni bir dönemin işareti olarak değerlendiriliyor.

Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nı (IAEA) Zaporijya Nükleer Santrali'ne yönelik Ukrayna saldırıları konusunda çifte standart uygulamakla suçladı. Ryabkov, ajansın bu saldırılara karşı tutumunun yetersiz olduğunu ve tarafsızlığını sorgulattığını belirtti. Zaporijya Nükleer Santrali, çatışmaların başlamasından bu yana Rusya'nın kontrolünde bulunuyor ve taraflar karşılıklı olarak birbirlerini tesisi tehlikeye atmakla suçluyor. Rus yetkililer, Ukrayna güçlerinin santrale yönelik saldırılar düzenlediğini öne sürerken, IAEA'nın bu saldırılara karşı daha sert bir tavır almamasını eleştiriyor. Ryabkov'un açıklamaları, Rusya'nın uluslararası kurumlara yönelik artan güvensizliğini ve nükleer güvenlik konusundaki diplomatik gerilimi yansıtıyor. Uzmanlar, tesisin güvenliğinin bölgesel ve küresel riskler taşıdığına dikkat çekerken, IAEA'nın sahadaki gözlem misyonunun etkinliği tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) Genel Sekreteri Talaatbek Masadıkov, Ermenistan'ın örgüt üyeliğine ilişkin son durumu değerlendirirken, Rusya'nın Ukrayna'daki özel askeri operasyonunun üye devletler için önemli dersler içerdiğini belirtti. TASS haber ajansının aktardığına göre Masadıkov, operasyon deneyiminin üye ülkeler tarafından yakından incelendiğini ve savunma kapasitelerine katkı sağladığını ifade etti. Masadıkov ayrıca siber güvenlik alanındaki işbirliğinin önemine dikkat çekerek, örgütün bu alandaki tehditlere karşı ortak çalışmalarını sürdürdüğünü vurguladı. Ermenistan'ın KGAÖ içindeki rolü ve son dönemdeki tutumu hakkında da değerlendirmelerde bulunan Genel Sekreter, üye ülkeler arasındaki dayanışmanın bölgesel istikrar için kritik olduğunu sözlerine ekledi. Açıklama, Ermenistan'ın örgütle ilişkilerini gözden geçirdiği bir dönemde gelirken, Rus yetkililer Ermenistan'ın katılımının devamından yana olduklarını dile getiriyor. Uzmanlar, Moskova yanlısı bu söylemlerin Kafkasya'daki nüfuz mücadelesi bağlamında önem taşıdığını belirtiyor.

France 24'e konuşan uluslararası ilişkiler profesörü Anna Ohanyan, Ermenistan'ın dış politikada Rusya'dan Avrupa'ya keskin bir dönüş yaptığı yönündeki anlatının yanlış olduğunu belirtti. Ohanyan'a göre Erivan, bağlantısallığını çeşitlendirme stratejisi izliyor. Rusya'nın ise Ermenistan'a 'jeopolitik ikili mantık' dayatarak bu çeşitlendirmeyi engellemeye çalıştığını vurgulayan uzman, Moskova'nın eski nüfuz alanlarına yönelik yaklaşımının Ermenistan örneğinde de gözlendiğini ifade etti. Değerlendirmede, Ermenistan'ın Batı ile geliştirdiği ilişkilerin Rusya tarafından bir tehdit olarak algılandığına dikkat çekildi. Açıklamalar, Güney Kafkasya'daki jeopolitik rekabetin sürdüğü bir dönemde, Ermenistan'ın çok yönlü dış politika arayışlarının nasıl baskılandığını ortaya koyuyor. Uzman, Rusya'nın tutumunun bölgesel istikrar ve Ermenistan'ın egemenlik çabaları üzerindeki etkilerine işaret etti.