Armenia — Diplomatic Developments

Kolombiya'da 10 Ağustos'ta meydana gelen 7,4 büyüklüğündeki depremin ardından Cumhurbaşkanı Abelardo de la Espriella, ulusa sesleniş konuşmasında maddi hasarın ilk belirlemelere göre 9,5 milyar dolar olduğunu açıkladı. Depremin can ve mal kaybına yol açtığını belirten De la Espriella, felakette şu ana kadar 289 kişinin hayatını kaybettiğini ifade etti. Adli Tıp Enstitüsü (IML) ise depremde 304 kişinin öldüğünü bildirmişti. Cumhurbaşkanının açıkladığı ölü sayısı ile IML'nin verisi arasındaki fark, felaketin ardından hasar ve kayıp tespit çalışmalarının sürdüğünü gösteriyor. 9,5 milyar dolarlık hasar tahmini, depremin ülke ekonomisi üzerindeki olası yükünü ortaya koyuyor. Resmi açıklamalar, hasarın boyutunun ve can kaybına ilişkin verilerin zaman içinde güncellenebileceğine işaret ediyor.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, seçimlerin ardından yeni hükümetini kurdu. Cumhurbaşkanı Vahagn Haçaturyan'ın onayıyla resmileşen kabinede büyük değişiklik yapılmadı. Yalnızca Yüksek Teknoloji Sanayi Bakanlığı'na, istifa eden Mkhitar Hayrapetyan'ın yerine Davit Tadevosyan atandı. Ayrıca Rubinyan parlamento başkanı oldu. Hükümetteki bu sınırlı revizyon, Paşinyan'ın mevcut politika çizgisinde süreklilik arayışını gösteriyor. Yeni kabine, iç siyasette istikrarın korunmasına öncelik verirken, bölgesel gelişmeler ve ekonomik yönetim açısından kritik bir dönemde göreve başladı.

Rus e-ticaret devi Wildberries’in depolarına yönelik Ukrayna saldırıları, Rusya ile sınırlı kalmayarak bölge ülkelerinden girişimcileri de etkiledi. Şirketin Üst Yöneticisi, Kırgızistan, Belarus, Kazakistan, Ermenistan, Özbekistan ve Çin’den işletmelerin milyarlarca ruble zarara uğradığını açıkladı. Saldırıların ne zaman gerçekleştiği belirtilmezken, olayın Rusya-Ukrayna savaşının ekonomik yansımalarının genişlediğini gösterdiği yorumu yapılıyor. Wildberries, Rusya’nın en büyük çevrimiçi pazar yerlerinden biri olarak, birçok eski Sovyet ülkesinde ve Çin’de faaliyet gösteriyor. Depoların hedef alınması, sadece Rusya ekonomisine değil, platform üzerinden satış yapan uluslararası girişimcilere de doğrudan darbe vurdu. Zararın boyutu netleşmezken, tedarik zincirlerinde aksamalar ve artan riskler nedeniyle bölgesel e-ticaret faaliyetlerinin etkilenmesi bekleniyor. Ukrayna’nın bu tür saldırıları, savaşın cephe gerisindeki lojistik ve ekonomik altyapıyı hedef aldığını bir kez daha ortaya koyuyor.

Ukrayna’daki çatışmaların uzun süreli bir donmuşluğa evrilmesi, Rusya’nın eski Sovyet coğrafyasında öngörülemez bir askeri güç olarak algılanmasını zayıflatabilir. AzerNews’in analizine göre, Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan son yıllarda stratejik hesaplarında Rusya’nın bu niteliğini hesaba katmak zorunda kaldı. Kalıcı bir donmuş ihtilaf, Moskova’nın bölgesel emellerini sınırlayarak bu ülkelerin güvenlik politikalarını yeniden biçimlendirebilir. Ancak her ülkenin kendine özgü koşulları, sürecin etkilerini farklılaştırabilir. Batı’nın Ukrayna’ya desteğinin sürekliliği ve Rusya’nın olası karşı hamleleri, bu senaryonun başarısını belirleyecek ana unsurlar arasında yer alıyor.

Birleşmiş Milletler insan hakları uzmanları, Ermenistan'ın terörle mücadele mevzuatını muhalefetteki Kutsal Mücadele hareketine karşı kullanmasından ve 2024'teki hükümet karşıtı protestolara polisin müdahalesinden duydukları endişeyi dile getirdi. Altı bağımsız uzman, bu tedbirlerin ülkenin uluslararası insan hakları yükümlülükleriyle bağdaşmayabileceği uyarısında bulundu. Açıklama, Ermenistan'da artan siyasi gerilimin hukuki boyutuna uluslararası bir mercek tutuyor. Muhalefet figürlerinin terörle suçlanması, yargının siyasi amaçlarla kullanıldığı eleştirilerini beraberinde getirirken, BM'nin devreye girmesi Erivan yönetimi üzerindeki diplomatik baskıyı artırabilir. Ülkedeki protestolar ve sonrasındaki gelişmeler, insan hakları örgütlerinin yakın takibinde olmaya devam ediyor.

2022 yılından bu yana, Ukrayna'daki savaş ve Rusya'daki siyasi baskılardan kaçan on binlerce Rus, Ermenistan'ın başkenti Erivan'ı kendilerine güvenli bir liman olarak seçti. NDTV'nin haberine göre, vizesiz seyahat imkânı, kültürel yakınlık ve coğrafi ulaşım kolaylığı Ermenistan'ı özellikle cazip kılıyor. Gelenler, burada Rusya'da kaybettiklerini hissettikleri özgürlüklere kavuştuklarını ifade ediyor. Bu göç dalgası, Ermenistan için önemli ekonomik ve toplumsal sonuçlar doğuruyor. Rus göçmenlerin getirdiği sermaye ve nitelikli iş gücü, özellikle teknoloji ve hizmet sektörlerinde büyümeyi tetiklerken, konut fiyatlarındaki artış ve sosyal gerginlikler de kaçınılmaz oluyor. Ermenistan, bu süreci yönetmeye çalışırken, aynı zamanda göçmenlerin kalıcı olup olmayacağı da belirsizliğini koruyor. Jeopolitik açıdan bakıldığında, Ermenistan'ın Rusya'dan kaçanlara ev sahipliği yapması dikkat çekici bir paradoks oluşturuyor. Ermenistan, KGAÖ aracılığıyla Rusya'nın askeri müttefiki olmasına rağmen, özellikle Azerbaycan'la yaşanan gerginliklerde Moskova'dan beklediği desteği bulamaması ikili ilişkileri zayıflattı. Bu ortamda, Ermenistan'ın savaş karşıtı Ruslara kucak açması, ülkenin çok yönlü dış politika arayışının bir yansıması olarak okunabilir. Aynı zamanda, bu akış Rusya için ciddi bir beyin göçü anlamına geliyor ve savaşın toplumsal maliyetini gözler önüne seriyor.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile Erivan'da yaptığı görüşme sonrası açıklamalarda bulundu. Paşinyan, AB'nin sağladığı 52 milyon avroluk bütçe desteği için teşekkür ederek ticaretin çeşitlendirilmesi ve ihracatın teşviki konusunda uzun vadeli işbirliği umudunu dile getirdi. Görüşmede, Ermenistan mallarına yönelik Avrupa Komisyonu'nun kolaylaştırıcı adımları da ele alındı. Başbakan, Rusya ile ilişkilere değinerek hiçbir ülkenin çıkarlarının Ermenistan'ın ulusal çıkarlarının üzerinde olamayacağını vurguladı. Bu ifade, Erivan'ın Moskova ile Batı arasındaki dengeli dış politika arayışını yansıtıyor. Son dönemde AB ile yakınlaşma sinyalleri veren Ermenistan, güvenlik bağlamında Rusya'ya bağımlılığını sürdürürken ekonomik olarak alternatif ortaklıklar geliştirme çabasında. Açıklama, Paşinyan'ın Batı yönelimli adımlarının Rusya tarafından nasıl karşılanacağı sorusunu gündeme getiriyor. AB ise Ermenistan'a desteğini artırarak Güney Kafkasya'daki nüfuzunu güçlendirmeyi hedefliyor.

Seçim yenilgisinin ardından muhalif milyarder Samvel Karapetyan, Başbakan Nikol Paşinyan'ı iktidardan uzaklaştırmak için açıklanmayan bir stratejisi olduğuna dair üstü kapalı mesajlar verdi. Ermeni medyasına yansıyan açıklamalarında, ev hapsinde bulunduğu için Rusya ve Kıbrıs vatandaşlıklarından çıkma sürecini tamamlayamadığını, ilgili belgeleri şahsen teslim etmesinin zorunlu olduğunu belirtti. Karapetyan'ın hukuki durumu, Ermenistan'da seçilme yeterliliği açısından kritik önem taşıyan tek vatandaşlık şartının önünde engel oluşturuyor. Ev hapsi ve dile getirilmeyen siyasi plan, Paşinyan yönetimine karşı muhalefetin karşılaştığı yapısal güçlükleri yansıtıyor. Azerbaycan merkezli AzerNEWS'in aktardığı haberde, Karapetyan'ın mali kaynakları ve Rusya bağlantıları nedeniyle siyasi arenada hâlâ belirleyici bir aktör olduğu, ancak yasal kısıtlamaların etkisini sınırladığı değerlendiriliyor. Sürecin önümüzdeki haftalarda muhalefetin stratejisini netleştirmesi bekleniyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Avrupa'nın genişleme emellerine dair çarpıcı iddialarda bulundu. Lavrov, Avrupa'nın Moldova ve Ukrayna'yı bünyesine katma hayali kurduğunu, ayrıca Ermenistan'ı da hedef aldığını öne sürdü. Ukrayna'nın ise giderek artan şekilde, ABD ve NATO'dan bağımsız bir gelecek Avrupa askeri gücünün 'vurucu yumruğu' olarak görüldüğünü vurguladı. Lavrov'un bu sözleri, Moskova'nın Batı'nın Doğu Avrupa'daki nüfuzuna yönelik uzun süredir dile getirdiği eleştirilerin bir uzantısı niteliğinde. Rusya, özellikle Ukrayna krizi sonrası NATO'nun genişlemesini ve eski Sovyet cumhuriyetleriyle kurulan yakın ilişkileri ulusal güvenliğine doğrudan tehdit olarak değerlendiriyor. Avrupa'da zaman zaman gündeme gelen ortak ordu tartışmalarına atıfta bulunan Lavrov, bu tür bir askeri yapılanmanın Ukrayna üzerinden Rusya karşıtı bir araç haline gelebileceği mesajını verdi. Açıklama, Rusya'nın Batı'yı yalnızca siyasi değil, askeri açıdan da uzun vadeli bir rakip olarak konumlandırma stratejisini ortaya koyuyor.

Al Jazeera tarafından yayımlanan bir analizde, Türkiye'nin savunma sanayisindeki hızlı yükselişi ve özellikle Bayraktar insansız hava araçlarına dayanan yeni askeri doktrininin uluslararası güvenlik mimarisini yeniden şekillendirdiği vurgulandı. 'Bayraktar doktrini' olarak adlandırılan yaklaşımın, son 44 yılda oluşan konvansiyonel savaş kurallarını dönüştürdüğü belirtildi. Analizde, Türkiye'nin insansız sistemleri etkin kullanımı sayesinde bölgesel çatışmalarda belirleyici bir aktör haline geldiği, bu durumun NATO içindeki dengeleri de etkileyebileceği ifade edildi. Uzmanlar, düşük maliyetle yüksek hassasiyet sunan bu teknolojinin, orta ölçekli güçler için asimetrik avantaj sağladığını kaydetti. Jeopolitik açıdan değerlendirildiğinde, Bayraktar sistemlerinin Libya, Suriye ve Karabağ gibi çatışma sahalarında elde ettiği sonuçlar, Türkiye'nin askeri caydırıcılığını pekiştirirken, savunma ihracatı yoluyla ekonomik ve diplomatik nüfuzunu da artırdığı gözlemlendi.

Fransa, 2009'da NATO askeri yapısına geri döndükten sonra Türkiye'nin Akdeniz, Karadeniz, Kafkasya, Balkanlar ve Orta Doğu'da artan nüfuzunu pasifize etme stratejisi benimsedi. Ancak bu politikanın ilk kırılma noktası, henüz Fransa NATO'ya dönmeden önce, 2008 Rusya-Gürcistan savaşında yaşandı. Dönemin Başbakanı Erdoğan'ın diyalog merkezli girişimleri, Türkiye'yi bölgesel bir aktör olarak öne çıkarırken, Fransa'nın etki alanında kayıp olarak değerlendirildi. Milliyet gazetesindeki yazıda, 'Mösyö mikser' takma adıyla anılan Macron döneminde Fransa'nın Türkiye karşısındaki kayıplarının sürdüğü ve Paris'in giderek sertleşen bir tutum aldığı iddia ediliyor. Bu bağlamda 2008'deki gelişme, Fransa için erken bir uyarı niteliği taşıyor. İlerleyen yıllarda özellikle Doğu Akdeniz enerji kaynakları konusunda yoğunlaşan rekabet, Fransa ile Türkiye arasındaki gerilimin temel unsurlarından biri haline gelirken, Ankara'nın 2008'de sergilediği diplomatik kapasitenin bugünkü bölgesel etkinliğin habercisi olduğu belirtiliyor.

Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan dışişleri bakanları üçlü mekanizma çerçevesinde bir araya geldi. Toplantıda, 14 yıldır kesintisiz işleyen bu istişare platformunun bölgede güven tesis eden ve somut sonuçlar üreten bir yapıya dönüştüğü belirtildi. Bakanlar, enerji, ulaştırma ve iletişim alanlarında entegrasyonu derinleştirerek daha bütünleşmiş bir bölge hedeflediklerini vurguladı. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, üçlü mekanizmanın Güney Kafkasya'da barış, istikrar ve sürdürülebilir refahın teminatı olarak görüldüğünü ifade etti. Toplantıda ayrıca Rusya-Ukrayna savaşının bir an önce barışçıl yollarla sona ermesinin elzem olduğu değerlendirildi. Bu çağrı, bölgesel iş birliğinin krizlerin çözümünde oynayabileceği yapıcı role işaret ediyor. Görüşme, enerji koridorları ve ulaştırma bağlantıları açısından stratejik önem taşıyan üç ülkenin, bölgesel dinamikleri etkileyen jeopolitik gelişmeler karşısında eş güdüm arayışını ortaya koydu. Üçlü mekanizmanın, Güney Kafkasya'nın istikrarına katkı sağlayan bir diyalog zemini olarak önemi bir kez teyit edilirken, iş birliğinin önümüzdeki dönemde somut projelerle derinleştirilmesi bekleniyor.

Ermenistan'da parlamento seçimleri yaklaşırken, binlerce kişi başkent Erivan'da hükümeti protesto etti. Göstericiler, mevcut yönetimin izlediği politikaları 'haince' olarak nitelendirip, yeniden seçilmeleri halinde 'Azerbaycanlılarla birlikte yaşamak' zorunda kalacakları uyarısında bulundu. Azerbaycan, Ermenistan'ın uzun süredir rakibi ve iki ülke arasında kırılgan bir barış süreci yürütülüyor. Bu iç tartışmaların ötesinde, seçimlerin üzerinde daha büyük bir gölge var: Rusya, oy verme işlemi öncesinde 'Avrupa yanlısı güçlerin' seçilmemesi yönünde uyarılarda bulundu. Ermenistan'ın son dönemde Moskova ile tarihi bir kopuş yaşadığı ve Batı'ya yöneldiği biliniyor. Rusya'nın bu çıkışı, bölgedeki nüfuz mücadelesinin seçimlere doğrudan yansıması olarak değerlendiriliyor. Ermenistan için bu seçim, yalnızca iç siyasi tercihleri değil, aynı zamanda jeopolitik yönelimini de belirleyecek kritik bir dönemeç olarak görülüyor. Halkın tercihi, ülkenin Rusya ile geleneksel bağlarını mı koruyacağını yoksa Batı ile entegrasyonu mu derinleştireceğini ortaya koyacak.

Ermenistan’da yapılan parlamento seçimlerinde oy sayımı devam ediyor. Seçime katılım oranı son yılların en yüksek seviyesine ulaştı. İlk sonuçlara göre mevcut Başbakan Nikol Paşinyan’ın partisi oyların yüzde 57’sini aldı. Toplam 16 parti ve 2 ittifakın yarıştığı seçimde Paşinyan, sandık çıkış anketleri ve kısmi sayım sonuçlarının ardından zafer ilan etti. Basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Paşinyan, elde edilen sonuçtan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Resmi sonuçların açıklanmasının ardından Paşinyan’ın yeniden hükûmeti kuracak çoğunluğu elde etmesi bekleniyor.

Ermenistan'da seçmenler, ülkeyi 5 yıl yönetecek yeni parlamentoyu belirlemek için sandık başına gitti. Resmi haber ajansı Armenpress'in bildirdiğine göre, yaklaşık 3 milyon nüfuslu ülkede oy verme işlemi yerel saatle 08.00'de başladı ve 20.00'ye kadar sürecek. Seçim sonuçları, Ermenistan'ın önümüzdeki beş yıllık siyasi rotasını çizecek. Yeni parlamentonun oluşumu, ülkenin iç ve dış politikasındaki öncelikleri belirlemede kilit rol oynayacak.